Nuna paneraangat inneq siammartarpoq

Kalaallit Nunaata kitaani ukiuni tulleriinni ikuallattoqanngereerluni maanna ikuallattoqaqqippoq.

Nunaannarmi, amerlanerit sermimut sermersuarmullu aakkiartortumut tunngatittagaanni, qanittukkut marloriarluni ikuallattoqarnera malinnaasoqaqqilerneranik kinguneqarpoq.

Nunami nalinginnaanngitsumik arlariinnik ikuallattoqartarnera pillugu ilisimatusarnitsinnut atatillugu 2023-mi tikeraarnitsinni, ikuallattoqaqqittalernissaa pillugu innuttaasunit tupaallaatigineqarnavianngitsoq paasitinneqarpugut.

Nunap panernera pissutaalluni ikuallattoqartarpoq. Taamaasilluni innerup siammarnissaa ajornannginnerulertoq, pakkersimaarnissaalu ajornarnerulersimasoq oqaluttuunneqarpugut.

Taamaattumik Sisimiut eqqaani, Kalaallillu Nunaata kitaani pisut tupaallannanngillat.

Issittumi pissutsit nutaat ilaat

Ilisimatusarnerput naapertorlugu nunap ikuallannera Issittumi pissutsinut nutaanut ilaasinnaavoq.

Qatserisartunik, inuussutissarsiornermik ingerlatsisunik, innuttaasunillu nunamik atuisunik, takornarialerinermik akisussaasunik nunallu tamalaat akornannit tikeraanik 2023-mi ilisimatusarnitsinnut atatillugu oqaloqateqarpugut.

Tamarmik ikuallattoqartarnera toqqaannartumik misigisaqarfigisimavaat, oqariartuutaallu erseqqippoq: Taamatut ikuallattoqartarnera siornatigut misiginikuusaannut assersuunneqarsinnaanngilaq.

Utoqqarnit tamanna tupaallaatigineqarpoq, innuttaasunillu ima oqaasertalerneqarpoq:

- Tamanna uagutsinnut nutaajuvoq.

Oqaluttuarineqartut, uagullu nammineq qaammataasakkut paasissutissanik aviisinilu saqqumiunneqartartunit tunngavilimmik misissuinitsinnut naapertuupput, tassanilu takuneqarsinnaavoq Kitaani 1995-imiit 2007-imut nunami ikuallattoqartarsimanngitsoq, tamatumali kingorna 20-nit amerlanerusunik ikuallattoqarsimasoq.

Ikuallannerpassuit, ilaatigut masarsummi piffimmi ataatsimi sapaatip-akunnerini arlalinni pivoq, kiarujussuarnerani panernersuullu nalaanni 2015-ip 2020-llu akornanni ikuallannerit pisimapput.

Aasat tulleriit isugutanneranni nunami ikuallattarneq unikaallassimavoq, nunallu ikuallattoqaqqittalernerata takutippaa, silaannaap panerujussuarnera utersaalersimasoq.

Nunaqavissuinnaanngitsut tamanna tupaallaatigaat.

Kalaallit Nunaanni umiarsuit takornariartaatit angalasut, misigisassarsiortullu tusindilippassuit piffik taanna ornigartuartarpaat, amerlasuullu Kangerlussuup Sisimiullu akornanni Arctic Circle Trailmi ulluni arlalinni pisuttuartarlutik.

Pisuttut oqaloqatigisatta ikuallattoqarnera tupaallaatigaat:

- Naak pinngortitami ikuallattoqartarnera tusartareeraluarlugu, tamanna Australiamut Californiamulluunniit attuumassuteqartinneqartarpoq [...] taamatullu Kalaallit Nunaanni pisoqarnissaa takorloorsimanngisaannarpara.

Taamatut pisoqarsinnaanera, nunap pissusaanut allanngortitsivoq.

Piffimmi tassani amerlasuunik ikuallattoqartarnera pissutaalluni, tikeraat mianersorlutik killunik atuisarnissaat oqartussanit ilisimatitsissutigineqartarpoq, nunalu qatseriffigineqarsimasoq nunap assinga atorlugu nalunaarsorneqarsimasut tunniunneqartarlutik.

