Imeruersaatit lightit tungusunnitsugunneq annikillisarsinnaagaat

Tungusunnitsuusiat kaloriaqanngitsut pillugit oqallinneq ukiut 15-nit missaanni uteqqiattumik ingerlanneqarpoq.

Peqqinnanngitsuusut ilisimatusartut ilaat isumaqarput, allalli inunnut oqimaappallaartunut iluaqutaasut isumaqarput.

Inuit pualavallaartut imeruersaatinik lightinik soorlu Pepsi Maximik Cola Zeromilluunniit imernikkut oqilisarnersut misissuinerni arlalinni misissorneqarpoq, inernerili Danmarkimi ilisimatusartunit assigiinngitsumik paasineqarput.

Københavnimi Universitetimi ilisimatusartut ilisimatusarneranni nutaami, allaaserinneqataasoq Anne Raben, ilisimatusaqataasoq, Ph.D. Københavnimilu Universitetimi Institut for Idræt og Erneringimi professoriusimasoq ima oqarpoq:

- Tungusunnitsuusiat kaloriaqanngitsut, assersuutigalugu Cola Zeromi atorneqartut inunni oqimaappallaartuni tungusunngitsugunnermik annikillisaasarput.

Ilisimatusaqatini peqatigalugit inuit 26-t oqimaappallaartut taakkulu imermik imereernerminni imeruersaammilluunniit tungusunnitsuusiamik kaloriaqanngitsumik, soorlu Cola Zeomiittumik imereernerminni tungusunnittugunnerat misissorpaat.

Cola Zeromik imigaqartut qaammatini arfinilinni imereernermik kingorna tungusunitsuguttannginnerunertik nalunaarutigaat.

- Eqimattat taama mikitigitillugit inernerisa taama malunnartiginerat tupaallaatigaarput. Tassanili imip Cola Zerollu assigiinngissutaat ersarippoq. Imeruersaat tungusunnitsuusialigaq tungusunnitsugunnermik appartitsisarpoq.

- Siusinnersukkut killormut sammisumik oqartoqartarpoq: tungusunnitsumik kaloriaqanngitsumik ussernermi tungusunnitsugunneq annerulersartoq. Tamannali uani takusinnaanngilarput, Anne Raben oqarpoq.

Lightimik tunisassiat sanigorsernermi?

Misileraanermi peqataasut misileraanermi sunik imernerlutik ilisimanngilaat.

Ilisimatusartut tungusunnitsuusianik cyclamatemik acesulfame potassiumimillu, sioraasanit nalinginnaasunit 30-eriaammit 200-riaammut tungusunninnersumik eqimattap aappaanut tunniussisarput.

Eqimattat aappaat imiinnarmik imminneqartarput.

Tamatumalu kingorna qanoq tungusunnittugutsiginertik 1-mit 10-mut annertussusilerpaat.

Naak eqimattat tamarmik misileraanermi annertoqatigiinnik nerisaqaraluartut, misileraanermi peqataasut tungusunnitsugunnerminnik namminneerlutik nalunaarusiaat suli atorneqarsinnaasoq Anne Raben isumaqarpoq.

- Maanna ilisimatusarnerit annertuut assigiimmik tikkuussisut ilagiinnarpaat – tassa tungusunnitsuusianik iisinerup tungusunnitsugunneq annikillisartarpaa, taanna oqarpoq.

Misissuineq annikitsoq misissuinerup annertunerup ’SWEET’-mik taagorneqartup ilagaa, tassanilu tungusunnitsuusiat sunniutaat misissorneqarput. 

Misissuinerit ilaanni 2025-meersumi inunnit 300-t sinnerlugit amerlassusilinnik peqataaffigineqartumi, nioqqutissat sukkoqanngitsut oqimaallinnginnissamut ukioq ataaseq angullugu iluaqutaasut takutikkaa ilisimatusartut inerniliipput.

- Ilisimatusarnerit nutaat amerlaneranit sanigorsernermi sukkoqanngitsunik nioqqutissanik soorlu Pepsi Maximik Cola Zeromilluunniit imigaqarneq imermik imigaqarnermik angusaqarfiunerusarpoq takutippaat, Anne Raben oqarpoq.

Taannalu taamaammat inunni pualanermik oqimaappallaarnermilluunniit akiuiniartuni imigassiat tungusunnitsuusiallit ilaatinnissaat isumassarsiatsialaasoq isumaqarpoq.

Tungusunnitsuusiat kaammaattuutiginngikkaat

Per Bendix Jeppesen, Aarhus Universitetimi nalinginnaasumik nakorsanngorniarnermi lektori malillugu inuit oqimaappallaartut nerisassanik imeruersaatinilluunniit tungusunnitsuusianik akulinnik imigaqarnerisa iluaqutaanera inerniunneqarsinnaanngilaq.

Taassuma nunarsuarmi peqqinnissamik suliniaqatigiiffissuup WHO-p sanigorsernermi tungusunnitsuusianik iisaqartannginnissamik kaammattuinera tikkuarpaa.

