Immikkut ilisimasallit nalunaarutaat: Akuersissuteqarani spiralinik ikkussuineq inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsineruvoq

Spiralilersuineq pillugu nalunaarusiani marlunni nutaani assigiinngitsorpassuit isumaqatigiinngissutaapput, inuilli pisinnaatitaaffiinik isumaqatigiissutigineqarpoq.

Inuit pisinnaatitaaffii unioqqutinneqarsimanersut, unioqqutinneqarsimappatalu suut unioqqutinneqarsimaneri paasiumallugu, Naalakkersuisut namminneq misissuinermik aallartitsiniarlutik 2024-mi aalajangerput.

AAMMA ATUARUK

Inuiannik nungusaasoqarsimava? Pisortatigoortumik immikkut ilisimasallit taamaannersoq taamaannginnersorluunniit akipput

Immikkut ilisimasallit avissaarlutik marlunnik nalunaarusioraluartut, akuersissuteqaratik spiralimik ikkussuisoqarsimanera inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsinerusoq, tamarmik isummerput.

Taakkua marluullutik Europami Inuit Pisinnaatitaaffii pillugit Isumaqatigiissutip (EMRK)) immikkoortua 8 innersuuppaat, tassanilu nammineq ilaqutariittullu inuunissamut pisinnaatitaaffeqarneq pineqarpoq. Inuit pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissummi allassimavoq oqartussaasut pisinnaatitaaffimmik tamatuminnga killilersuisinnaanngitsut.

- 1960-imiit 2025-mut inatsisitigut akuersissuteqartoqartariaqarpoq, taamaattumillu inatsisitigut naammattumik akuersissuteqarani spiralimik ikkussineq tunngaviusumik immikkoortoq 8 unioqqutitsineruvoq, Jonas Christoffersen aamma Jensine Nedergaard, ilisimatusartut marluk misissuisoqatigiinnit anisut namminnerlu nalunaarusiaminnik allattut oqarput.

Inissiisoqarnissaalu Naalakkersuisunut pingaaruteqarluinnarpoq:

- Inuit pisinnaatitaaffiisa unioqqutinneqarsimanerat taakkunani marlunni inerniliunneqarnera nuannaarutigaara. Kalaallit innuttaasut ajortumik pineqarsimapput. Innuttaasullu isumaqatigiissutinut nunallu tamat akornanni inatsisinut tunngatillugu illersornissaannut pisussaaffik, taamanikkut naammaginartumik naammassineqarsimanngillat. Tamatumalu ingerlariaqqinnermi ilaatinneqarnissaa pingaartorujussuusoq isumaqarpunga, Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen (D) Sermitsiamit apersorneqarnermini tallimanngornermi oqarpoq.

Nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsineq

Aammattaaq nalunaarusiamik allaaserinnittut, Dalee Sambo Dorough aamma Miriam Cullen, naartunaveersaatinik pinngitsaaliilluni ikkussuineq FN-ip innuttaasunik politikkikkullu pisinnaatitaaffiit pillugit isumaqatigiissutaani (ICCPR) immikkoortunik arlalinnik unioqqutitsinerusoq, paasivaat. Ilaatigut allaaserisami 24-mi ima allassimavoq: “Meeqqat tamarmik ammip qalipaataa, suiaassuseq, oqaatsit, upperisaq, sumiuussuseq innuttaaqatigiinniluunniit inissisimaneq, pigisat inunngorsimanerlu pissutigalugit immikkoortinneqarnatik ilaqutariinnit, innuttaaqatigiinnit naalagaaffimmillu minnerpaajunerminnik atugaqarnerminni pisariaqartitaminnik illersorneqarsinnaatitaapput.”

AAMMA ATUARUK

Inuiannik nungusaanerua? Naamik, isumalioqatigiissitamit anisut oqarput

Nunap inoqqaavi immikkut pisinnaatitaaffeqarput. Nalunaarusiap pisortatigoortumik ilisimatusarnermi eqimattaata suliarisimasaasa takutippaat tunngavissaqarluartoq isumaqassalluni inuit arnat niviarsiaqqallu nunap inoqqaavinut ilaanerat pissutigalugu inatsisitigut pisinnaatitaaffii naartunaveersaatinik ikkussuisoqarnerani unioqqutitsisoqarsimasoq.

Taakkua ILO-p nunat namminersortut nunap inoqqaavi pillugit isumaqatigiissutaani nr. 169-imi allassimaffiit arlallit innersuussutigaat, ilaatigut nunap inoqqaavisa kulturimik, oqaatsinik ileqqunillu attatiinnarnissamut inuummarissaarnissamullu pisinnaatitaaffiat, taakkulu inuit anaananngortitsiortornermut tunngasunik ileqqutoqaannut attuumassuteqartippaat.

Aammattaaq Cullen Doroughilu oqaatigaat spiralilersuinermut atatillugu nakorsat danskillu oqartussaasuisa nunani tamalaani unioqqutitsinerat Danmarkimi naalagaaffiup tamanna akisussaaffigigaa.

Akuersititseqqaarani pillugu malittarisassat allanngortut

Akuersititseqqaarani spiralilersuineq inuit pisinnaatitaaffiinut akerliusumik iliuuseqarnerusoq, nalunaarusiani taakkunani marlunni ataatsimoorfigineqarpoq. Erseqqissarneqarporli piffissap ingerlanerani inatsisitigut akuersititsinissamut piumasaqaatit allanngorsimasut.

Nalunaarusiaq naapertorlugu piffissap ingerlanerani, oqaaseqanngikkaluarluni akuersisutut pissusilersorneq, akuersissummik tunniussinertut paasineqartarpoq, naak taama pissusilersorneq piumassutsimik pinerunngikkaluartoq.

- Taamaattumik ilimagineqarsinnaavoq amerlasuutigut kalaallit niviarsiaqqat arnallu piumassuserinngisaminnik akuersisimanissaat, taamaaliornermikkut inuttut ataqqinassusertik nammineersinnaanertillu inatsisinut naapertuuttumik akuerineqarsinnaanngitsumilli akornuserneqartarmata, allassimavoq.

Aammattaaq maluginiarneqarpoq arnat ilisimanngisaannik spiralimik ikkussivigineqarsimasut, tamannalu pissutigalugu ilaat meerartaarsinnaajunnaarsimasut, ECHR-imi allaaserisami 3-mi, ilaatigut inunnut naakkittaatsumik nikanarsaataasumilluunniit pineqarnissamut illersuisumi, eqqorneqarsinnaasut.

Christoffersenip Nedergaardillu nalunaarusiaminni nakorsaat namminneq piumassutsiminnik naartunaveersaatinik atuinermut tunngatillugu akisussaatinneqarnerarpaat. Inuiaqatigiinni aaqqissuussaasumik eqimattamilluunniit atornerluisoqartarneranut uppernarsaatissaqanngilaq, allapput.