Pele Brobergip (N) isumaqarnera naapertorlugu Kalaallit Nunaat aningaasatigut iluaqutissanik aalajangersimasunik isumaqatigiissuteqarnikkut angusaqarsimassagaluarpoq, kisianni Naalakkersuisunut ilaasortaq, Nunanut allanut, inuussutissarsiornermut aammalu aatsitassanut naalakkersuisoq Múte B. Egede (IA) oqarpoq isumaqatigiissut Kalaallit Nunaata pisinnaatitaaffiinik illersorneqarnissaanillu nukittorsaasoq.
Illersornissamut isumaqatigiissut nutaaq Inatsisartut oktobarip 12-ianni ataatsimiinneranni oqaluuserineqassaaq, tassani isumaqatigiissutip Kalaallit Nunaannut pingaaruteqarnera pingaarnerusumik sammineqassaaq.
Pele Broberg: Kalaallit Nunaat isumaqatigiissut aqqutigalugu pissarsiaqanngilaq
Pele Brobergip Naalakkersuisut isornartorsiorpai isumaqatigiinniarnerit aqqutigalugit Kalaallit Nunaannut tigussaasumik pissarsiaqartoqarsimannginneraalluni. Taassuma isumaa naapertorlugu Kalaallit Nunaata misissortariaqarsimagaluarpaa, USA-p nunatsinni sakkutooqarnikkut annertusaaneranut paarlattuanik sunik pissarsisoqarsinnaanersoq.
– Nunatsinnut iluaqutitaqanngitsumik massakkut ilaanera aamma maluginiarneqassaaq. Nunat allat taamaattunik isumaqatigiissusioraangamik isumaqatigiinniartarput, suna uagut pissarsiarissavarput, Pele Broberg oqarpoq.
Taassuma ilanngullugu innersuussutigivaa USA-p siusinnerusukkut avammut nalunaartarsimanera Kina Kalaallit Nunaannit ingalassimatinniarlugu malunnaatilimmik aningaasaliisoqassasoq.
– Qinersinissaq sioqqullugu USA neriorsuivoq Kina Nunatsinnut pulatinnaveersaarniarlugu milliardit koruunikkaanik atuerusullutik. Massakkut taanna akeqanngitsumik pivaat. Ooritaqanngilaq, taanna oqarpoq.
Pele Broberg aamma isumaqarpoq, isumaqatigiissutip USA annertuumik pisinnaatileraa Kalaallit Nunaanni sakkutooqarfinnik pilersitsinissamut, tamatumalu malitsigisaanik Kalaallit Nunaata maanna inissisimanera qaangerlugu kinguneqartussanngortoq.
– USA-p Nunarput naassaanngitsumik sakkutooqarfiliorfigisinnaalerlugu isumaqatigiissummik massakkut inissiipput, aamma namminiilivissagaluarutta akeqanngitsumik taamaaliorsinnaalerlugit atuuttussanngortinneqarlugu, Pele Broberg oqarpoq.
Taassuma isumaqatigiissut pillugu isornartorsiuinera taamaalilluni pissutsinut arlalinnut sammititaavoq, aningaasatigut toqqaannartumik iluaqutissinneqannginneq aammalu Kalaallit Nunaata siunissami pituttorsimaneqarani iliuuserisinnaasai aammalu siunissami imminut oqartussaaffiginermut tunngalluni.
Múte B. Egede: Isumaqatigiissut tigussaasunik angusaqarfiuvoq
Múte B. Egede isornartorsiuinermut akerliliivoq, illersornissamut isumaqatigiissut taamaallaat nalilersorneqarsinnaanngitsoq, Kalaallit Nunaat toqqaannartumik aningaasanik akilerneqassanersoq aallaavigalugu.
– Illersornissamut isumaqatigiissutip nutaap New Yorkimi atsiorneqaqqammertup angusaqarfiunnginneranik isumaqarneq pissusissamisuunngilaq, Múte B. Egede oqarpoq.
Naalakkersuisoq naapertorlugu isumaqatigiissutip nutaap illersornissamullu isumaqatigiissutip 1951-imeersup assigiinngissutaat pingaarneq tassaavoq, Kalaallit Nunaata pisinnaatitaaffii soqutigisaalu ersarinnerusumik illersugaalernerat.
Taassuma ilaatigut erseqqissarpaa, isumaqatigiissummi Kalaallit Nunaanni inuiaqatigiit imminnut oqartussaaffiginissamut pisinnaatitaaffeqarnerat aammalu siunissami Kalaallit Nunaaata naalagaaffinngorsinnaanera eqqumaffigineqartoq pingaartinneqarlunilu.
– Qinersinissaq sioqqullugu USA-p neriorsuivoq Kina Nunatsinnut pulatinnaveersaarniarlugu milliardit koruunikkaanik atuerusunnertik. Massakkut taanna akeqanngitsumik pivaat. Ooritaqanngilaq, Naleqqap siulittaasua, Pele Broberg oqarpoq.
