Lars Rasmussenip 47-nik ukiullip Qaqortumeersup timersorneq qasuersaatiginerpaajuaannarsimavaa.
Allaaserisaq nangeqattaartoq: Utaqqitilluta
Tarnikkut nappaateqarneq pillugu nakorsiarniarlutik utaqqisut ukiup ataatsip ingerlanerani marloriaammik amerlanerusunik amerleriarput.
Inuit 950-it juulimi utaqqisut allattorsimaffianniipput. Allaaserisami nangeqattaartumi matumani inuit tarnikkut napparsimasunut isumaginnittoqarfiup tatineqarnerata kingunerinit sunnerneqartut ilaat naapippagut.
Immikkoortumi siullermi Lars Rasmussen, 2025-mi ADHD-mik nappaateqartutut paasineqartoq, naapipparput.
Pingaartumik nunakkut arpanneq nuannaraa – 2021-mi NuukKap-imi, Nuummiit kangerluup ilorpiaanut Kapisilinnut 110 kilometerinik arpannermi, normu 2-ngorpoq.
- Arpakkaangama sukisaarsaaraangamalu pisut tamaasa puigorallarsinnaasarpakka.
Lars Rasmussenimmi inuunera pisoqarfiungaarpoq.
Tusassimi tunisassiornermut pisortatut atorfinitsinneqarluni 2015-imi Aarhusimiit Nuummut nuuppoq. Ukioq ataaseq affarlu qaangiummat tunisassiornermi nittarsaassinermilu pisortatut qaffappoq naggataatigullu nittartakkami pisortanngorluni.
Tamatuma nalaani aamma meerartaarpoq — siullermik panissaarami kingorna ernertaarpoq.
Suliffik nuannerlunilu pissanganartoq taanna isumaqarpoq. Tamaviaarnarporli. Sulisut qulit 15-illu akornanniittut aqutsisuuffigalugillu sapaatit akunneranut 25-30-eriarluni ataatsimiittarpoq.
Lars Rasmussen ajoqusersimavoq, ADHD-mullu nakorsaatini pissutigalugit qasusarpoq. Taamaakkaluartoq pinngortitami arpannissani pinngitsoorsinnaanngilaa.
Assi: Oscar Scott Carl
Lars Rasmussenittaaq tamatuma saniatigut suliassanut naaggaarnissaq sapernartittarpaa, naggataatigullu tatineqarpallaalerpoq.
- Ullaaralaakkut arpatsillunga qaqugukkut napparsimanera pissutigalugu sulinngiffeqarsinnaanerlunga eqqarsarpunga. Piffissamilli eqqortoqanngitsoq paasivara, taanna oqaluttuarpoq.
Lars Rasmussen uippajaarnini pissutigalugu 2023-mi novembarimi sulinngiffeqalerpoq. Aammattaarlu arpannermini ajoquserpoq - taamaalillunilu iluaqutigiuartakkani atorsinnaajunnaarpaa.
Susinnaanngitsutut misigaluni nikallorpoq. Napparsimanermini nalaatsornerinnakkut atuagaq 'Hører du overhovedet efter?' tiguaa. Danskip atuakkiortup oqalugiartartullu Manu Sareenip allagaraa, taannalu ADHD-mut tunngavoq.
ADHD inunnguuseralugu ineriartornermi akornutaavoq eqqarsaatinik aalajangersimasunik aallussiuminaatsitsinermik, ulapippallaarnermik iliuuseqapallattarnermillu malunniuttartoq, taama sundhed.dk-mi ilaatigut allassimavoq.
- Akunnermi siullermi atuarama inuunera tamarmi allaatigineqarpoq, Lars Rasmussen oqaluttuarpoq.
- ADHD-eqarlunga pasitsareersimavunga, atuagarli taanna atuareerakku qularunnaarpunga.
950-it utaqqisut allattorsimaffianniittut
ADHD
ADHD tassaavoq „Attention Deficit Hyperactivity Disorder“, tassalu aallussisinnaannginnermik ulapippallaarnermillu ajornartorsiut.
