Inuiannik nungusaasoqarsimava? Pisortatigoortumik immikkut ilisimasallit taamaannersoq taamaannginnersorluunniit akipput
Immikkut ilisimasallit nalunaarusiaat nutaat marluk spiralilersuisimanermut suliamut immikkut isiginnittaasillit tallimanngornermi saqqummersinneqassapput — pingaartumik inuiaqatigiinnik nungusaasoqarsimanersoq pillugu apeqqut pillugu. Miriam Cullen aamma Dalee Sambo Dorough, immikkut ilisimasalinnit siullernit sinneruttut, apeqqut ammatippaat.
Nuummi Katuap saavani naasut, 2025-mi septembarip 24-ani pisortatigoortumik utoqqatsertoqarnerata nalaani.
Assi: Mads Claus Rasmussen/Ritzau Scanpix
Niviarsiaqqat arnallu qassiunersut ilisimaneqanngitsut 1960-ikkunniilli akuersinatik spiralilersorneqarmata Kalaallit Nunaanni inuiannik nungusaasoqarpa? Apeqqut taanna pillugu nassuiaatit assigiinngitsut tallimanngornermi ullup qeqqa sioqqullugu pissarsiaraagut.
Naalakkersuisut spiralilersuisimanermut tunngatillugu nalunaarusiat assigiinngitsut marluk saqqummiuppaat. Taakku Sermitsiami allaaserisani marlunni sammineqarput.
Ilisimatuup inatsisilerituullu Miriam Cullenip eqqartuussissuserisullu Dalee Sambo Doroughip immikkut ilisimasallit nalunaarusiaat inuiannik nungusaasimaneq pillugu erseqqissumik aappimik naaggamillu akissuteqarfiginngilaat.
- Inuiaat nungusarneqarsimanerinik apeqqummut inaarutaasumik aalajangiinissaq suli ajornakusoorpoq, tamannalu eqqartuussivimmi uppernarsaatinik tamanik katersinissamut misissueqqissaarnissamullu oqartussaassuseqartumit piginnaassuseqartumillu taamaallaat naammassineqarsinnaavoq, Cullen Doroughilu allapput.
Immikkut ilisimasallit avissaartuunnerat
Immikkut ilisimasallit 2024-mi aggustimi Naalakkersuisut pilersitaanni ilaasortani Cullen Doroughilu sinnerupput. Inuiaat nungusarneqarsimanerinik apeqqut suliassat ilaannaraat, kisiannili politikkikkut ulorianarnersaavoq.
ILISIMATUUT avissaarnerat nalunaarusianik assigiinngitsunik kinguneqartoq
Immikkut ilisimasallit spiralilersuisimaneq pillugu suliaq – pisortatigoortumik naartunaveersaatinik suliamik taaneqartartoq – misissussagaat Naalakkersuisut 2024-mi aggustip qulingiluaanni aalajangerput.
Misissuinermi inuit pisinnaatitaaffiinik nunallu inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik arlalitsigut unioqqutitsinerit qulaarneqartussaapput.
Niviarsiaqqanik arnanillu pinngitsaaliilluni kanngutsaatsuliornerit inuiannik nungusaanermut naapertuunnersut nalilerniarlugu misissuineq ingammik uissuumminarpoq.
Ilisimatuut aamma allanik oqaluuserisaqarput,
2026-mi januaarip 31-ani tunniussinissaq sioqqullugu kingullermik taaneqartut marluk tunuarlutillu namminneq nassuiaatiminnik tunniussinissaat akuerineqarpoq. Tamanna Naalakkersuisut naapertorlugit ilisimatuut namminneq siunnersuutigaat.
Tamatuma kingorna nalunaarusiat marluk nalilersorneqarlutillu nutserneqarput, naggataatigullu 2026-mi tallimanngornermi aggustip 28-ani saqqummiunneqarput.
inatsisileritooq Jonas Christoffersen ilisimatoorlu tarnit pissusaannik ilisimasalinni pisortaasimasoq Jensine Nedergaard Cullen Doroughilu isumaqatiginngereerlugit ilaasortaajunnaarmata immikkut ilisimasallit avissaarput. Ilaasortaajunnaartut namminneq nalunaarsukkatik kingorna tunniussinnaasimavaat.
