Narsarsuarmi orpiit naalluataartut

- Narsarsuarmi orpiit assut naalluataarlutillu pitsaasumik atugaqarput.

Kenneth Høegh, issittumi aallartitatut atorfimmi saniatigut inuunermi annersaa orpinnik orpippassuarnillu Kujataani malinnaajuarsimasoq – illoqarfigisamini Qaqortumi aammalu pingaartumik Narsarsuarmi aasarsiortarfimmik illuuteqarpoq - taama oqarpoq.

Taanna Narsarsuarmiikkaangami Kalaallit Nunaanni ilisimatusaatigalugu orpiit ikkussukkat (arborit, aaqq.), qaqqat sivinganeriniittut Narsarsuullu mittarfiata kujataatunginnguaniittut pisuttuarfigalugit piffissangaatsiamik atuisarpoq.

Arborit tassaapput orpiit ataatsimoortillugit naatissallugit ikkussukkat, ilisimatusaatigalugu malinnaaffigineqartut. Orpiit ilisimatusaatigalugit malinnaaffigisat Narsarsuarmiipput, taakkulu ilisimatusarfimmit Københavns Universitetimit ikkussugaapput 2004-mi malunnartitsinikkut ikkussorneqarsimasut, taamaattorli aamma orpiit siulliit tressikkut naajartorneranili ikkussugaasimapput.

Nunaminertaq naatitsiffik 150 hektaritut annertussuseqarpoq (takorlooruminarsarlugu arsaattarfiit 210-tut annertussusilik) tassanilu orpiit assigiinngitsut 110-t naatinneqarsimapput. Orpiit sorliit aammalumi orpikkat sorliit sumiiffinnit allaneersut Kalaallit Nunaanni naasinnaanersut orpinnik ilisimatusaatigalugu ikkussuinerup siunertaraa. Taakku orpiit ilisimatusaatigisat amerlanersaat Europap, Amerika avannarliup aammalu Kangiata issittortaata qaqqaqarfiit killeqarfianeersuupput.

Maannamut ajunngitsumik angusaqarfiusoq

Kenneth Høegh aasaq manna Narsarsuarmiinnermini maluginiagaqarpoq, tassalu orpiit ataatsimut isigalugu ajunngitsumik atugaqartut.

- Orpiit nutaat amerlanngikkaluarlutik sukkut tamanna immini pinngortarsimapput. Tamanna sila nillerpallaarsimagaluarpat pisinnaanavianngikkaluarpoq. Naatsiiassat inerissappata aasaanerani kiattarnera sivisunerusariaqarpoq – aamma orpiit alliartornisaaminnut piffissamik atuisarmata sivisuumik kiattariaqarpoq. Tamanna silap kiannerulernera ilutigalugu maanna pivoq, Kenneth Høegh nassuiaavoq.

- Tunngaviusumik nalilissagutsigu orpiit pitsaasumik ineriartorput. Kujataani upernassaq ukioq manna assut panersimagaluarpoq, taamaattorli orpiit sorlamik itisuumut angummassimanerat pissutigalugu tamanna innarliutigisimanngilaat.

- Aasarlualermat kiak sialullu aamma takkupput. Tamanna orpiit nuannarilluartarpaat, tassami sila taamaattoq orpiit assigiinngitsorpassuit iluarusuutigisarpaat.

Orpiit killeqarfiat qullariartortoq

Orpiit portunerulernermikkut aammalu killeqarfiisa qummut annertunerulerneratigut atugarissaarnertik uppernarsartarpaat.

- Tassa imaakkami, qullariartornermi agguaqatigiissillugu 100 meterikkaarlugu silap kiassusia gradimik ataatsimik appartarpoq. Taamaammat aamma qaqqami portussuseq orpiit uumasinnaanerannut killeqarpoq.

- Taamaattorli Kujataanit sila kissatsissimavoq – maannalu takusinnaasakka naapertorlugit orpiit qummut killeqarfiat 1980-ikkunnut sanilliullugu 200 meterimik qutsinnerulersimavoq. Orpiillu naatitat allaat 400 meterimik ajoqutiginngisaminnik qutsinnerusumiilersimasut aasaq manna takuara.