Aallussisinnaannginneq, ulapippallaarneq iliuuseqapallattarnerlu ADHD-p ilisarnaataanut ilaapput.
Meeqqat, inuusuttuaqqat inersimasullu ADHD-qarsinnaapput.
Nunarsuaq tamakkerlugu inersimasut 3-4 procentii ADHD-qartuusut missingerneqarsimavoq.
Najoqqutaq: psykiatrifonden.dk
Nunatsinni innuttaasut 200-t 2022-mi tarnikkut nappaateqalersinnaanertik pillugu misissortinnissamut utaqqipput . Affaasa missaanniittut ADHD-eqarnermut ADD-qarnermulluunniit pasitsaassaqarnikkut misissortittussanngorsimapput.
Siorna 400-nngorsimapput – peqqinnissaqarfiullu kisitsisaatai Sermitsiaq.AG-mut nassiunneqartut naapertorlugit juunimi inuit 950-it tarnikkut nappaateqartunut oqaloqatigineqarnissamut misissorneqarnissamulluunniit utaqqisut allattorsimaffianniipput.
Sermitsiaq.AG-p inuit arlallit tarnikkut nappaatilinnut nakorsamut misissortinnissamut ukiut marluk sinnerlugit utaqqisimasut ilisimavai.
Peqqinnissaqarfik naapertorlugu tarnikkut napparsimasunik isumaginninnermi sulisussaaleqineq tarnikkullu nappaateqartut katsorsarneqarnissamik pisariaqartitsinerulersimanerat imaluunniit katsorsarneqarusunnerujartorsimanerat utaqqisarnerisa sivisunerannut pissutaavoq.
Inuit 950-it juunimi Kalaallit Nunaanni Peqqinnissaqarfimmi tarnip nappaataanut immikkoortortami oqaloqatiginninnissamut misissorneqarnissamullu utaqqipput. Inuit amerlanerusut misissorneqarpata imminornerit amerlasuut pinngitsoortinneqarsinnaasut Lars Rasmussenip qularutiginngilaa.
Assi: Oscar Scott Carl
Napparsimasut siulliullutik katsorsarneqartussat tassaapput „napparsimasut pisariaqartitsilluinnartut, nakorsiartarfimmut unitsinneqartariaqartut, tarnimikkut nappaateqartut aamma perulunnartumik tarnikkut nappaatillit,“ peqqinnissaqarfik Sermitsiaq.AG-mut allappoq.
Tamanna napparsimasunut allanut utaqqinerunermik kinguneqarpoq.
Lars Rasmussen 2024-mi ukiakkut aasap ingerlanerani ADHD-mik nappaateqarnerluni misissortikkusunnerminik nakorsaq saaffigaa, nakorsarli aallaqqaammut qularpoq. Lars Rasmussenimi ilinniagartuujullunilu atorfimmini qaffakkiartorsimavoq.
- Nakorsalli minutsit 20-t oqaloqatigereerlunga ADHD-qarsorinerarpaanga.
Tarnikkut nappaatillit nakorsiartarfiannut utaqqineq qaammatinik pingasunik sivisussuseqartartoq Lars Rasmussenip paasivaa. Qanoq ingerlanersoq aperaluni qaammatit sisamat qaangiummata sianerpoq.Utaqqineq qaammatinut arfinilinnut sivitsorneqarsimasoq tassani paasitinneqarpoq.
Utaqqineq ukiup affaa qaangiummat ukiumut ataatsimut sivitsorneqarsimavoq.
- Utaqqineq ilungersunarpoq. ADHD-qarunarnerma saniatigut inuttut naammagittarsinnaassusikitsuuvunga – taamanikkummi uippajaarlungalu isumatsaqqangaarpunga. Aamma timersorsinnaanngilanga, taanna oqaluttuarpoq.
Lars Rasmussen nakorsiaqqaarnermi kingorna ukioq ataaseq sinnilaarlugu qaangiuttoq tarnikkut nappaatinut nakorsamik oqaloqateqarami ADHD-qartoq paasineqarpoq.
