Ukiunut qulinut pilersaarut: Amerlanerit sulilernissaat ima anguneqassaaq

Suliffeqarnermut periusissiami 2035-p tungaanut atuuttussami piujuartitsisumik nukittuumillu suliffeqarnermik qulakkeerinninnissaq pingaarnertut anguniagaqarpoq. Inuiaqatigiinnilu pisariaqartitsinernut naapertuuttumik ineriartortinnissaq, periusissiami 34-nik quppernilimmi atuarneqarsinnaavoq.

- Sulisussaaleqineq anigorniarlugu pingaaruteqarpoq, suliniutit taakkuussasut, suliffeqartunut aammalu suliffissaaleqisunut piginnaasanik ineriartortitsisut, aappaattullu suliaqarfiit akimorlugit suleqatigiinnerulerneq pissasoq, sulisussatut isumalluutit amerliartornissaat anguniarlugu, nalunaarusiami allassimavoq.

Nukinginnartoq

”Amerlanerit suliffeqarnermut appakaatissapput – tamannalu nukinginnarpoq”, naqissuserneqarpoq.

Sulisunik pikkorissaanissaq, ingammik "isumaginninnermut peqqinnissaqarfimmullu, meeqqerivinnut, ulloq unnuarlu paaqqinnittarfinnut kiisalu utoqqaat illuannut atatillugu" sulisut amigaatigineqarnerat naqissuserneqarpoq.

Iliuusissat arfinillit periusissiami sammineqarput, taakkulu Sermitsiamiit tigulaariffigalugit saqqummiutissavagut.

Inuiaqatigiit atorfissaqartitsinerat naapertorlugu sulisussanik piginnaasatigut qaffassaaneq 

Sulisitsisunut kattuffinnullu piginnaasat tunngavigalugit naliliinertalimmik pikkorissaanerit paasisitsiniaanissamik piumasaqaateqarpoq, taamaalilluni pikkorissaanerup naammassinerani ilinniarsimanermut uppernarsaammik tigummiallit ilinniarsimasutut pineqartalerlutik.

Innuttaasut agguataarnerisa ineriartornerat ukioqatigiiaanut agguataarlugit qanimut malinnaavigineqassaaq. Ineriartorneq najukkat ataasiakkaarlugit malinnaavigineqassaaq, taamaalilluni utoqqaat pillugit kisitsisit pigineqalerlutik. Ukiumoortumik paasissutissat pissarsiarineqarsinnaassapput. Illoqarfiit ataasiakkaarlugit utoqqaat utoqqarnik paaqqutarinniffinnut attuumassuteqarnersut qanoq amerlatigippat, najugaqartut aamma utaqqisutut allattorsimaffinniittut pillugit kisitsisit. Sulisut amerlassusaat akuerineqartut erseqqinnerusumik misissornissaannut pisariaqartitsisoqarpoq. Qanoq amerlatigisut pisariaqartinneqaraluarpat? Qassit atorfeqarpat?

• Meeqqerivinni, ulloq unnuarlu angerlarsimaffinni, napparsimmavimmi aamma utoqqaat illuini sulisunik pikkorissaaneq. Paasisitsiniaanermut atortussanik suliaqarnissaq sioqqullugu suliamut paasisimasalinnik siunersiuineq.
• Piginnaasat tunngavigalugit naliliiffigitinnertalimmik pikkorissaaneq pillugu paasititsiniaaneq. Siunertaavoq ilinniakkamik, ilinniarsimanngitsumiit ilinniarsimasumut periarfissiisumik, ingerlataqarnerup – inuiaqatigiinni sulisitsisumilu akuerineqarnissaa – aporfiusinnaasut pinngitsoorniarlugit.
• Innuttaasut agguataarnerisa ineriartornerat malillugu pisariaqartitsinermik qulaajaaneq. Utoqqaat pillugit kisitsisit, aamma najukkani ataasiakkaani utoqqarnik paaqqutarinniffinnut attuumassuteqartut qanoq amerlatigineri, najugaqartut utaqqisunullu allattorsimaffimmi amerlassusaat. Sulisut amerlassusaat akuerineqartut siunnerfigalugit. Kisitsisitigut paasissutissanik ilisimasassanillu katersineq suiaassusermik isiginnittariaaseqassaaq aammalu illoqarfik aamma nunaqarfik immikkut sammineqassallutik.

Suliffeqarnermi utoqqarnut atugassarititanik pitsanngorsaanissat pillugit

kajumissaarinerit

Utoqqaat suliffeqaannarusinnaanissaat anguniarlugu suliffimminni sivisunerusumik sulisinnaasut ikiorserneqassapput, tamannalu utoqqaat suliffimmillu attaveqatigiinnerat eqaannerulersinnerisigut anguneqarsinnaavoq. Soraarnerussutisiaqarnermik aaqqissuusseqqinneq tassani pingaarutilimmik inissisimavoq.

• Inuussutissarsiornermut utoqqarnut inuit attaveqatigiittarfii KNR-ilu aqqutigalugit paasititsiniaaneq.

• Suliffinni utoqqarnut atugassarititat pitsaanerusut – utoqqarnut sulisinnaasunut eqaannerusumik aallaaveqarnissamut kajumissaarineq.