Narsarsuarmilumi orpiit qummut talliartortuarsinnarlutillu maanna portusoorujussuanngorsimapput.

- Orpiit Narsarsuarmiittut takinerpaat tassaapput balsampopler, taakku 2021-mi angissusaat uuttortaratsigu 13 meterimik angissuseqarput, taamaattorli suli qummut portunerulersinnaapput.

- Stationslederip naatsiiviani, orpiit ataatsimoortumik naatitat avataanni, orpiit poppeltræ-nik taaguutillit maanna 16 meterit sinnerlugit qummut takissuseqarput. Taakku orpiit orpissaaraasut 1987-mi tassani naasussanngorlugit ikkunneqarsimapput.

- Orpiit anginerpaat tassaapput sibirisk lærk-inik taaguutillit, taakku 2022-mi uuttortaratsigit 11,4 meterimik portussuseqarput. Taamaattorli aamma orpiit lærketræ-nik taaguutillit, orpiit ataatsimut naatitat killeqarfiini 1971-mi naatinneqarnikuusut malunnartumik qummut takinerupput – taakkumi 15 meterit sinnerlugit qummut portussuseqarput.

- Aamma orpiliassanik assigiinngitsunik orpeqarpoq, taakkunannga orpiit sitkagran-it aammalu engelmannsgran-it ilaminnit talliartulertornerupput, ilaat 9 meteriullutillu ilaat 9,2 meteriupput (taakku assigiinngitsut marluk 2025-mi uuttortarneqarput) taaakkulu ilaqutaat hvidgran-imik taaneqartartoq 2021-mi uuttortarneqarami 8,2 meterinik qummut takissuseqarpoq.

- Orpiit fyrretræ-nik taaguutillit ilaat contortafyr-imik taaguutilik Amerikap avannaata kitaaneersoq 2016-mi uuttortarneqarami 8,8 meterinik takissuseqarpoq. Matumani fyrretræ-t ilai uuttortarneqarnerminnit kingullermit suli takilerulersimassasut naatsorsuutigisinnaavarput, allaat 10 meterit sinnerlugit qummut takissuseqalersimassasut ilimanarsinnaavoq.

Inuussutissarsiutigalugu orpippassuaateqarneq ajornartoq

Naak piffissami matumani orpiit atugarissaaraluartut orpimerngit annikitsualukkaarlugit aamma ikummatissat annertunngitsut tuniniarneqarsinnaanerisa saniatigut Kalaallit Nunaanni orpippassuaateqarnermik inuussutissarsiutinik aallartitsisoqarsinnaasoq Kenneth Høegh-ip upperinngilaa.

- Suli periarfissaasinnaasut killeqarfianniippugut, taamaammat orpiit alutoralugit isiginnaarsinnaagatsigit nuannaarutigiinnassagipput isumaqarpunga. Uanga Qaqortumi sumiiffinni assigiinngitsuni orpiit Pople-t illoqarfitsinnik uummarissaammata nuannaarutigivara – aamma uanga naatsiivinni, Kenneth Høegh oqaluttuarpoq.

- Aamma orpinnik naatsitsiviit uumassusililinnik allanik pinngortoqarnissaanut periarfissatsialaasarmat assilissamut ilaapput, taakkunanilu timmiaarannguit aamma allat, soorlu vindrossel-it aammalu silkehale-nik taaguutillit, taakkunaniissinnaasarput.

- Tamanna Kujataanuinnaq tunnganngilaq. Nuup eqqaani Qooqquni orpeqaaluppoq – aamma Nuup illoqarfiani orpiit anginngitsunnguit aamma naatinneqartarput, pingaartumik orpiit alaskapilenimik taaneqartartut ukiuni kingullerni Nuummi amerliartorput.

- Orpiit uumassusermik tunisisarlutillu inuunermi nuannaalersitsisarput. Tamannalu nuannaarutigalugulu tulluusimaarutigissavarput, Kenneth Høegh isumaqarpoq.