'Systembolaget', tuniniaanermi killilersuinerit Islandimiullu periusaat: Imigassanik atornerluinnginnissamut suut iluaqutaappat?

Steven Arnfjord Qaqortumut nooqqammersoq Kommune Kujalleq imigassamik tuniniaanermik oktobarip aappaani unititsimmat illoqarfimmiippoq.

- Sakinnit tusarpara, tassuma oqarfigaanga maanna matusut. Illoqarfimmi angallattoqarpoq pisiniarnissamut angumersiniaasunik, sukkaqaat, oqaluttuarpoq.

Steven Arnfjord maanna Qaqortumi najugaqaraluarluni Ilisimatusarfimmi Nuummi professoritut Issittumilu atugarissaarnermut immikkoortortaqarfimmi pisortatut sulinini ingerlatiinnaramiuk tamaaniittarpoq. Ukiorpassuarni isumaginninnermut politikkimut tunngasut tamangajaasa ilisimatusarfigai, tamannalu pillugu suliaqarnermi imigassanik aalakoornartulinnik aangajaarniutinullu tunngasut aamma initusinnaapput, allaffimmi tungaanut tummeqqakkut ingerlaatigaluni oqaluttuarpoq.

- Inunnut pingaarutilinnik suliassakikkaangat ikiorneqarnissarlu periarfissaanngikkaangat assigiinngitsunik atornerluinerit annertusisarput, taanna oqarpoq. Sumiiffinni assigiinngitsuni aalisakkeriviit imaluunniit tunitsiviit matoqqanerat pissutigalugu suliffissaaleqineq nunatsinni takornartaanngilaq. Taamaammat piffissap ilaani atornerluinerujussuit innuttaasunik susassaqartitsinikkut pinaveersaartinneqarsinnaapput, taanna tikkuaavoq.

Allaaserisami matumani Kujataa alalaarlugu nunarsuarmi oqaluttuarisaanermilu imigassamik ajornartorsiutinik pinaveersaartitsissutaasimasut assigiinngitsut paasiniassavagut.

Imigassap malitsigisaanik ajornartorsiutit qanoq qaangerneqarsimanersut pillugu Steven Arnfjord aamma oqaloqatigissavarput.

Systembolagimiit Islandimiut periusaannut

Nunatta killeqarfii qaangerlugit nunat allat imigassamik tuniniaanermik allannguisimasut qiviaraanni amerlapput.

Nunani avannarlerni Sverige qangali imigassamut politikkeqarpoq, tamanna 1850-imi atorneqalerpoq svenskit naalagaaffiat imigasamik pisisinnaanermik killilersuilermat.

Taamanikkut sulisut akissarsiffimmi snapsitorpallaartarnerat ajornartorsiutaavoq. Nunarsuarmi siullerpaajullutik illoqarfimmi aatsitassarsiorfiusumi Falunimi imigassamik kisermaassilluni tuniniaanermik kinguneqartumik.

Ukiut 100-t sinnerlugit qaangiummata Sverigemi aaqqissuussaq allanngortinneqarpoq, ullumikkullu imigassanik kisermaassilluni tuniniaavittut ’Systembolaget’-imik taagorneqartumut allanngorluni. Imigassanik aalakoornartortalinnik, viinninik immiaaqqanik imigassanillu kimittuunik piserusukkaanni Systembolagetip pisiniarfiinut pisiniartoqartarpoq.

Islandimi „Islandimi periuseq“- mik taaneqartartoq iluatsilluarpoq. 1990-ikkunni ilinniarnertuunngorniarfimmi aalakoornartumik imigassartaqanngitsumik fisternerit eqqunneqarput, inuusuttut 16-it inorlugit ukiullit aneqqusaajunnaarput imigassarsinissamullu ukiut killigititaasut 20-nngortinneqarmata inuusuttut imigassamik atuinerat annikillerujussuarpoq.

1998-mi Islandimiut 15-inik 16-inik ukiullit akornanni kingullermik qaammatip ingerlanerani aalakoorsimasut 42 procentiusimapput. Ukioq 2023-mi kisitsit taanna 5 procentiuvoq.

Inuit namminneq allannguinissamik kissaateqarnerat naapertorlugu iliuuseqartoqarmat Islandimiut periusaat iluatsilluarpoq, professori immikkoortortamilu pisortaq Steven Arnfjord isumaqarpoq

- Innuttaasut tamarmik peqataaffigisaannik ataatsimoorlutillu paaseqatigiiffigisaanik iliuuseqartoqarpoq, oqarlutik taamaaliussaaagut, taanna oqarpoq.

