Amerikamiut sioorasaarneri atugarissaarnermut sunniuteqartut

USA-p præsidentiata Nunarput pillugu oqaaseqaqattaartarnerata sioorasaarisarneratalu innuttaasut toqqissisimajunnaarsippai inuunerullu pitsaassusia appariartupiloortillugu. Tamatuma peqatigisaanik arlalissuit tarnikkut toqqissisimannginnermut arlalinnik ilisarnaateqarlutik misigisimapput.

Tamanna innuttaasut 308-t januaarimi februaarimilu internetikkut apeqqutinik akissutinik immersugassanik Nunatsinni Peqqissuseq pillugu Ilisimatusarfimmit, Syddansk Universitetimi (SDU) Naalagaaffiup Peqqissutsimut Ilisimatusarfiata ataaniittumi, ilisimatuunit inoqatinut attaveqaqatigiittarfitsigut nassiussuunneqartuni akissutigineqartuni uppernarsarneqarpoq.

 Pissutsit inuit atugaannut sunniuteqartut

- Misissuinerup ilimageriikkavut uppernarsarpai: USA-p siorasaarisarnera ilumut innuttaasunit toqqissisimanartinneqanngitsoq, professori Peter Bjerregaard Sermitsiamut oqarpoq itisiliillunilu:

– Pissutsit tamarmik inunnut sunniuteqartarput. Amerikamiut ataqqinninngitsumik oqalunnerat qunusaariniartarnerallu aamma taamaappoq. Iranimi sorsuttoqarnerani Nunarput maannakkut eqqissisimatinneqarallarpoq, taamaattorli Nunatta puiguinnarneqarnissaa kialuunniit upperinngilaa.

Peter Bjerregaardip oqaatigaa, innuttaasut toqqissisimannginnerisa pimoorunneqarnissaa pingaaruteqartoq, aamma Naalakkersuisut oqartussallu eqqumaffigisariaqarpaat, præsidentip oqaaseqaatai suut tamarmik Kalaallit Nunaata namminersortuuneranut akornutaasinnaasut innuttaasunit paasineqartarmata atugarissaarnermullu ajortumik sunniuteqartarlutik.

Peter Bjerregaardip innersuussutigaa, præsidenti qanittukkut Truth Socialimi inoqatinut attaveqaqatigiittarfimmini allammat, Kalaallit Nunaat tassaasoq „sermersuaq angingaartoq aqunnerlunneqartoq“. 

Atugarissaarneq inuunerullu pitsaassusia appariartortut

Misissuinerup takutippaa inuit pingasuugaangata ataaseq tarnikkut ajornartorsiuteqartartoq. Tamanna sanilliunneqarsinnaalluni 2025-mi misissuinermi innuttaasut 7 procentii taama oqarsimasut.

Inuunerup pitsaassusia aamma appariarpoq: 2025-mi 84 procentit inuunertik pitsaasutut oqaatigisimavaat, ukioq mannali 64 procentit taama oqarlutik.

Ilisimatusarfimmi aamma Nunatsinni Peqqissutsimik ingerlatsivimmi ataqatigiissaarisoq Ingelise Olesen tusagassiuutinut nalunaarummi oqarpoq, misissuinerup inuppassuit nunami atugarissaarneq pillugu isumaat uppernarsaraa.

– USA-p nunamik aqutsilernissaminik oqariartuutai toqqissisimajunnaartitsisut, Kalaallit Nunaanni ilisimaneqarluarpoq. Pissutsit ilungersunarput, ulluinnarnilu inuunermut tusagassiuutitigullu sammineqangaatsiarlutik. Amerlasuut ernumassutitik oqaatigisareerpaat, taamaammat takusimasavut misigisimasattalu inerneri uppernarsivaat, oqarpoq.

Tupaallannerit, siooranerit kamannerlu

Inuit Ataqatigiit sinnerlugit Folketingimut ilaasortap Naaja H. Nathanielsenip misissuineq aamma takusimavaa, Sermitsiamullu oqarluni misissuinerup uppernarsaraa, Nunatsinni ukiup matuma aallartinnerani pissutsit, immaqa ingammik Nuummi, taamaassimasut:

– Amerikamiut kalaallinut saassussinerat ersarissumik malunnaateqarsimavoq. Isumaqarpunga tamatta tupaqqaneq, annilaanganeq aamma kamanneq misigisimassagivut. Nunamik tatisiniarneq naleqqutinngilaq, oqaatsillu qanoq ajoqusiisinnaatiginersut takutinneqarluni.  

Tusarliussarput uteqattaartariaqarparput

Naaja H. Nathanielsenip nunap innuttaasut naalakkersueqataanerat tunngavigalugu inatsisinillu tunngaveqarluni aqunneqarneranik uteqattaariuartariaqarneq aamma nuannarinngilaa.

– Nunarput inuiaat naalakkersueqataanerannik tunngaveqarluni ingerlalluartuusoq taamalu inuiaqatigiittut inatsisinik tunngavilimmik ingerlatsisoq, nunamut iligisamut uteqattaartariaqarlugu qasunarpoq – nunami pineqartoq innuttaqarmat namminneq kulturilinnit nunaminnilu najugaqartutut misigisimasunik. Taamatulli piviusumi inuuvugut tassanilu iliuuseqartariaqarluta. Taamaattumik avatangiisitsinnut oqariartuuterput uteqqittariaqarparput. Tamanullu erseqqissiartuinnassaaq Amerikamiut nunanut allanut politikiat annertusaarusuttumik inuiaassutsimik pingaartitsinermik tunngaveqartoq, neriuutigaara tamanna pereersimasunut tunngatinneqassasoq. Tamanna Nunatsinnuinnaq eqquinngilaq. Aamma Panamamut, Venezuelamut, Canadamut, Cubamut Ukrainemullu sunniuteqarsimavoq, oqarpoq.

Apeqqutit immersuilluni akineqartussat Nunatsinni 15-ileereersimasunit tamanit immersorneqarsinnaapput. Katillugit inuit 308-t peqataapput. Akissutit amerlanersaat Nuummeersuupput, taamaattorli kommuninit tamaneersut inoqarfiillu mikinerit arlallit aamma peqataallutik.

Naak misissuineq tamanut sinniisuunngikkaluartoq — kikkummi immersugassamik takunnittuunersut akissuteqartullu nalaatsornerinnaammata — innuttaasut ilaasa qanoq eqqarsartarnerannik misigissusiinillu ersersitsivoq, ilisimatusartut oqarput.

 Nuummeersut amerlanersaasut

Apeqqutit immersuilluni akineqartussat Nunatsinni 15-ileereersimasunit tamanit immersorneqarsinnaapput. Katillugit inuit 308-t peqataapput. Akissutit amerlanersaat Nuummeersuupput, taamaattorli kommuninit tamaneersut inoqarfiillu mikinerit arlallit aamma peqataallutik.

Naak misissuineq tamanut sinniisuunngikkaluartoq — kikkummi immersugassamik takunnittuunersut akissuteqartullu nalaatsornerinnaammata — innuttaasut ilaasa qanoq eqqarsartarnerannik misigissusiinillu ersersitsivoq, ilisimatusartut oqarput.