Imeqqutaallat eqqissisimatiinnarneqartariaqarput

Imeqqutaallat eqqississimatinneqartut manniinik katersisalernissamut suliuniuteqarnissamik aalajangiiffigisassatut siunnersuut, Jens Napãtuup Naleqqameersup siunnersuutaa, Inatsisartut isumaqatigiillutik oktobarip 13-ani akueraat.

Naalakkersuisut imeqqutaallat manniinik katerisarnermut nalunaarutaannik nalilersueqqinnissaq siunertaralugu, ukiup ingerlanerani sumiiffinni pineqartuni tusarniaasoqarnissaa, taamaalillunilu katersinerup aasamit ingerlanneqalereersinnaanera, siunnersuummi pineqarpoq.

Taama aalajangerneq pinngortitamik timmissanillu nuannarinnittunik aalassatitsivoq.

- Ukiorpassuarni periutsinut akerliuvoq. Manninniarnissamut piffissaanngilluinnarpoq. Imeqqutaallat Kalaallit Nunanniittut ukiorpassuarni aalaakkaasumik ikiliartorput. Ole Zeeb aamma Frank Wille, timmissat pillugit suliniaqatigiiffimmit Timmissat Nipaanneersut taama oqarput.  

- Imeqqutaallat pillugit 50’ikkunniilli allaaserineqarsimasut tamaasa katersornikuuakka – taakkunani tamani uteqattaarneqartuarpoq imeqqutaallat nunatsinniittut ikiliartortut ilorianartorsiortullu. Taamaammat imeqqutaallat manniinik ammaassinissaq sianiilliornerujussuussaaq, Ole Zeeb oqarpoq.

Timmiaq immikkuullarissoq

- Imeqqutaalaq timmiaavoq immikkuullarissoq, ilaatigt maani Kalaallit Nunaata avannaani piaqqiortarpoq, taqqavani ukioraangat Qalasersuarmili Kujallermi ukiisarluni. Tassa imaappoq imeqqutaalaq Kalaallit Nunaanni piaqqiorfimminut uterlugulu 71.000 kilometerit ukiut tamaasa titarlugu timmisarpoq.

- Immikkuullarissorujussuuvoq – taamaammat imeqqutaallanik paarsinissatsinnut pisussaaffiliivoq. Imeqqutaallat manniinik katersisalernissamut siunnersuut inuiaqatigiinnut piujuartitsinissamik avatangiisinillu eriaginnilluni politikkikkut siunnerfeqartunut tulluutinngilluinnarpoq.

Kalaallit Nunaanni imeqqutaallat ukiorpassuarni ikiliartorput – ilaatsigut Kitsissunnguani, imeqqutaallat nunarsuarmi piaqqiorfigisaanni pingaarnernut ilaasumi. 1946-mi qeqertani imeqqutaallat aappariit 50.000-upput, 2024-mili 7.500-nut ikilisimallutik.

Terianniat ulorianartorsiortitsipput

Ikiliartornerat sumiiffimmi, timmissat eqqissisimatitaaffigisaanni, inunnit akorngusersorneqarnermit kisimi peqquteqanngilaq, sumiiffimmili terianniat amerliartupiloornerat aamma peqqutaaqataalluinnarpoq.

Tamanna aamma peqqutigalugu Pinngortitaleriffik aamma GFJK suleqatigiillutik teriannianik ikilisaalerput.

- Teriarnniat amerlassusaata aqunniarneqarnerata kingunerisinnaasai pillugit oqaaseqarnissamut siusippallaarpoq. Qulakkeerneqarsinnaanngilaq. Iluaqutaanera takoqqaartariaqarparput, Ole Zeeb oqarpoq.

- Taamaammat paasisinnaanngilluinnarparput Inatsisartut sooq taamarsuaq tuaviortiginersut. Manniit katersorneqassappata amerlassussaat aalaakkaasunngortinneqarsimasariaqarpoq, taamaammat imeqqutaalllat manniinik aappagumiit katersisalereernissamik eqqarsaatersuuteqarneq tuaviuussaavallaarpoq.

Kulturikkut pisariaqartitat, silap pissusaata allanngoriartornera imminullu pilersornerunissamut kissaateqarneq, imeqqutaallat manniinik katersisarnermut inatsimmik allannguinissamut siunnersuummi tunngavilersuutitut Jens Napãtuup oqaatigai.

- Nunarsuarmi akit qaffakkiartornerata Kalaallit Nunaanniittuusugut aamma eqqorpaatigut. Amerlasuut ulluinnarni angummanniarnertik ajornartippaat. Taamaammat naleqqunnerusunik malittarisassanillu sumiiffinnut tulluarsakkanik peqarnikkut inuttaasut imminut pilersornissamut pitsaanerusumik periarfissaqartariaqarput, NapãtôK taama oqarpoq.

Pinngortitaleriffik mianersornissamik innersuussivoq

Jens Napãtuup inatsisissatut siunnersuutaata Inatsisartuni suliarineqarneranut atatillugu PInngortitaleriffik tusarniarneqarpoq. Timmiaqarfinni teriarnnianik ikilisaanerup kingunerisai piffissap ingerlanerani takoqqaarnissaat innersuussutigineqarpoq. Ukiut tallimaniit qulit tungaannut ilimagineqarlutik.

- Amerlassusaat qulakkeerneqarpat nunaqarfinni sumiiffinnilu misileraammik ingerlatsisoqarsinnaavoq, terianniat suli ikilisarneqarnerata siusissukkut ingerlanneqarnissaannik piumasaqaatitalimmik. Piumasaaqaat alla pingaarutilik tassaavoq ulluni arlalinnik mannilinni manniup ataasiinnaap peerneqartarnissaa, sumiiffiillu pingaarutillit soorlu Kitsissunnguit aamma Qeqertaq uninngatinneqarnissaat, Pinngortitaleriffik allappoq.

Imeqqutaallat nunani issittuni avannarlerni uumasuupput, avannaani Kalaallit Nunaanniit kujammut Danmarkimut Tysklandillu avannaanut. Aalisakkanik mikisunik aqqarluni piniartakkaminik inuussuteqarpoq. Imeqqutaalaq ilisariuminarpoq, aalisaraangamilu isiginnaaruminarluni. Immap qaavani uninngaqqissaartarpoq pisareriagassaminik ujaarlerluni – sukkasuumillu aqqartarluni.

Imeqqutaallat timmiaqarfinni piaqqiortarput, mannimminnik tigusiniartut silaannarmiit sukkasuumik ammut timmillutik siggummi nuuanik ipitsumik niaqutigut toqqaannartumik eqqorniartarpaat, ullutik illersorlugit.

Imeqqutaalaq ukiut 35-it angullugit uumasinnaavoq.