Illersornissamut isumaqatigiissut, nalunaaquttap ingerlaarfianik allannguineq aamma uukapaatitsiniarluni silassorissuusiamik allanngortitat

Inatsisartut sapaatip-akunnerani 42-mi ulluni sisamani ataasinngornermit sisamanngornermut ataatsimiissapput. Sermitsiap ullormut oqaluuserisassat atuarpai, siunnersuutillu ilaanniit tingulaarinnilluni.

USA-mik illersornissamut isumaqatigiissut

Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen (D), Danmarkimi ministeriuneq Mette Frederiksen USA-llu præsidentia Donald Trump nunat taakkua pingasut suleqatigiinnermut isumaqatigiissutaat nutarterlugu septembarip 22-ani atsiorpaat. Isumaqatigiissut Inatsisartuni Folketingimilu akuerineqassaaq. Inatsisartuni ataasinngornermi oktobarip 12-anni siullermeerneqassaaq.

Isumaqatigiissutip ilaatigut amerikamiut sakkutooqarfiisa amerlanerusut Kalaallit Nunaanniissinnaanerat, kalaallit suliffeqarfiutaannut aningaasatigut periarfissat, namminersulivinnermilu Natomut ilaasortanngornissamik pisussaaffeqarneq isumaqatigiissutigaat.

Nunanut allanut naalakkersuisoq Múte B. Egede (IA) saqqummiussissummini allappoq isumaqatigiissut USA-p inussiarnersumik suleqatiginninnissaminik qinnuigineranit aallaaveqanngitsoq.

"Taamaanngilluinnarpoq. Isumaqatigiissutip isumaqatiginninniutiginera aamma ajornanngitsuinnaasimanngilaq. Isumaqatigiissulli Kalaallit Nunaata USA-llu nunarsuup allanngoriartorneranik siunissamilu Issittumi sillimaniarnerup isumaginissaanut amerlanerusunik suliniuteqartoqarnissaanik pisariaqartitsisoqarneranik ataatsimut paasinninnerannik aallaaveqarpoq" saqqummiussissummi allassimavoq.

Aamma erseqqissarpaa illersornissaqarfimmik nutaamik qinnuteqartoqartillugu Kalaallit Nunaanni innuttaasut avatangiisillu eqqarsaatigineqartariaqartut.

"Taamaalilluni siunissami nuutsitsisoqarsinnaanera pinngitsoortinneqassaaq avatangiisinillu illersuisoqarsinnaalerluni. Naalakkersuisunut pingaaruteqarluinnartuuvoq, oqaluttuarisaanitsinni taamatut pisoqaqqissinnaanerata pinngitsoortinneqarnissaa."

Isumaqatigiissut kingusinnerusukkut aappassaaneerneqassaaq, akuerineqartinnagu.

Nalunaaquttap ingerlaarfianik allannguineq

Naleqqap Siumullu aasaanerani nalunaaqutaq atorunnaarsinniarlugu piffissallu immikkoortuinik allannguisoqarnissaanik siunnersuuteqarput. Nalunaaquttallu ingerlaarfianik allannguinissamut siunnersuut kiisami marlunngornermi 13 oktober siunnersuut, suliarineqassaaq.

Tamanna Inatsisartut Inatsisinut Atuutsitsinermut Ataatsimiisitaliaanit maanna taperserneqarpoq.

Inatsisinut Atuutsitsinermut Ataatsimiisitaliap aasaanerani nalunaaqutaq januaarip aallaqqaataani 2027-mi atorunnaarsinneqarnissaa, aamma piffissaq UTC-3-mut 2028-mi utertinneqarnissaa inassutigaa.

EU-mi suli aasaanerani nalunaaqutaq atuutsinneqarnera pissutaalluni, tamanna isumaqassaaq Kalaallit Nunaat 2028-miit aasakkut Danmarkimut Europallu kitaanut nalunaaquttap akunnerinik tallimanik, ukiukkullu nalunaaquttap akunnerinik sisamanik nikingasalissasoq.

Siumup Naleqqallu siunnersuutaat 2025-mi ukiakkut ataatsimiinnermi siullermeerneqarput.

Inatsisinut Atuutsitsinermut Ataatsimiisitaliap siunnersuut itigartippaa Siumullu siunnersuutaa allanngortillugu. Siunnersuutit assigiinngissutaat tassaavoq Qaanaami, Tasiilami Ittoqqortoormiunilu innuttaasut tusarniaaffigineqassasut sumiiffinni taakkunani nalunaaqutaq allanngortinnagu aalajangiisoqartinnagu tusarniaavigineqaqqaarnissaat Naleqqamit piumasarineqarnera.

Pilersaarut malillugu ataatsimiinnermi sammineqartut oktobarip 21-ani inaarutaasumik oqaluuserineqassapput.

Meeqqat atuarfianni atuartut angajulliit timikkut tarnikkullu nalerisimaarnissaat

Ataatsimiinnermi matumani pingasunngorpat oktobarip 14-iani meeqqat atuarfiat, pillugu siunnersuutit sisamat ilaat oqallisigineqassaaq. Meeqqat atuarfiani atuartut annerit atugarissaarneq, atornerluinermik pitsaaliuineq, inuunermilu pisinnaasanik inerisaanissaq, Jens NapãtôK (N) siunnersuutigaa.

