Pele Broberg: Naalagaaffinngorniarneq USA-mut isumaqatigiissummiittussaanngilaq
Illersornissamut sillimaniarnermullu isumaqatigiissummi Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu akornanni atsioqatigiissutigineqartumi Kalaallit Nunaata siunissami naalagaaffinngornissaa taputartuunneqartussaanngikkaluartoq Naleqqap siulittaasua Pele Broberg isumaqarpoq. Taassuma illersornissaq pillugu USA-mik suleqateqarneq nammineq ajoriffissaqartinnagu, taamaattorli naalagaaffinngornissamut apeqqut isumaqatigiissummiittussaangitsoq erseqqissaatigaa.
- Naalagaaffinngorutta ulloq taanna illersornissamut isumaqatigiissutit isumaqatigiinniutigilertussaanngilagut. Taakkumi namminiilivinnissaq sioqqullugu isumaqatigiissutaareerput, Naleqqap siulittaasua, Pele Broberg isummersuutiminik taamak tunngavilersuivoq.
Assi: Oscar Scott Carl
Kalaallit Nunaata naalagaaffinngorumaarnera pillugu aalajangersaaneq illersornissamut sillimaniarnermullu isumaqatigiissummi nutaami, Kalaallit Nunaata, Danmark-ip aammalu USA-p atsioqatigiissutigisaanniittussaanngitsoq Naleqqap siulittaasua Pele Broberg isumaqarpoq.
Tassungali ilutigitillugu Broberg USA-mut illersornissakkut sillimaniarnikkullu qanimut suleqateqarneq nammineq akerlerinngikkini erseqqissaateqarpoq. Taassuma Kalaallit Nunaata siunissami qanoq inissisimalerumaarnera nammineq paasinnittariaatsini naapertorlugu illersornissamut sillimaniarnermullu isumaqatigiissummiitinneqartussaanngitsoq isornartorsiuinermini qitiutippaa.
Isumaqatigiissut 2026-mi septembarip 22-ani USA-p præsidentianit Donald Trumpimit, Danskit ministeriunerannit Mette Frederiksenimit Naalakkersuisullu siulittaasuannit Jens-Frederik Nielsenimit atsiorneqarpoq. Isumaqatigiissut aqqutigalugu illernsornissaq pillugu 1951-mi isumaqatigiissut uppernarsaqqinneqarlunilu Issittumi illersornissamut sillimaniarnermullu suleqatigiinnerup ineriartortinneqarnissaanut sinaakkusiisussaalluni tapertalerneqarpoq.
Isumaqatigiissut naapertorlugu Amerikamiut sakkutooqarnikkut nunatsinni najuunnerisa annerulernissaanut ilaatigut ammaassisuuvoq, tassani Narsarsuarmi Mestersvigimilu nutaanik sakkutooqarfiliornissaq aammalu Pituffik Space Basep allilerneqarnissaa tigussaasumik pineqarput.
Naalagaaffinngorniarneq illersornissamut isumaqatigiissummiittussaanngitsoq
Isumaqatigiissup immikkoortuisa ilaat Brobergip taamatut qisuariarfigisaa tassaavoq siunissami Kalaallit Nunaata namminiilerluni naalagaaffinngussaguni NATO-mut qanoq attuumassuteqartoqartussaanersoq isumaqatigiissummi aalajangersarneqarsimammat.
Taama aalajangersaasimanermi Kalaallit Nunaat namminersortoq NATO-mi ilaasortaaginnassasoq pisariaqassappalluunniit ilaasortaaginnarnissaminik qinnuteqassasoq Danmarkip Naalakkersuisullu peqatigiillutik qulakkiissavaat. Tamatuma ilutigisaanik isumaqatigiissut naapertorlugu Danmarkip pisinnaatitaaffii pisussaaffiilu ilanngullugit Kalaallit Nunaata namminersortup tigussavai.