Christoffersenip Nedergaardillu nalunaarusiaminni spiralilersuisimanermut atatillugu inuiaat nungusarneqarsimasut erseqqissumik ilumuunnginnerarpaat.
Ajortuliornissamik siunertaqarneq qularutaasoq
Inuiannik nungusaasimanerup uppernarsarneqarnissaa imaannaanngitsoq immikkut ilisimasallit taakku marluk aamma nassuerutigaat. Inuiaat tamakkiisumik ilaannakuusumilluunniit nungutinneqarnissaat siunertarineqarsimasoq erseqqissumik takutinneqartariaqarpoq.
- Piffissami pineqartumi, naartunaveersaasersuineq kisiat tunngavigalugu Kalaallit Nunaanni Inuit nungusarneqarnissaat ilaatigut siunertaarineqarsimanersoq paasissutissat misissorneqartut naapertorlugit Nalunaarusiortut inerniliisinnaasimanngillat, taakkuallapput.
Allatut oqaatigalugu: Spiralilersuisimaneq pillugu suliaq Cullenip Doroughillu isaanni immini inuiaat toqunneqarsimanerannik aalajangiinissamut naammanngilaq. Taakkuli suleqatigiissimasatik assiginagit aamma ilumuunnginneranngilaat.
Cullenip Doroughillu inuiannik nungusaanermi akisussaaffik inatsisitigut qanoq qulakkeerneqarsinnaanersoq oqallisigissallugu periarfissaqartitsilluarput. Oqaaseq inuiaqatigiinnik nungusaaneq Cullenip Doroughillu allagaani Christoffersenip Nedergaardillu allagaanit pingasoriaammik akulikinnerusumik atorneqarpoq — 166-eriarluni, Christoffersenilli Nedergaardillu allagaat 59-eriarlutik.
Inuiannik nungusaaneq
FN-ip inuiannik nungsaaneq pillugu isumaqatigiissutaa naapertorlugu inuiaqatigiinnik nungusaaneq tassaavoq inuiaqatigiit, naggueqatigiit, naggueqatigiissutsikkut upperisarsiornikkullu eqimattat tamakkiisumik ilaannakuusumilluunniit piaaralutik suujunnaarsinniarsarinerat.
Inuiannik nungusaaneq inunnik toqoraanermut tunngaannarani sorpassuusinnaavoq. Inuiannik nungusaanermut ilaapput „inuiaqatigiit akornanni ernisuitsuunissaq pinngitsoortinniarlugu iliuuseqarneq“. Oqaatsillu taakku spiralilersuisimaneq pillugu suliami aallarniutaapput.
Inuiannik nungusaanermik taaneqarsinnaassaguni naartunaveersaartitsisimaneq naammanngilaq. Aammattaaq inuit eqimattat eqqaaneqartut ilaata piuneerunneqarnissaa siunertarineqarsimappat aatsaat inuiannik nungusaanermik taaneqarsinnaavoq.
Ataqatigiinneq
Inuiaat nungusarneqarsimanerinik aalajangiiniaraanni apeqqutit allat aamma misissorneqartariaqartut Cullen Doroughilu isumaqarput. Ilaqutariit inuit meerartaat qallunaanut nuunneqartarneri inuppassuilluunniit illoqarfeeqqanit illoqarfinnut nuuttarneri pineqarsinnaapput. Imaluunniit aaqqissuussamik aningaasarsiakinnerulaarneq peqqiilliuutinik kinguneqartoq.
Aammattaaq naalagaaffiup inuiaqatigiinnik nungusaanermik pinngitsoortitsinissamik akisussaaffini sumiginnarisimagunaraa immikkut ilisimasallit taakku marluk isumaqarput:
- Inuiannik Nungusaaneq pillugu Isumaqatigiissutip iluani Danmarkip pisussaaffini tamaasa eqquutsissimanngikkai nalunaarusiortunit naammattumik tunngavissaqartinneqarpoq, taakku allapput.