Naalakkersuisut iliuusissatut pilersaarusiornissaannik taanna siunnersuivoq.

- Meeraanermiit inuusuttuunermut ikaarsaarneq piffissaq pissanganartuuvoq. Illoqarfinni nunaqarfinnilu arlalinni ajornartorsiutit annertusiartortut aqqusaarneqartarput naammagisimaarinninnginnermik, meeqqat atuarfianni atuanngitsoortarnermik kiisalu atuartut klassianni annerusuni atuartut akornanni atornerluisarnerup aallartisarneqarneranik, siunnersuutip ukiakkut ataatsimiinnermi ukioq manna siullermeerneqarnerani, Jens NapãtôK’ taama oqarpoq.

Ilaatigut imigassamik ikiaroornartumillu atornerluinerup pinaveersaartinnissaa, meeqqat atuarfianni atuartut atugarissaarnissaannut suliniutit nukittorsarnissaat angajoqqaallu peqataatinneqarnerulernissaat suliniutigineqassapput.

Naalakkersuisut allannguutissatut ima siunnersuuteqarput: "Atugarissaarnermi atornerluinermik pitsaaliuineq inuunermilu piginnaasanut periusissiarineqarsimasut, pitsanngorsaataasimanerinut killiffinnik misissuinermik ingerlatsissasut siunertaralugu pisariaqartinneqartunik iluaqutaasunillu periusissiat malunnaatilimmik iluaqutaanissaannik siunnerfeqarnissaq"

Siunnersuut Kultureqarnermut, Ilinniartitaanermut, Ilisimatusarnermut Ilageeqarnermullu Ataatsimiititaliami suliarineqarpoq, isumaliutissiissutaasinnaasunilli suli saqqummiussisimanngillat.

Inuit nalunaarsorneqarnerat

Naleqqap siulittaasuata Pele Brobergip siunnersuutaa, EMRIP-ip inassuteqaatai tunngavigalugit Kalaallit Nunaanni nunap inoqqaavinik “Inuit” nalunaarsuiffigineqarnissaannik sisamanngornermi oktobarip 15-ianni Inatsisartut aappassaanik oqaluuserissavaat.

- Inatsisit peqqussutillu atuuttut naapertorniassagutsigit, nunallu tamalaaniit mamiatsanneqassanngikkutta, inatsisartutut iliuuseqartariaqarpugut, Pele Broberg upernaakkut ataatsimiinnermi oqaluttarfimmit oqarpoq.

Inatsisartunili annertunerusumik tamanna taperserneqanngilaq.

Oqaluuserisassaq maannakkutut isikkoqartillugu aappassaaneerneqartussanngorpoq, ataatsimiisitaliaq aqqusaaqqaanngikkaluarlugu. Naalakkersuisullu siunnersuutigaat oqaluuserisassap itigartinneqarnissaa.

Uukapaatitsiniarluni silassorissuusiamik allanngortitat inerteqqutigineqalernissai

Aammattaaq sisamanngornermi Inatsisartut, siullermeerlutik oqaluuserissavaat uukapaatitsiniarluni silassorissuusiamik allanngortitat (Deepfakes aaqq.) ajoqusiisinnaasunik sananerup, siammarternerullu inerteqqutaalernissaanik siunnersuut.

Siunnersuut Pipaluk Lyngemit (IA) siunnersuutigineqarpoq.

Uukapaatitsiniarluni silassorissuusiamik allanngortitat assit, videofilmit nipillu immiussat inuup pisuussuteqanngitsup iliuusaatut isikkoqalersitsiniaanermi atorneqartarput

“Silassorissuusiaq inunnik innarliinermut oqartussaaqataanermiluunniit ingerlatsivinnut tatiginninnitsinnik ajortisaarinermut atorneqanngisaannartariaqartoq, Inuit Ataqatigiit isumaqarput. Deepfakesit akornusiisinnaasut inuinnaat inuunerannik eriaginninneq innarlersinnaavaat, kinaassutsimik peqquserlunnermi atorneqarluni, paasissutissanik eqqunngitsunik siaruarterilluni, tamat oqallinnerannik sunniilluni inuiaqatigiinnilu ingerlatsivinnut tatiginninnermik ajortisaarilluni atorneqarsinnaavoq,” Pipaluk Lynge siunnersuummi allappoq.

Nittartakkatigut paasissutissat eqqunngitsut inunnut ataasiakkaanut inuiaqatigiinnulluunniit ajoqusiisinnaasut, kikkut tamarmik eqqissisimanerannik innarliisinnaasut, pinngitsaaliilluni aningaasannanniarnermut, kinaassutsimik peqquserluutinik atornerluinissamut, aningaasanik qinnuteqaatinik allatigulluunniit pinerluttuliornermut atorneqartartut inerteqqutaalersinneqassasut, Inuit Ataqatigiit kissaatigaat.