Iliginngisat Kalaallit Nunaanni sunniiniarnerminnik aqutsiniarnerminnillu annertusaallutik iliuuseqarnerulernerisa kingunerisaanik nuna tamakkerlugu sillimaniarnissaq tamallu eqqissisimanissaat eqqarsaatigalugit naalagaaffiit NATO-mi ilaasortaanngitsut, NATO-mi suleqataanngitsut EU-miluunniit ilaasortaanngitsut aningaasaliisulluunniit taakkunannga naalagaaffinneersut aqutsinissamut, sunnerujussuarnissamut paasissutissanik tamanut saqqummiunneqarsimanngitsunik Kalaallit Nunaata oqartussaaffiani suliassaqarfinni sulianilu mianersornarluinnartuni nuna tamakkerlugu sillimaniarnermut tamallu eqqissisimanissaannut navianartorsiortitsisinnaasunik, pissarsinissamut akuerineqassanngitsut illuatungeriit isumaqatigiittut USA peqatigalugu sillimaniarnikkut isumannaallisaanikkullu isumaqatigiissummi atsiorneqaqqammersumi allassimavoq.
Taamaattorli naalagaaffiit taamaattut aningaasaliisulluunniit taakkunanngaanneersut suliaat nuna tamakkerlugu sillimaniarnermut tamallu eqqissisimanissaannut USA-p, Kalaallit Nunaata aammalu Danmarkip tungaanit navianartorsiortitsisuunngitsutut akuerineqarsinnaanissaannut nalilerneqartunut periarfissamik aamma ammatitsisoqarpoq.
Iliginngisat Kalaallit Nunaanni sunniiniarnerminnik aqutsiniarnerminnillu annertusaallutik iliuuseqarnerulernerisa kingunerisaanik nuna tamakkerlugu sillimaniarnissaq tamallu eqqissisimanissaat eqqarsaatigalugit naalagaaffiit NATO-mi ilaasortaanngitsut, NATO-mi suleqataanngitsut EU-miluunniit ilaasortaanngitsut aningaasaliisulluunniit taakkunannga naalagaaffinneersut aqutsinissamut, sunnerujussuarnissamut paasissutissanik tamanut saqqummiunneqarsimanngitsunik Kalaallit Nunaata oqartussaaffiani suliassaqarfinni sulianilu mianersornarluinnartuni nuna tamakkerlugu sillimaniarnermut tamallu eqqissisimanissaannut navianartorsiortitsisinnaasunik, pissarsinissamut akuerineqassanngitsut illuatungeriit isumaqatigiittut USA peqatigalugu sillimaniarnikkut isumannaallisaanikkullu isumaqatigiissummi atsiorneqaqqammersumi allassimavoq.
Taamaattorli naalagaaffiit taamaattut aningaasaliisulluunniit taakkunanngaanneersut suliaat nuna tamakkerlugu sillimaniarnermut tamallu eqqissisimanissaannut USA-p, Kalaallit Nunaata aammalu Danmarkip tungaanit navianartorsiortitsisuunngitsutut akuerineqarsinnaanissaannut nalilerneqartunut periarfissamik aamma ammatitsisoqarpoq.
Nunat NATO-mi ilaasortat suleqataallu
Nord Atlantisk Traktat Organisation (NATO) 1949-mi pilersinneqarnikuuvoq, ullumikkullu nunat 32-it ilaasortaapput: Albanien, Belgien, Bulgarien, Canada, Danmark, Estland, Finland, Frankrig , Grækenland, Holland, Island, Italien, Kroatien, Letland, Litauen, Luxembourg, Montenegro, Nordmakedonien, Norge, Polen, Portugal, Rumænien, Slovakiet, Slovenien, Spanien, Storbritannien, Sverige, Tjekkiet, Tyrkiet, Tyskland, Ungarn aammalu USA.
Sverige nunat NATO-mi ilaasortaasut nutaanersaraat. Nuna taanna 2024-mi ilaasortanngorpoq. Suleqatigiiffimmi tassani nunat ilaasortat ullumikkut 32-iupput. Tamatuma saniatigut nunat assigiinngitsut kattuffissuillu nunanit tamalaaneersut 35-it missaanniittut NATO-mik suleqateqarput. Assersuutigalugu Japan, New Zealand aamma Australien taakkununnga ilaapput.
Assi: Wojtek Radwanski/Scanpix
NATO tamatuma saniatigut nunanik ilaasortaanngitsunik nunallu tamalaat akornanni kattuffissuarnik 35-nik nunarsuaq tamakkerlugu suleqateqarpoq. Nunat NATO-mik nunarsuarmi suleqatiginnittut assersuutigalugu Japan, Sydkorea, New Zealand aamma Australien ilagaat. NATO taakku saniatigut aamma kangiani qiterlermi suleqateqarpoq, assersuutigalugu Istanbulimi isumaqatigiissut aqqutigalugu nunat Bahrain, Qatar, Kuwait aamma Saudi-Arabien suleqatigineqarlutik.
Nunat 27-it EU-mi ilaasortaapput. Taakku akornanni nunat sisamat NATO-mi ilaasortaanngillat. Nunat taakku tassaapput Østrig, Irland, Malta aamma Cypern.
Nunarsuarmi nunat amerlanerpaat mattunneqartut
Taamaattorli nunarsuarmi nunat amerlanerpaat NATO-p EU-llu avataani inissisimapput. Matumani ilaatigut Kina, Indien, Brasilien, Sydafrika aamma Rusland pineqarput.