Taava Letlandimut, tassani siorna imigassamik tuniniaanermut malittarisassat sukaterneqarput, taamaalilluni pisiniarfiit pisiniarfissuillu piffissami killilimmi taamaallaat imigassamik tuniniaasinnaapput. Taamatut iliuuseqarneq peqqissutsimut sukkasuumik malunnaatiimmillu kinguneqarpoq, imigassartornerup kingunerisanik toqusut amerlassusaannut aamma kinguneqartoq Nunarsuaq tamakkerlugu peqqissutsimik suliniaqatigiiffiup WHO-p kisitsinerata nutaap ersersippaa.

Tamanna aamma nunatsinni atuuppoq, assersuutigalugu sapaatikkut nalliuttunilu imigassamik pisisoqarsinnaanngilaq, maajimiilli Brugsenimi Pisiffimmilu arfininngornermi ulloqeqqata kingorna imigassamik pisisoqarsinnaavoq.

Iliuuserisartik allanngorteqqinnianngilaat, imigassamik tunisineq maajimiit 12-14 procentimik annikillisimammat.

Killilersuineq iluaqutaagaluarluni naammanngilaq

Imigassanik aalakoornartulinnik tuniniaanermik killilersuinerit Letlandimitut, Sverigimitut nunatsinnilu ittut iluaqutaarpasipput.

Steven Arnfjordip erseqqissarpaa imigassamut malittarisassaliortoqartillugu innuttaasut peqataatinnissaat pingaaruteqartoq, soorlu Islandimi taamaaliorsimasut, tassanimi angajoqqaat meeqqami imigassamik atuiunnaarnissaannut suliniuteqarnermi pingaaruteqarluinnarsimapput.

- Imigassamik assigisaanilluunniit atornerluinermut iliuuseqartoqartillugu pisortaqarfinnit aalajangersimasunit killilersuinerit imaluunnit pinasuartumik politikkikkut iliuuseqarnerit piffissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu iluaqutaasarnerat takornartaavoq, Steven Arnfjord oqarpoq nangillunilu:

- Inuiaqatigiit qangatut tapersersoqatigiinnerat piffissamut ungasinnerusumut sunniuteqarluartarpoq.

Peqqinnissamut iliuuserineqartoq Maaji peqqissuutiguk, Nuummi 2007-mi aallartinneqartoq maannalu nuna tamakkerlugu ingerlanneqartartoq assersuutitut maluginiaqquaa.

- Aallarnisaanerilli taamaattut politikerinut iliuuseqarnikkut piviusunngortikkuminaapput, inuiaqatigiilli akornanni ikioqatigiissutigalugit aallartinneqarlutillu ingerlateqqittariaqarlutik, Steven Arnfjord oqarpoq.

Kommune Kujallermi imigassamut inerteqquteqarnerup maanna atuuttup angerlarsimaffinni nakuusernerit maannakkoqqissaaq ikilineranik kinguneqarnissaa Steven Arnfjordip ilimagaa. Tamatuma saniatigut meeqqat malugissavaat, akissarsiffiullu nalaani aamma malunnassalluni, taanna tikkuaavoq.

Coronap tuniluunnerani tamanna takoreerparput, 2022-mi imigassamik tuniniaaneq Kommuneqarfik Sermersuumi, Kommune Qeqertalimmi aamma Kommune Kujallermi unitsinneqarpoq.

- Sakkortuumilli killilersuinerit pinaveersaartitsissutaasinnaanngillat, aaqqiigallarnerinnaapput. Ajornartorsiutit aallaavii aaqqittariaqaratsigit, Steven Arnfjord oqarpoq.

Tamatuma saniatigut aalajangiisartut imigassamik aammaasseqqikkaangata imigasamik ajornartorsiutit nutaamik takkussuuttarnerat misilittagarineqartoq erseqqissarpaa.

Steven Arnfjord naapertorlugu politikkikkut silatusaarnerussaaq inerteqquteqarnerup piffissalerlugu killilernissaa, paasititsiniaanerillu assigiinngitsut iliuusissallu tassunga ilutigitillugu aallartillugit.

- Siumut isigaluni ajornartorsiutit qanoq aaqqinneqarnissaat eqqartorneqartariaqarpoq. Iliuuserineqartoq tamanik pillaanertut isikkoqarpoq. tamannalu iluaqutaasorinngilara, taanna oqarpoq.