Nakorsaatit iluaqutaasut Peqqissutsimut Ataatsimiititaliarsuup 2023-mi nalunaarusiaa naapertorlugu taamanikkut innuttaasut 1.400-t tarnikkut nappaateqarput. Inuit Kalaallit Nunaanniittut qassit ADHD-qarnersut kisitsisaatigineqanngilaq.
Lars Rasmussenip inuppassuit namminermisulli ADHD-ertut ilimagaa.
Ullumikkut siunnersortitut namminersortutut assigiinngitsorpassuarnik suliaqartarpoq, allaffimmilu ulluinnarni ornittagaaniittut tamarmik ADHD-qarput, taanna oqaluttuarpoq. Tamatuma saniatigut qanigisai arlallit ADHD-mik nappaateqarput.
Qitornanittaaq ADHD-qartuusut qularinngilaa, meeqqalli tarnimikkut nappaatillit nakorsiartarfiannut ingerlaqqinniarluni ilungersunartorujussuuvoq.
Angajoqqaat nalunngisai ikittunnguit nipituuliuutiginneqaarlutik sukannersumillu piumasaqaqqaarlutik ikiorneqarsimallutik oqaluttuarput.
- Taamaattariaqanngikkaluarpoq, meeqqalli pineqaraangata taakkua ingerlalluarnissaat pillugu ’ilungersungaarnissamut’ piareersimajuaannarpugut, Lars Rasmussen oqarpoq.
Nunarsuaq tamakkerlugu inersimasut 3-4 procentii ADHD-qartuusut missingerneqarsimavoq. Nukappiaqqat niviarsiaqqanit amerlanerujussuit nappaateqartut paasineqarsimavoq.
Assi: Oscar Scott Carl
Nappaatip suuneranik paasinninnermi kingorna ADHD-mut nakorsaatit assigiinngitsut misilittareerlugit siorna ukiakkut nakorsaatik imminut tulluartut atugarilerpai.
- Maanna misigisarpunga siornatigutut inooriaaseqaleqqilersimallungalu nukissaqalerqqillunga, taanna oqarpoq.
Suli ilaannikkut Nuummi Dronning Ingridip Napparsimmavissuani tarnikkut nappaatinut nakorsamit misissortittarpoq, misissortittarnerali akuttoraluttuinnarpoq.
- Soorlu tassa aqqummik nassaaramik iperaasut. Aammali suli suliassarpassuaqartut qularinngilara, taanna oqarpoq.
Lars Rasmussenip tarnimikkut nappaatillit nakorsiarnissaminnut utaqqisut amerlassusii inuiaqatigiinnut qanoq sunniuteqassanersut eqqarsaatigisarsimavaa.
- Imminut toquttartut amerlasuut pinngitsoortinneqarsinnaasut isumaqarpunga, taanna oqarpoq.
- ADHD-qartorpassuit misigissutsikkut allanngorartupilussuupput. Misigissutsit nuannersut nuanninngitsullu tamaasa atortarpaat, amerlanerusullu misissorneqarpata sunniuteqangaarsinnaasoq isumaqarpunga.
Utaqqisut amerlavallaannginneranni ikiorneqarnini qujamasuutigisarpaa. Nappaateqarluni paasineqareernerup kingorna ingerlalluartarpoq, taanna oqarpoq. Nakorsaatitulersimanngikkaluarunilu uippajaarnini pissutigalugu napparsimalluni sulinngiffeqarnerminit aniguisimassagaluarnerluni qularaa.
- Iluaqutigeqaakka, taanna oqarpoq.
Nakorsaatilli kingunerisa pikkunaatsut tassaavoq iisereeraangami qasulertarnera.
- Taamaammat kissaatigisattut timersortigisinnaanngilanga, Lars Rasmussen oqarpoq.
Tamannali qujanarpoq, sulimi ajoquseqqavoq, taamaammat isorartuumut arpannermut peqataaqqinnissaa suli ungasissumiippoq. Utaqqiisaa qaqqaliartarlunilu Nuup Kangerluani tuttunniartarnini ingerlappai.
Tamannalu aamma ajunngilaq.