Brobergip isumaa naapertorlugu ajornartorsiut tassaavoq illersornissamut sillimaniarnermullu isumaqatigiissutigineqartoq aqqutigalugu Kalaallit Nunaata naalagaaffittut qanoq inissisimanissaa isumaqatigiissummi isummerfigineqareernera.
Namminersorluni Oqartussaanerup inatsisaa danskit Tunngaviusumik Inatsisaata ataaniittoq, taamaammallu aamma Kalaallit Nunaata namminiilivilluni naalagaaffinngornissaa pillugu inatsisip paragraf 21-ianni aalajangersakkat malillugit tamanna pisussaasoq taassuma tikkuarpaa.
Taamaammat taamanikkornissaanut namminiilivinnissaq pillugu siunissami aalajangersaasoqassappat Folketingi qanoq isummissanersoq USA-mut isumaqatigiissummi allareerneqarsinnaanngitsoq taanna isumaqarpoq.
– Tamanna § 21-mut attuumassuteqaranilu inuiattut kinaassusitsinnut attuumassuseqanngilaq, Broberg oqarpoq.
Taamaammat taassuma inerniliinera naapertorlugu naalagaaffinngorumaarnissaq pillugu apeqqut illersornissamut sillimaniarnermullu isumaqatatigiissummiitinneqartussaanngilaq.
Illersornissamut isumaqatigiissut ajornartorsiutaanngitsoq
Nammineq isornartorsiuinini illersornissaq pillugu USA-mik suleqateqarnermut isornartorsiutaanngitsoq Brobergip erseqqissaatigaa.
Kalaallit Nunaat namminersulivereeruni USA-mik toqqaannartumik nammineq isumaqatigiissusiornissaa periarfissaasariaqartoq taassuma siusinnerusukkut oqaatiginikuuaa.
Broberg naapertorlugu isumaqatigiinniarnerit aallartinneqarsinnaanerat inississeeqqaanngikkaluarlugu namminiilivilluni naalagaaffinngornissaq ajornartorsiutaasussaanngikkaluarpoq.
– Nammineerluta naalagaaffinngorutta ulloq taanna illersornissamut isumaqatigiissutissat isumaqatigiinniutigalugit aallartissanngilagut. Taakkumi suli namminiilivittoqanngitsoq anguneqarsinnaapput, tunngavilersuutini taamak nassuiarpaa.
Taamaalilluni siunissami illersornissaq pillugu isumaqatigiinniarnerit Kalaallit Nunaatalu naalagaaffittut inissisimalernissaanik piareersarnerit illersornissamut isumaqatigiissummut ilanngullugit isumaqatigiissutigineqarsimasut assigiinngitsuusut Broberg isumaqarpoq.
Naalakkersuisut ingerlatsinerat pillugu isornartorsiorai
Brobergip isornartorsiuinerminut atatillugu aamma naalakkersuisooqatigiit maanna atuuttut USA-mik suleqateqarneq pillugu suliamik ingerlatsinerat isornartorsiorpaa.
Taassuma Naalakkersuisut avammut oqaaseqartarnerat nammineq isummani malillugu aporaaffissarsiortutut nipilimmik ukiuni marlunni kingullerni avammut iliuuseqartarsimanerat tamannalu pissutigalugu Kalaallit Nunaata USA-llu akornanni ungasilligaluttuinnarnermik kinguneqarsimanera naammaginngilaa.
– Naalakkersuisut avammut oqaaserisartagaat aporaaffissarsiortutullu iliuuserisartagaat ukiuni kingullerni marlunni pisimasut pilersitaannik USA-mut ungasinnerulersitsisimallutillu nunatsinni isumakulutsitsisimapput. Naalakkersuisut namminneq qanoq pisoqarsimanera akisussaaffigigamikku takusinnaanngilaat, taanna isumaqarpoq.