Assi: Oscar Scott Carl
Taamatuttaaq isumaqatigiissummi aalajangersakkat ilagaat kalallit kulturiat inooriaasiallu aammalu avatangiisinut qanoq inatsiseqarnerat ataqqineqassasut.
Aamma suliffeqarfiit nunatsinniittut isumaqatigiissusiortoqarnissaani pingaartillugillu salliutinneqassasut isumaqatigiissutaavoq.
– Tamakku isumaqatigiissummi pisoqqami 1951-imeersumi ilaanngillat. Tassa imaappoq isumaqatigiissummi 1951-imeersumi ullumi suli atuuttumi illersugaanerput, ataqqineqarnerput akuerisaanerpullu isumaqatigiissititoqqami amigartut isumaqatigiissummi nutaami atsiorneqaqqammersumi ilanngupput inissilluarlutillu, taanna oqarpoq.
Sakkutooqarfinnik nutaanik sanaartortoqassatillugu inatsisitigut illersugaaneq sakkortunerusoq
Múte B. Egede-ip ilanngullugu tikkuarpaa, assersuutigiinnarlugu Mestersvig-imi Narsarsuarmiluunniit sakkutooqarfiliortoqassappat isumaqatigiissut naleqassutsimigut isumaqalersinnaasoq.
Taanna naapertorlugu Kalaallit Nunaata soqutigisani illersornissaanut periarfissai annertunerussasut, Inatsisartut isumaqatigiissut akuersissutigissappassuk.
– Assersuutigiinnarlugu Mestersvigimi Narsarsuarmiluunniit sakkutooqarfiliortoqassappat isumaqatigiissutitoqaq najoqqutaralugu, taava uagut piumasaqaateqarsinnaanerput killeqarnerujussuussagaluarpoq. Isumaqatigiissulli nutaaq Inatsisartunit akuersissutigineqassappat, taava inatsisitigut sakkussagut illersorneqarnissarpullu nukittunerujussuarmik inissisimassapput, taanna oqarpoq.
Tassarpiaavoq, Kalaallit Nunaata tigussaasumik isumaqatigiissut qanoq pissarsissutigissaneraa pillugu, politikerit taakku marluk assigiinngitsunik isumaqarfigisaat. Pele Broberg-ip ujartorpaa iliuutsit aningaasatigut iluaqutissinneqarnermik malitseqartariaqartut aammalu apeqquserlugu USA-p siunissami sakkutooqarnikkut pisinnaatitaaffigiligassaa, illuatungaanili Múte B. Egedep erseqqissaatigaa inatsisigut aammalu sillimaniarnermi politikkikkut pinnatassaqartoq.
Illersorneqarnissamut isumaqatigiissut aningaasanik akilerneqarnissamut tunngatinneqassasoq akerlilerpaa
Pele Brobergip isornartorsiuinera ilaatigut tunngaveqarpoq, nammineq isummani naapertorlugu isumaqatigiinniarnerit aqqutigalugit Kalaallit Nunaat aningaasanik pinnatassaqartariaqartoq USA sakkutooqarnikkut najuunnerminik annertusaassappat.
Múte B. Egedelli akerlilerpaa, illersornissamut suleqatigiinnermi aningaasanik piumasaqaateqarnissap aallaaviusariaqarneranik piumasaqarneq. Taassuma innersuussutigai Kalaallit Nunaata NATO-mi Naalagaaffeqatigiinneq aqqutigalugu ilaasortaanera aammalu iligiit illersoqatigiinnissamut periuseqarnerat.
– Nalinginnaasuunngilaq nunat iligiit akornanni akiliisitsisarnerat. Assersuutigalugu nunaq NATO-mi ilaasortaq sakkutooqarnikkut nukittunerusoq nunami allami aamma NATO-mi ilaasumi sakkutooqarfimmik pilersitsissappat, taava akiliisitsisoqarneq ajorpoq. Ikioqatigiittoqarpoq. Tamarmik takusinnaasarpaat illersoqatigiissinnaassusaannut iluaqutaassasoq, taanna oqarpoq.
Múte B. Egede naapertorlugu periuseq taanna aamma USA-p Kunngeqarfiup Danmarkip aammalu Kalaallit Nunaata isumaqatigiissuteqarneranni tunngaviuvoq.
– Innuttaasugut illersorneqarsinnaanissaannut akisussaaqataavugut. Oqareernittuut NATO-p iluani iluanaarniarneq tunngaviginiarneqartussaanngilaq illuatungaanili illersoqatigiinneq, taanna oqarpoq.
Naalakkersuisoq: Pissutsit allanngornikuupput
Nalinginnaasuunngilaq nunat iligiit imminnut illersoqatigiinnissaminnut akiliisitsisarnerat.