- Pinngitsoortitsinissamut akisussaaffimmi piumasaqaataavoq naalagaaffiup pisinnaasani tamaasa atorlugit iliuutsit tamakku pinaveersaartinnissai. Tassunga tunngatillugu Danmarkip pisussaatitaaffeqarnerminik unioqqutitsisimanera naammattumik tunngavissaqartinneqarpoq, Inuiannik Nungusaaneq pillugu Isumaqatigiissummi 1948-meersumi artikeli I naapertorlugu pisussaaffiup akerlianik iliuuseqartoqarsimammat, Cullen Doroughilu isumaqarput.
Inuiannik nungusaaneq kisimi pineqanngitsoq
Inuiannik nungusaasoqarsimanerup saniatigut aamma spiralilersuisimanerup nalaani inuit pisinnaatitaaffii suut unioqqutinneqarsimanersut immikkut ilisimasallit paasiniaaffigaat.
Inuit arnat naartunaveersaatinik pinngitsaalillugit naartunaveersaartinneqarsimasut, naligiissitaanissamut pisinnaatitaaffii innarlerneqartartut assigiinngisitaarneqartartullu Miriam Cullen aamma Dalee Sambo Dorough isumaqarput.
TUSAANNGA
Oqaloqateqarnissamut pisariaqartitsiguit, nanertuuteqaruit imaluunniit imminut toqunnissamik eqqarsaateqaruit Tusaannga attaveqarfigisinnaavat.
Kinaassutsit isertuullugu akeqanngitsumillu ulloq unnuarlu Tusaannga oqarasuaammut uunga: 80 11 80. SMS-ikkut uunga: 1899 attavigisinnaavat.
Aammattaaq pinngitsaaliilluni naartunaveersaasersuineq ilaqutariittut inuunermut inuttullu inuunermut pisinnaatitaanermik arnap nammineq timiminik aqutsisinnaatitaaneranik unioqqutitsigami unioqqutitsineruvoq. Aamma "inuppalaanngitsumik imaluunniit nikanarsaataasumik iliuuseqarnertut" isigineqarsinnaasoq allaaserinnittut ilannguppaat:
- Kalaallit Nunaanni kingusinnerpaamik 1966-imili atuuttumik akuersissuteqartoqarani naartunaveersaasersuineq peqqinnissaqarfimmi pisarsimasoq, tamannalu EHCR-imi artikili 3-mik ICCPR-imilu artikili 7-imik akerliusumik timikkut tarnikkullu innarliinera inuppalaanngitsumik nikanaarsaataasumillu pinninnertut nalilerneqarsinnaasoq nalunaarusiortut naammattumik tunngavissaqarsoraat.
Naalisakkat tassaapput Europami Inuit Pisinnaatitaaffii pillugit Isumaqatigiissut aamma FN-ip innuttaaqatigiinni politikkikkullu pisinnaatitaaffiit pillugit isumaqatigiissutaa.
- Tamakku unioqqutitsinerit qanga itsaq pisimasuunngillat, ullumikkumulli arnanut eqqugaasimasunut inuiaqatigiinnullu siammasissumik ingerlanneqarsimapput kinguneqartitsillutillu. Inuit arnartaannut akuersissuteqanngitsumik naartunaveersaasersuisimaneq ataqqinassusaannut sakkortuumik innarliineruvoq, meeqqat aamma angajoqqaajusut ilaqutaasullu inuttut ataasiakkaatut kiisalu Inuit inuiaqatigiittut ataatsimut timaatigut tarniisigullu innarlerneqarput, Miriam Cullen aamma Dalee Sambo Dorough inerniliipput.
- Danmarkimi Ministeriunerup Naalakkersuisullu Siulittaasuata akuersissuteqanngitsumik Inuit arnartaannut niviarsiarartaannullu naartunaveersaasersuisinnaaneq pillugu politikkeqarsimanera pissutigalugu, aaqqissuusaasumik immikkoortitsisoqarsimaneranut akisussaaffik akuersaareerpaat. Apeqqut tassaalerpoq: Tullertut qanoq iliortoqassava?