Imminut oqartussaaffigineq sillimaniarnerlu
Inuiaat kalaallit inuiaqatigiiusut imminnut oqartussaafigisut inuiattullu imminnut aalajangersaasinnaanissaminnut pisinnaatitaaffeqartut isumaqatigiissummi nutaami naqissuserneqarpoq, taamaattorli Kalaallit Nunaat namminersortunngussaguni illersornissamut sillimaniarnermullu isumaqatigiissutinut pioreersunut qanoq ilanngussinnaasersoq aamma allassimavoq.
Tassarpiaavorlu taamatut taputartuussineq Brobergip isornartorsiugaa.
Kalaallit Nunaata illersornissaq sillimaniarnerlu pillugit USA qanimut, aamma siunissami, suleqatigisinnaasariaqaraa taanna isumaqarpoq, taamaattorli namminiilivinnissamut, naalagaaffinngorumaarnissamut naalagaaffittullu inatsisit tunngaviusut naapertorlugit inissisimalerumaarnera illersornissamut isumaqatigiissummut siumoortumik taputartuunneqartussaanngilaq.
Taamaammat Brobergip isumaa naapertorlugu isumaqatigiissut taanna atsiorneqaqqammersoq allamik akoornagu taamaallaat illersornissamut sillimaniarnermullu isumaqataasariaqaraluarpoq.
– Tamanna § 21-mut tunngassuteqaranilu inuiattut kinaassutsitsinnut tunngassuteqanngilaq.
nammineq aalajangiisinnaatitaanermut tunngatillugu Isumaqatigiissummi qanoq allassimasoqarpa?
Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu illersornissaq isumannaallisaanerlu pillugu isumaqatigiissutaat nutaaq Kalaallit Nunaata nammineersinnaanera pillugu Kalaallit Nunaallu namminersulivippat qanoq pisoqassanersoq pillugu aalajangersakkanik arlalitsigut imaqarpoq.
Isumaqatigiissutip aallaqqaataani ima allassimavoq:
"Uppernarsaqqillugu Kunngeqarfik Danmarkip nunagisaata immikkoortuinut namminiussuseqarnera namminerlu oqartussaaffeqarnera, aamma nunat tamalaat akornanni inatsisit naapertorlugu Inuiaat Kalaallit tassaasut inuiaat namminneq aalajangiisinnaassuseqarlutillu pisinnaatitaaffeqarnerat akuersaarlugu; Malugalugu Kalaallit Nunaata namminiilivinnissaanut periusissaq paragraf 21-miittoq Kalaallit Nunaanni Namminersorneq pillugu Inatsimmi nr.473-imi 12. Juni 2009-meersoq; "
Aamma qaqugu atorunnaassanersoq aalajangerneqarsimanngitsoq taamaallaallu illuatungeriit isumaqatigiillutik allanngortinneqarsinnaasoq isumaqatigiissummi immikkoortumi XI-mi allassimavoq.
Kalaallit Nunaat namminersulivinniarluni aalajangersinnaatitaanini atorpagu qanoq pisoqassanersoq allaaserisami tassani aamma allaaserineqarpoq:
"Kalaallit Nunaata namminiilivinnissamut nammineq aalajangiisinnaassuseqarnini atorpagu Kunngeqarfiup Danmarkip naalakkersuisui Naalakkersuisut peqatigalugit qulakkiissavaat, naalagaaffiup Kalaallit Nunaata namminiilivittup (i) NATO-mi ilaasortaaginnarnissamut akuersinissaa, matumani ilanngullugu ilaasortanngornissamut qinnuteqartariaqarnersoq, aamma (ii) oqaatigissagaa isumagisussanngussallugit, namminiilivinnissamut ulluliussaq, Kunngeqarfiup Danmarkip massuma isumaqatigiissutip malitsigisaanik pisinnaatitaaffii pisussaaffiilu tamaasa pigilissagai, matumani ilanngullugit Illuatungeriit akornanni naammassinninnissamut isumaqatigiissutit aaqqissuussalluunniit suulluunniit kiisalu Illersornissamut Isumaqatigiissut."
Najoqqutarineqartoq: Naalakkersuisut