Nunami ikuallattoqartuaannarsimavoq, inuillu nunami angalaartartut kinguaariinni arlalinni innermik atuineq mianersuutigilluinnartarpaat.

Assersuutigalugu qaarsuup qaavani, ikuallassinnaasut ungavarlugit killuliortarput, pujooriviillu mianersuunneqartuarlutik. Tamannalu ilisimasaq kinguaariinni ulloq manna tikillugu ingerlateqqinneqartarpoq.

Nunalli panernerujussua ikuallannissaminut ukiuni taakkunani navianarnerujussuuvoq.

Masarluk ikuallattoq

Nunani allani orpippassuarnik ikuallattoqartarnera assiginagu Kalaallit Nunaanni nunap ikuallannera masarlunni nalinginnaasumik pisarpoq, tassanilu issuatsiaat, orpikkat tuggaallu naggorilluinnartut annertuut, nunap qeriuaannartup aakkiartornerani tuggaat amerlanerusut takuneqarsinnaalertarput, tamannalu ikuallattoqarnerulerneranut pissutaasinnaavoq.

Taamaattumik ikuallattoqartillugu qatserineq ajornakusoornerusarpoq.

Ikuallanneq nunap qaavatigut kisimi pinnani aammali ulluni arlalinni sapaatit-akunneriniluunniit nunap iluani ikumasinnaasoq, taamaalillunilu malugineqanngitsumik siaruaassinnaavoq ikummaqqissinnaallunilu, Sisimiuni qatserisartut oqaluttuarput.

Panernersuaqartillugu tatsit paqqersinnaasarput, qatserutillu imermik pilersorneqarnissaat ajornakusoornerulersarpoq, taamaasillunilu Kalaallit Nunaanni avinngarusimasumi masarsummi suliassaq ajornarnerulersarluni.

Ikuallanneq annertuumik kinguneqarsinnaasarput.

Masarluit ikumalasut kulstoffinik issup iluani ukiuni untritilinni unersarsimasunik annertuumik aniguisitsisinnaasarpoq, tamannalu annertuumik gassi silaannarmik kissakkiartortitsisoq, silap kissatsikkiartorneranut taputartuisarpoq.

Sermersuup qanittuani ikuallattoqartillugu paaq teqqaasoq sermersuarmut tuttarpoq, taamaasilluni sermip qaava taarnerulersarpoq sukkanerusumillu aassinnaalersarluni.

Ikuallattoqartillugu sananeqaatit minnerit pilersinneqartarput, anorimillu ungasissumut teqqaasinnaallutik. Inuiaqatigiinnullu ungasissumi najugaqartunut peqqissutsikkut ulorianartorsiortitsisinnaalersarlutik.

Nunap ikuallattarnerani ilutigisaanik Kalaallit Nunaata siunnissaa

Silap pissusiata allanngoriartornerani ilisimatusartut Issittumi nunap ikuallattalernissaa ukiuni arlalinni aarlerisaarutigisarpaat.

Nunani soorlu Sibiriami tamanna aallartereerpoq, taamaattumillu 2015-imiit 2020-mut ikuallattoqarnera Kalaallit Nunaanni tamassuma piviusunngorneranut takussutissaasinnaavoq.

Silap pissusiata kissatsikkiartornera, pissutsillu ikuallattoqartarneranut pissutaasut ilutigalugit, nunap sermimit qallerneqarsimasup ikuallattarnera naliginnaanerugaluttuinnartarpoq.

- Ikuallattoqartarnera qarasarmiorisarparput,  sapaatip-akunnerani sialussuarnerani suliaqarnitsinni 2023-mi apersukkatta ilaat oqarpoq.

Taamaakkaluartoq innuttaasut erseqqissumik oqariartuuteqarput: Panerneruleraluttuinnartillugu, ikuallannermik malitseqartuassaaq.

Imaannaanngitsumik ukioq manna aasaanerani panerpoq, ukiorlu panerluni, taamaammat taama pisoqarpoq.

Allaaserisaq una The Conversation-imi saqqummerpoq, Stephanie Lammers-Clarkimillu nutserneqarluni.