• Soraarnerussutisiaqarnermik aaqqissuusseqqinneq – Immikkut ilisimasallit suliffeqarnermut tunngatillugu tunngavii tassaasariaqarput, sulinissaq suli pilerinartuussasoq. Immikkut ilisimasallit kajumissaarutaat kingusinnerpaamik 2026-mi saqqummiunneqassapput.

Inuusuttut akornanni isumalluutinik inerisaaneq

• Sulisunut inuusuttunut pitsaanerusumik periarfissat pilersinneqassapput.
• Inuusuttut nunani allani ilinniakkaminnit naammassinnittut qanoq ililluni angerlartinnissaannut kajumissaarinissaq pillugu qulaajaasoqassaaq.
• Ilinniartitsissutini ataasiakkaani sukkanerusumik pikkorissaaneq, ilinniartitaanermut ingerlariaqqissinnaalersillugit. MA Majoriaq soraarummeerneq pillugu ilisarititsineq.

Ujartuilluni ilitsersuineq

• Ujartuilluni ilitsersuineq suli salliutinneqassaaq. Tamanna immikkut ittumik suliniutinngorlugu ineriartortinneqarsinnaavoq, susassaqartut allat peqatigalugit kisitsisaatigineqanngitsut pillugu qulaajaasoqarluni (Naatsorsueqqissaartarfik, Majoriaq, kommuni, politiit (ukioqatigiiaani 18-iniit 29-nut tunngatillugu kikkut paasissutissaateqarpat aamma taakkunannga qanoq amerlatigisut sulippat). Qulaajaanermik sulineq ukiut sisamakkaarlugit ingerlanneqarsinnaavoq.
• Majoriami ujartuilluni ilitsersuineq ingerlatiinnarneqassaaq, siusinnerusukkut innuttaasut nalunaarsorneqartut aamma innuttaasut nalunaarsorneqanngitsut suli sullinniagaallutik. Ujartuilluni ilitsersuinermik sulinissamut pitsaanerusumik piffissaqartariaqarput.
• Suliffeqarfimmi ilinniarfissaqarniarneq aamma suliffeqarfinnik suleqatigiinnerulersitsineq.
• Inuttut atugarissaarnerulerneq – Inuit ataasiakkaanut tulluarsaaneq iliuusissatut pilersaarutini.

Suliffeqarneq assigiinngisitaartoq – Sulisinnaasut amerlanerusut

• Inunnut innarluutilinnut suliffeqarfinnullu inuit attaveqatigiittarfiit aamma KNR aqqutigalugit saaffiginnippoq.
• Allamiut suliartortut.
• Suliniutit kajungilersitsisut – Tunngaviusumik naligiisssitaanerup siuarsarneqarnera.
• Suliffissarsiortunut ikiorsiissutinik sukaterineq.

Ilinniarnissamut periarfissat suliffeqarnermut imaluunniit ilinniarnermut attuumassutillit assigiinngisitaartut

• Pilersitsivinni pikkorissarneq marlunnik sammiveqarpoq: Ulluinnarni nammineq isumaginerulerluni aamma ilinniarnissamut isissutissamik aallerfik.
• 2030-mi tigussaasumik suliassaq: Ilinniarfiit pioreersut ilinniartitaminnik kivitsinerat pillugu nalilersuineq.
• Majoriami pikkorissaaneq. MA – Majoriami soraarummeernerup piviusunngortinnera. Ujartuilluni ilitsersuineq nukittunerusoq.

Isumaginninnermut, suliffeqarnermut, ineqarnermut, attaveqaasersuutinut isorliunerusunullu naalakkersuisoq Aqqaluaq B. Egede periusissiaq pillugu ima oqaaseqarpoq:

- Sulisoqarnerup nukittorsarniarnerani ilungersuuteqarnermi politikikkut inunnillu tapersersorneqarnissaq pingaaruteqarpoq. Sulineq imminut akilersinnaassaaq, aamma ineriartorneq, atugarissaarneq ataqatigiilluarnerlu nakuussuseqarnera qulakkiissagutsigit amerlanerit sulinissaat pingaaruteqarpoq. Nuna tamakkerlugu amerlanngilagut, kisianni ataatsimoorutta, inuiaqatigiinni unammilligassanut ajornaannerusumik inissisimassaagut. Sulisinnaasut tamaasa atorfissaqartippagut. Suliffeqarnermi assigiinngiiaarneq sulisunut taamaallaat nukittorsaataaneq ajorpoq, kisiannili aamma sulisinnaasut amerlanerulersittarlugit. Sulineq siunertaqarnermik tunniussaqassaaq aamma ataqqinassuseqarneq, ataatsimoorneq tunniussaqarnissamullu periarfissaq annertuumik pineqarput.

Piffissaliussat pingasut

Naalakkersuisut Suliffeqarnermut periusissiaanni 2025-2035 anguniarneqartoq tassaavoq piffissaq qanittoq, akunnattoq ungasissorlu isigalugit qulakkeerinninnissaq suliarissallugu. Naalakkersuisut suliffeqarnermik siuarsaallutik suliniutaannut tunngavissamik pilersitsisinnaasumik pisariaqartitsinermik ingerlaavartumik misissueqqissaarnerit aallartinniarneqarput, Naalakkersuisut paasissutissiissutigaat.

Suliffeqarnermut periusissiaq 2026-2035 uani atuarsinnaavat, tassanilu iliuusissatut siunniussat itisilerlugit paasisaqarfiginerusinnaallugit.