Nunanut allanut, Inuussutissarsiornermut Aatsitassanullu Naalakkersuisoq, Múte B. Egede.
Múte B. Egedep ilanngullugu erseqqissaatigaa nunarsuarmi sillimaniarnikkut inissisimaneq allanngornikuusoq aammalu Issittup annertusiartuinnartumik iliuuseqarnissakkut pingaaruteqarnera.
– Isumaqatigiissummi angusaq immini naleqartorujussuuvoq, nunarsuarmi sillimaniarnikkut inissisimaneq eqqarsaatigissagaanni, tassami pitsaanngitsumiit suli pitsaannginnerusumik inissisimasoqarpoq – aamma issittumi. Qulakkeerinneqataavugut, nunatta toqqissisimanarnerusumik inissisimalernissaanut, taanna oqarpoq.
Taassuma erseqqissaatigaa, sakkutooqarnikkut annertusaanermi Kalaallit Nunaat nammineq akiliisussaanngitsoq.
– Nunarput illersorneqarnerulersinnaanissaa pillugu uagut nammineq nunatsinnit aningaasartuuteqanngilagut. Allalli sakkutooqarnikkut namminneq uagullu illersorneqarsinnaanissarput aningaasartuutigivaat - illersorneqarsinnaanissarpullu pisariaqarpoq, taanna oqarpoq.
Naalakkersuisoq naapertorlugu sillimaniarnermi politikkikkut inissisimanermut allanngorsimasumut ineriartorneq malitsiusoq.
– Piffissaq pissutsillu allanngornikuupput. Naalakkersuisunit isumaanni tamanna apeqqusersorneqarsinnaanngilaq, taanna oqarpoq.
Suliffeqarfiit nunatsinniittut aningaasarsiornikkut iluaqutissinneqarsinnaapput
Múte B. Egede akerliliigaluarluni, illersornissamut isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannut toqqaannartumik aningaasatigut pissarsinissaanik isumaqartoqarneranut, taamaattoq kalaallit suliffeqarfiinut aningaasaqarnikkut iluaqutissiisinnaasumik isumaqatigiissutip imarisaata ilaanik erseqqissaateqarpoq.
Kalaallit Nunaanni sakkutooqarfiliortoqassappat, isumaqatigiissut naapertorlugu suliffeqarfiit nunatsinni najugaqartut suliakkiissutissani sullissinissamillu isumaqatigiissutissani salliunneqassasut aalajangiunneqarpoq.
– Taamatut oqareerlunga eqqaassutigissavara nunatsinni sakkutooqarfinnik pilersitsisoqassappat, taava suliffeqarfiit ingerlatseqatigiiffiit nunatsinneersut suliakkiissutinut siulliunneqassapput. Taanna angusaavoq nutaaq pingaarutilik, taanna oqarpoq.
Taamaattorli paasissutissani saqqummiunneqarnikuusuni ersersinneqanngilaq, aningaasarsiornikkut iluaqutissinneqarnerit salliutitsinermi suliffeqarfinnut nunaqavissunut tigussaasumik qanoq annertutigissanersut.
Inatsisartut ataasinngornermi oqaluuserinnissapput
Illersornissamut isumaqatigiissut Inatsisartut ataasinngornermi oktobarip 12-iani oqaluuserissavaat. Oqaluuserinninnermi isumaqatigiissutip sillimaniarnermi politikkimut qanoq pingaaruteqassusia, Kalaallit Nunaata inatsisitigut illersugaanera aammalu aningaasatigut iluaqutissiisoqarsinnaanera oqaluuserisassat pingaarutillit ilagissavaat.
Illuatungani Múte B. Egede isumaqarpoq, isumaqatigiissut Kalaallit Nunaata pisinnaatitaaffiinut nukittorsaassasoq aammalu illersorneqarneq annertusitinneqassasoq piffissami nunat tamalaat akornanni najummatsisimanartorsiorfiusumi. Illuatungaani Pele Broberg ujartuivoq angusanik tigussaasunik saqqummiussisoqassasoq, taamaalilluni Kalaallit Nunaannut aningaasatigut iluaqutissiissutaasinnaasunik, tamatumalu saniatigut aamma apeqqusiilluni USA-p siunissami sakkutooqarfinnik pilersitsinissaanut tunngasunik.
Taamaattumik politikkikkut oqallinnermi qitiutinneqartussat qularnanngitsumik ilagaat, Naalakkersuisut erseqqissaatigisaat pisinnaatitaaffinnut tunngasut aammalu illersorneqarnerulernermut tunngasut naammannersut, aammalu Kalaallit Nunaat qanoq iliornikkut nammineq soqutigisaminik qulakkeerinnissinnaanersoq siunissamut qaninnermut ungasinnermullu tunngatillugu.