USA-mik isumaqatigiissutigineqartoq naapertorlugu aningaasaliisartut misissorneqaqqaartalernissaanik inatsisit Kalaallit Nunaanni aamma atuutilersinneqarnerisigut nunat taakku imaluunniit ingerlatseqatigiiffiit nunanit taakkunaneersut inuussutissarsiutinut mianernartunut, soorlu atortulersuutinut aatsitassarsiornermullu aalajangiisuusumik inississanngitsut aningaasaliissanngitsullu qulakkeerneqassaaq.
Isumaqatigiissut naapertorlugu Kalaallit Nunaanni Danmarkimilu oqartussaasut Amerikami oqartussaasut suleqatigineqartullu ilisimatitseqatigiinnermik ingerlaavartumik ingerlataqartassapput.
Ullumikkut ippassarnit toqqissisimanerulerneq
Isumaqatigiissutip atsiorneqareerneratigut nunat tamarmik nunanit allaneersunik aningaasaliiumasunik misissueqqaartoqarnissaanut periuseqarmata nunarsuarmioqatigiit ineriartornerannut isumaqatigiissut naleqquttumik suliaasimasoq nunanut allanut, inuussutissarsiornermut aatsitassanullu Naalakkersuisoq, Múte B. Egede, tusagassiortunik katersortitsinermi oqarpoq.
"Maanna nunarsuarmioqatigiit akornanni pissutsit pisussaaffilerpaatigut nunat iligiit imminnut illersoqatigiinnissaanik nutarterisariaqarfimmut killilluta. Manniutigut koorimut issimaffigeriigaanut ikeqqippagut, tassaniiginnassappullu. Ullumikkut ulloq ippassamut sanilliullugu isumannaannerulerpoq toqqissisimanarnerulerlunilu”, Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen tapersiivoq.
”Manniutigut koorimut issimaffigeriigaanut ikeqqippagut, tassaniiginnassappullu,” Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen isumaqatigiissuteqarnerup kingorna tusagassiortunik katersortitsinermi oqarpoq.
Assi: Oscar Scott Carl
Upernaakkut ataatsimiinnermit tunuartinneqartoq
Inatsisartut ataatsimiinneranni nunani allamiut aningaasaliisartut misissuiffigineqaqqaartalernissaannut, taamaaliornikkullu Kalaallit Nunaata sillimaniarnikkut isumannaallisaanikkullu navianartorsiortinneqalinnginnissaa qulakkeerniarlugu inatsisissatut siunnersuut siullermeerneqarpoq, taamaattorli siunnersuut siullermeerneqareernermi kingorna siorna upernaakkut tunuartinneqarpoq.
Maanna siunnersuut taanna qaqeqqinneqarpoq, aappassaaneerinninneq pingajussaaneerinninnerlu Inatsisartut upernaakkut 2027-mi ataatsimiinneranni suliarineqatussatut inissinneqarsimasoq siullermeerneqarnissaa novembarip qulingani pissasoq naatsorsuutigineqarpoq. Tamanna Inatsisartut ullormut oqaluuserisassaanni ersippoq.
Naalakkersuisut inatsisissatut siunnersuutigineqaqqaartoq avammullu saqqummiunneqareernikuusoq, piffissamilu 2025-mi septembarip 15-ianiit oktobarip 13-iat ilanngullugu tusarniaassutigineqarnikuusoq, naapertorlugu inatsit aqqutigalugu inerteqquteqalernermik, itigartitsinermik imaluunniit aamma Kalaallit Nunaata isumannaallisarneqarneranut periarfissaqalertussaapput, inuussutissarsiutinullu nunap isumannaallisarneqarneranut isumannartunut naapertuutinngitsunik aningaasaliissutaareersunik utertitsisinnaalernissamut inatsit atugassiaassaaq.
Inuussutissarsiutit suliallu mianernartut
illersornissaqarfimmi suliat ingerlatat, qarasaasiatigut isumannaallisaanermut tunngasut imaluunniit aamma paasissutissat isertuulluinnagassatut naqissuserneqarsimasut inuussutissarsiutitigut ingerlatat suliallu mianernartutut taaneqartut ilagaat. Tamatuma saniatigut aamma illersornissaqarfimmi sulinermut inuinnaallu sullinneqarnerannut tunngatillugu suliffeqarfiit, qarasaasiatigut pinngitsoorneqarsinnaanngitsunik sullissinertallit pineqarput.
Tamatuma saniatigut attaveqaasersuutit pinngitsoorneqarsinnaanngitsut, erngup nukinga atorlugu nukissiorfinnut tunngasut, aatsitassarsiornermut tunngasut aammalu Namminersorlutik Oqartussat ingerlatseqatigiiffiutai pineqarput. Aningaasaliinerit nunanit allaneersut suulluunniit Inatsisissatut inunnit ingerlatseqatigiiffinniilluunniit ingerlanneqartut ilanngullugit inatsisissatut siunnersuut aqqutigalugu atuuttussatut naatsorsuutigineqartoq siunnersuummi aamma ersippoq.
Ullumikkut nunani allamiut aningaasaliisartut Kalaallit Nunaanni aningaasaliiumasut misissuiffigineqarnissaannut taamaaliornikkullu Kalaallit Nunaata sillimaniarneranik isumannaallisaaneranillu aammalu inuiaqatigiit ingerlatitaaneranni torersumik ingerlatsinissamut qulakkeerinnittumik, pisariaqalerfiatigullu qisuariarfigineqarsinnaasumik ataatsimut isigalugu inatsiseqanngilaq. Taamatuttaaq inuussutissarsiutit aalajangersimasut pillugit inatsiseqanngimmat tassuuna inatsisitigut tunngavilimmik nunani allaneersut aningaasaliiumasut misissorneqaqqaartarnissaannut qulakkeerinnittoqarsinnaanngilaq.
