Immikkut ilisimasalik nunanit allaneersut inissianik pisinissamut periarfissaat pillugit: Inatsisit ersaripput

Inuussutissarsiornermik ingerlatallip Jørgen Wæver Johannsenip ingerlatseqatigiiffittaavata Inuit Properties Greenland Aps-ip amerikamiut suliffeqarfiutaanit Greenland Development LCC-mit nuussinikkut Nuummi inissiamik pisisimanera pillugu Weekendavisen septembarimi allaaserisaqarpoq.

Allaaserisap saqqummernerata kingorna oqallisigineqangaatsiarpoq kikkut inissianik pisisinnaanersut aamma inissiat kalaallinit pigineqarnissaannut inatsisit naammaginartumik qulakkeerinninnersut.

Taamaammat nunanit allaneersut, allat aqqutigalugit inissianik pisiniarsinnaanermik periarfissaqarnerat pillugu inatsisit paasiniarlugit Ineqarnermut, Attaveqaqatigiinnermut, Nunaqarfinnut Isorliunerusunullu Upalungaarsimanermullu Naalakkersuisoqarfik kiisalu Inuussutissarsiornermut, Aatsitassanut, Nukissiuuteqarnermut, Inatsisinik atortitsinermut Naligiissitaanermullu Naalakkersuisoqarfik Sermitsiamiit attaveqarfigaarput.

Suliat ataasiakkaat pillugit Naalakkersuisoqarfik oqaaseqarumaneq ajorpoq, inatsisilli killigititaasa unioqqutinnissaat suliffeqarfiup aaqqissugaanerani siunertarineqarpat inissiap pisiarinera atorunnaarsinneqarsinnaasoq oqaatigaat.

Inatsisiliorneq

Inissianik pisisarnermut malittarisassat Inatsisartut inatsisaanni nr. 78-imi, 21. november 2025-meersumi allassimapput.

Tassani ilaatigut allassimavoq danskisut innuttaassusillit kisimik Kalaallit Nunaanni piginnittunngorsinnaasut imaluunniit atuisinnaatitaalersinnaasut. Inuilli Danmarkimi innuttaassuseqanngitsut aalajangersimasumik najugaqarlutik minnerpaamik ukiuni marlunni inuit allattorsimaffianniissimagunik tamakkiisumillu minnerpaamik ukiuni marlunni akileraartarsimagunik aamma taamaaliorsinnaasut.

Suliffeqarfiit inissianik piserusuttut inunnit danskisut innuttaassuseqartunit pigineqarlutilluunniit aqunneqassapput imaluunniit inunnit inatsisini piumarsaqaatinik naammassinnittunit pigineqassapput.

Ingerlatsiviit aningaaasaliiffiusut Kalaallit Nunaanniittut Naalakkersuisunit akuerineqaratik inissianik piginnittunngorsinnaapput, suliffeqarfiup aningaasaatai tamarmik pigineqarlutillu, taasisinnaanermut pisinnaatitaaffiit tamarmik toqqaannartumik inunnit inatsisinik piumasarineqartunut naammassinnittunit ingerlanneqarpata.

Inuit allat suliffeqarfiillu allat tamarmik Naalakkersuisunit allakkatigut akuerineqaqqaartariaqarput.

Piginnittutut allassimasut imaluunniit sinniisut

Inatsisit unioqqutinneqannginniassammata inatsisini § 13 ilanngunneqarpoq. Inatsisitigut pittuttuisumik niuernerit, inatsimmik unioqqutitsisimasinnaasutut isigineqarsinnaasut atuutsinnginnissaat aalajangersakkami pineqarput.

Inatsimmut nassuiaatini unioqqutitsinertut assersuutigineqarput, sinniisunik atuinerit imaluunniit piginnittutut allassimasunik taaneqartartut, inatsimmi piumasaqaatinik naammassinnittut. Unioqqutitsinernik nalilersuinermi isumaqagtigiissut tunngavigineqartoq, akillinissamut aningaasaliinissamullu atukkat illuatungeriillu akuusut ilaatigut isiginiarneqarsinnaapput.

"Kina suliffeqarfimmik inissiamilluunniit piginnittutut allassimanersoq kisiat tunngavigalugu aalajangiisoqarsinnaanngilaq. Aaqqissuussaq inatsisinik unioqqutitsinissamik siunertaqarpat piginnittuulerneq atorunnaarsinneqarsinnaavoq", Attaveqaqatigiinnermut, Nunaqarfinnut Avatangiisinullu Naalakkersuisoqarfik Sermitsiamut allappoq.

