MASH-ip timmisartuisa qulimiguullit Kalaallit Nunaat qulimiguuleqarfinngortikkaat

Qulimiguulliit nunarsuarmi sumiiffinni allani ineriartornermut taama pingaaruteqartigisimanngillat.

Qulimiguullit sumi tamaani atorneqartarput. Ilisimatusarnermi, sanaartornermi minnerunngitsumillu angallannermi Kitaata sineriaani mittarfippassuarnik sanaartortoqanngikkallarmalli atorneqartarput. Kalaallit Nunaat ullumikkutut iluseqartoq qulimiguulimmik pilersinneqarpoq.

Danskit Kalaallit Nunaanni qulimiguuliutaat siulliit marluk sakkutuut silaannakkut illersornissaqarfianit – 1950-imi pilersinneqarneranit ukiut pingasuinnaat qaangiuttullu - 1953-imi Ittoqqortoormiinut aallartinneqarput. Brigadegenerali soraarneq Steen Hartov, sakkutuut silaannakkut isumannaallisaanerannik oqaluttuarisaanermik siunnersortaat, taama oqaluttuarpoq. Taanna  sakkutuut silaannakkut illersornissaqarfiani ukiuni 45-ni sulisimallunilu ilaatigut sakkutooqarnikkut aqutsisoqarfimmi pisortaanikuuvoq. Hartov ullumikkut sakkutuut silaannakkut isumannaallisaanermi aqutsisoqatigiivini siunnersortaaneruvoq.

MASH-imit ilisimaneqartut

- Sakkutuut timmisartortartut timmisartut taamaattut misilittagaqarfiumallugit siullermik aggustimi 1952-imi qulimiguulimmik pissarsipput. Qulimiguullit taakku tassaapput Amerikamiut Bell 47 D-1 normu 891 aamma 892. Inuppassuit qulimiguullit taakku TV-kkut aallakaatitassiamit MASH-imit qularnanngitsumik ilisimassavaat, tassani 1950-imiit 1953-imut Koreami sorsunnermi ambulancetut qulimiguulittut atorneqarput, Steen Hartov oqaluttuarpoq.

Sakkutuut timmisartortartut qulimiguulimmik Ittoqqortoormiit kitaani Geodætisk Institutip uuttortaaneranut tapersersiunissaat 1953-imi januaarimi isumaqatigiissutigineqarpoq. Timmisartup qulimiguullip Kalaallit Nunaannut aallartinneqannginneranni timmisartortartut qaqqami qulimiguulinnik timmineq ilinniarlugu franskit qaqqarsuini sungiusartinneqarput – kingornalu umiarsuarmik assartorneqarlutik Kalaallit Nunaannukaanneqarput. Tamannali sioqqullugu 891 ajutoormat qulimiguulik nr. 893 pisiarisariaqarsimavaat.

- Taamani pissutsit allaapput. Qulimiguullit Bell 47-t sakkutuunut immikkut ittumik atugassiaanngitsut ilaatigut nunalerinermut atorneqartarput – taamaammat ullormiit ullormut pisiarineqarsinnaapput. Ullumikkut sakkussanik pisineq sivisuneruvoq, Steen Hartov oqarpoq.

Qulimiguuliit taakku marluk 1953-imi juulip aggustillu akornanni nalunaaquttap-akunneri 200-t missaanni Kangertittivap kangerluani timmisarlutillu 300-riarlutik mittaramik sakkortusaammik 2.000 meterit tikillugit qutsitsigisumit nakkartitsisarput.

Ukiorpassuarni misissuinissaraluit sipaarneqartut

- Uuttortaasartup ukiut marluk ingerlaneranni uuttortarsimanera 1954-imi aasakkut misissuinernut assingusumik ittut ilanngullugit umiatsiakkut qaqqasiornikkullu ukiut arfineq-pingasut qulilluunniit ingerlaneranni uuttortaasimassagaluartoq naatsorsuutigineqarpoq.

- Bell 47 D-1-inik Kalaallit Nunaanni sukkasuumik atulersitsisoqarnerani aamma taakkuninnga aallartitsisoqarnerani sakkutuut timmisartortartut ukiuni siullerni ineriartortinneqarneranni allanngortitseqqinnissamut piareersimaneq qanoq annertutigisoq takuneqarsinnaavoq. Sakkutuut timmisartortartut inuttallu sakkutuunik ineriartortitsinissamut pisariaqartunik pikkorissapallattariaqarsimapput. Eskadrille 721 Kalaallit Nunaanni timmisartunik suluusalinnik misilittagaqangaatsiarsimagaluarpoq, qulimiguulli nutaajugamik qaqqani timmisartornermik misilittagaqalertariaqartoqarsimavoq, tamatumalu saniatigut Geodætisk Institut tapersersorneqarluni, Steen Hartov  sakkutuut timmisartortartut ukiunik 75-inngortorsiorneranut atatillugu siorna illersornissaqarfiup sulisunut atuagassiaataani Honnør-imi nassuiaavoq.

Taava S-61 tikiuppoq

Grønlandsfly (Air Greenland) 1965-imi qulimiguulinnik S-61-inik marlunnik siullernik pissarsimmat nunarsuarmilu timmisartortitseqatigiiffiit siulliit ilaattut ilaasunik timmisartuussinermi qulimiguulimmik atuilermat Kalaallit Nunaanni qulimiguulimmik angallassineq 1960-ikkunni aallartippoq. Tamatumalu kingorna S-61-it tallimat pisiarineqarput.

Grønlandsflyp S-61-inik pisinerata saniatigut sakkutuut timmisartortartut aamma qulimiguulimmik taama ittumik, immami annaassiniarnermut ambulancenillu angallassinermut atorneqartartumik, pissarsipput.

- Sakkutuut silaannakkut isumannaallisaasut S-61-iat marloriarluni Kalaallit Nunaanniinnikuuvoq. Qulimiguulik 1966-imi aasakkut Narsarsuarmut sulisunik assartuiartorluni sakkutooqarfimmiippoq, S-61-ilu 1978-imi Siriusimut orsussaqartitsiartorluni Station Nordimullu orsussamik assartuiartorluni Tunup avannaani sivisuumik ingerlaarpoq.

Sakkutuut timmisartui qulimiguullit aamma Kalaallit Nunaanni umiarsuarni alapernaarsuisuni atorluarneqarput. Siullermik Alouette, kingorna Lynx kingusinnerusukkullu Seahawk.

Sakkutuut silaannakkut isumannaallisaasui piffissami sivisuumi marloriarluni qulimiguuliit angisuut marluk Merlin EH-101-it issittumi sakkutooqarnikkut sungiusarnernut annertuunut atatillugu 2025-mi aasakkut Nuummiisippaat. Sakkutuut qulimiguuliutaat S-61 Merlinimik 2010-mi taarserneqarpoq, qulimiguulillu annaassiniarnerup saniatigut aamma sakkutuunik assartuinermi sakkutuunillu nunamut inissiinerni atorneqartarpoq.