- Naak misissuinerit nioqqutissanik tungusunnitsuusialinnik iisaqarnerit annikitsumik oqilinermik tikkuussigaluartut, taamaattoq oqilinerit qaammatialunniinnaq attanneqartarput, taanna oqarpoq.

Taamaattoq eqimattat aalajangersimasuut, soorlu inuit pualavallaarujussuartut type-2-milluunniit diabeteseqartut tungusunnitsuusianik iisaqartarnissaq isumaliutigisinnaagaat WHO allappoq, taakkumi kaloriaqanngillat.

- Tamatumali uppernarsaatit tamarmiusut ataavartumik oqiliartornerup killeqarneranik tikkuaanerat allanngortinngilaa, Per Bendix Jeppesen oqarpoq.

Tamatuma saniatigut tungusunnitsuusiat nerlerinermut sunniisartutut ilimanaateqarnerat, allannguutinilu nakkarfiusinnaasut suli ilisimaneqannginnerat tikkuarpaa.

Ajornartorsiutitaqanngitsoq?

Imeruersaatinik tungusunnitsuusianik akulinnik tungusunnitsunilluunniit tungusunnissaatitalinnik imigaqarneq ajornartorsiutitaqanngila?

- Soorunami suut tamarmik ingasaanneqartussaasanngillat. Assersuutigalugu kuuloruujunik puussiamik ilivitsumik imalimmik ullormi ataatsimi nerineq kingunerlutsitsisinnaasoq, tamanna aamma Cola Zeromut Pepsi Maximullu atuuppoq, Anne Raben oqarpoq.

Peqqinnanngitsunngornissaanulli annertoorujussuit imerneqaqqaassapput, taanna itisiliivoq.

Tungusunnitsuusiat europami nioqqutissanik suliniaqatigiiffinnit akuerisat, ullormullu iineqarsinnaasutut akuersaarnartut inunnut navianartunngornissaat hunnorujoriaammik appasinaarlugu inissitaavoq, Anne Raben oqarpoq.

- Ullormut 6 liiteri angullugu ajornartorsiutaanngitsumik imerneqarsinnaapput, taanna oqarpoq.

Tungusunnitsuusiat assigiinngissutaat

Tungusunnitsuusiat ilaat kingunerluuteqarsinnaapput, Anne Raben oqarpoq.

- Tungusunnitsuusiat sukkeralkoholinik taanneqartartut, soorlu manitol aamma sorbitol mamakujuttunut akugineqartartut, assersuutigalugu nillaatitsisinnaapput, taanna oqarpoq.

Tungusunnitsuusialli toqunartuunerannik isumaqarneq tunngavissaqanngitsoq Anne Raben isumaqarpoq.

Taanna naapertorlugu tamanna 1980-kkunnit ilisimatusarnerit inernerannik aallaaveqarpoq, tassani ilisimatusartut terissat tungusunnitsuusiamik aspartamimik iisaqarnerat misissorpaat, taakkulu annertuumik iisaqarnermikkut kræfteqartalersimapput.

- Inunni kræftip tungusunnitsuusiallu ataqatigiinnerat ilisimatussutsinnut tunngavissaqanngilaq, Anne Raben oqarpoq.

’tsuusiaq’ pitsaanngitsumik nipeqartoq

’tsuusiamik’ naggasiineq inunni amerlasuuni pitsaanngitsutut nipeqartoq taassuma tikkuarpaa.

Tungusunnitsuusialli amerlasuut pilersitaanngillat. Assersuutigalugu tungusunnitsuusiaq aspartam animosyrinit marlunnik akoqarpoq, taakkulu inuussutissani arlalinni timitsinnilu nalinginnaasumik pinngortarput, Anne Raben nassuiaavoq.

- Laboratoriamilu pilersinneqartut aamma peqqissutsimut navianaateqanngillat, nioqqutissanullu akuliunneqartuni annikitsuararsuarni suuniuteqanngivipput, inuussutissanut immikkut ilisimasalik oqarpoq.

Lars Ove Dragsted, SWEET-imik misissuinermi suliniutini allani ilaasup Anne Raben misissuinerillu nutaat inerniliussaat isumaqatigai.

- Misissuinerit inerneri tungusunnitsuusiat kaloriaqanngitsut inunnit oqimaappallaartunit iineqannginnissaannik isummiuteriikkanik puiguinissamut atorneqarsinnaapput, taanna oqarpoq.

Diabeteseqartunut pualavallaartunullu pitsaasoq?

Anne Rabenilli killiliussat, sakkortunaagaanngitsut, iluanni tungusunnitsuusianik iisisarnisaq pitillugu aarleriginngilaa.

Tungusunnitsuusiat aallaqqaammut inunnut sukkortunut iluaqutissatut ineriartortinneqarnerat taassuma ilanngullugu tikkuarpaa.

- Tassanilu inuit aamminni sukkuminnik pitsaanerusumik naleqqussaanissaanni suli sukkunut allatut periarfissatut kaammattuutaapput.

- Taamaammallu inuit pualavallaartut aamma tungusunnitsuusianik iluaquteqarsinnaanerat uannut isumassaqarluarpoq.