Nangillugu allapput: „Annertuumik pisiortornermut apeqqummut tunngatillugu, inuup suliffeqarfiulluunniit inatsisinik piumasaqaatinik naammassinnittup qanoq annertutigisumik pigisaqalersinnaanera ataatsimut isigalugu inatsimmi annertunerpaaffilerneqanngilaq. Inatsisilli siunertaasa ilagaat nunanit allanit aningaasaliissutit pissutigalugit Kalaallit Nunaanni inissiat akii piumaneqarnerallu inuiaqatigiinnut maani najugaqartunut ajoqutaasumik allanngortinneqannginnissaat.’“

Pissutsit misissuiffigineqarsinnaapput

Naalakkersuisoqarfik naapertorlugu inatsisit arlaannit unioqqutinneqarsinnaanerat aarlerinartuaannarpoq, ilaatigut piginnittutut allassimasut piginnittuulernermi peqataavinngikkaluartut atorlugit suliffeqarfiliornikkut.

„Taama pisoqartillugu inatsimmi § 13-imi allassimasoq atorneqarsinnaavoq.“

Naalakkersuisoqarfik aamma allappoq „inatsisinik unioqqutitsisimasunik pasitsaasinissamut tunngavissaqarpat, pissutsit misissorneqarumaartut inatsisillu naapertorlugit nalilersorneqarlutik“.

Aalborgip universitetiani aningaasaqarnemi aqutsinermi professori Per Nikolaj Bukh Sermitsiamit aperaarput, inissiat kalaallinit pigiinnarneqarnissaata nakkutiginissaa inatsisinit siunertarianqarpat, inatsisit ilumut toqqissisimanarnersut, pingaartumik amerikamiunit pigineqalinnginnissaat eqqarsaatigalugu, aamma inissianut akit nunanit allaneersut aningaasatigut soqutigisaannit sunnerneqassannginnersut.

– Sammisaq naleqqussaavigineqareerpoq. Kikkut inissianik pisisinnaanersut pisisinnaannginnersullu inissinneqareerpoq. Ersaripporli atornerluisoqassappat assigiinngitsunik nalorninartorsiortoqarsinnaanera. Kisianni ernumassuteqanngilanga, Per Nikolaj Bukh oqarpoq, amerikamiulli suliffeqarfiutai sinniisoqarlutik paasineqaratik tassanngaannaq inissiarpassuarnik pisiortorsinnaannginnerarpai.

- Taamatut inatsisinik unioqqutitsisut sukkasuumik paasineqarnissaat ilimagaara, taava oqartussat iliuuseqarnissamut periarfissaqarput, Per Nikolaj Bukh oqarpoq.

Aatsitassarsiornermik suliffeqarfiit pisineri akuerineqassapput

Sermitsiaq aamma Inuussutissarsiornermut, Aatsitassanut, Nukissiuuteqarnermut, Inatsisinik atortitsinermut Naligiissitaanermullu Naalakkersuisoqarfimmit akissutisivoq, aatsitassarsioqatigiiffiit Kalaallit Nunaanni akuersissutillit inissianik, sulisut inissaannik aamma piginnittunngorsinnaasut.  Pisisoqassappalli Naalakkersuisut akuerseqqaassapput.

"Aatsitassanut inatsit naapertorlugu pisinnaatitaaffillit pigisanik aalaakkaasunik piginnaatitaaffimmik pisisarneq imaluunniit atuisinnaatitaaneq pillugu Inatsisarut inatsisaanni § 7 naapertorlugu, pineqanngillat, kisianni aatsitassarsiornermut inatsit naapertorlugu pisinnaatitaaffeqartup ingerlatai tamarmik, pigisanik aalaakkaasunik pisisarneq imaluunniit atuisinnaatitaaneq ilanngullugit Naalakkersuisunit akuerineqassapput".

Inuussutissarsiornermut aatsitassanullu naalakkersuisoqarfik naapertorlugu pisinnaatitaaffillit aatsitassarsiornerminnut sulinerminni tunngatillugu akuttunngitsumik, aatsitassarsiornermut inatsit naapertorlugu pisiaqartarput. Kisianni illuummik assersuutigalugu pisortamoortumik pisisoqarnissaanut akuersissummik suli tunniussisoqanngilaq, aatsitassanut naalakkersuisoqarfik allappoq.

"Pisortap inaa pineqarsinnaavoq, kisianni siunertamut taamaattumut akuersisoqarsimaneranik takussaasoqanngilaq", naalakkersuisoqarfiup akissutaani allassimavoq.