Inuunera ukiup ingerlanerani piffissanut agguagaavoq - taamaaginnarnissaalu neriuutigaa

Ellen K. Frederiksen Qassiarsummi internetikkut atassuteqarluni peqataasoq isiginnaarutikkut nuivoq.

Juuniuvoq, ilaqutariillu savaateqarfianni savanik piaqqiortitsineq naammasseqqammerpoq. Ajunngilluinnartumik ingerlavoq, taanna oqaluttuarpoq.

- Ukiut tamangajaasa ulapittupilussuusarpugut, ukioq mannali eqqissisimasutut misigisimavunga. Ulapippugut, kisianni ilaannikkut pisarnitsituut ulaperujussuanngilagut, taanna oqarpoq.

Savaaqqat 1070-it ukioq manna piaqqiarineqarput.

Ellen K. Frederiksen ukiuni 40-ni Illunnguujummi savaatilimmut nuliaavoq.

1984-imili Qassiarsumut nuukkami savaateqarfimmi ukiup qanoq ilinerata inuunermik aqutsisarnera sungiusimareerpaa.

Nunaqarfeeqqami peroriartormat sila qanmoq innera naapertorlugu uumasut piniagassat naatitassallu inerisimasut katersorneqarnissaminnut piareersimasut ukiup qanoq ilinerani pisarput.

- Pinngortitap tunissutai ukiullu ingerlanerani naasut piniagaasullu inuussutissagaagut.

Kujataa inooriaatsialu uummammiorai, kinguaariillu tulliuttut taamatut inuuneqalernissaannut periarfissiisoqarluni inuiaqatigiinni ineriartortitsisoqarumaartoq neriuutigaa.

Saqqamiuni marrarmik piipnnguarneq radisillu

Ellen Karen Frederiksen — Ellen Karen Poulsenimik kuissuteqartoq — Arsummi, arnami Adolfine Poulsenip najugaqarfigisaani, 1959-imi oktobarip 21-ani inunngorpoq.

Ellen K. Frederiksen qatanngutigiinni arfiniliusuni angajullequtaavoq, inuunerminilu ukiut siulliit ilaquttanilu Saqqamiuni, angutaata Sebulon Poulsenip najugaqarfiani, najugaqarput.

Saqqamiuni ilaqutariit arfineq-marluinnaapput. Aalisarneq piniarnerlu inuuniutigineqarput — aamma Ellen K. Frederiksenip angutaa aatakkuilu taama inuuniuteqarput.

Aatakkui piniartuunerup saniatigut aamma naasorissaasuupput. 20-nik savaateqarlutillu, marlunnik savaasaateqarlutillu kukkukuujuteqaramik ruuanik, radisinik rabarberinillu naatsitsiveqarput.

- Tassani nuanneqaaq, nuannernerpaamillu meeraaffigaarput, taanna oqaluttuarpoq.

Upernaakkut uillunik katersuisoqartarlunilu, nipisanniartoqarlunilu ammassannik qaloorisoqartarpoq. Kingusinnerusukkut timmiarniartarput - ilaatigut oqaatsut.

Eqalunnik pujoorisoqarlunilu, saarullinnik panertitsisoqarlunilu puisit neqaannik nikkulisoqartarpoq.

Pinngortitaq inuussutigineqarlunilu inuuffigineqartarpoq.

- Illup iluaniippiarneq ajorpugut, taanna oqarpoq.

Tatsimi imertartarfigisaminni immuit puukui atorlugit kakilisanniartarput. Sissami taseqqani marrarmik pinnguarlutillu naasunik kusassartarpaat.

Ujaqqat mikisut allanalaartumik iluseqartut atorlugit ilaqutariiusaartarput.

- Pinnguaqarpianngilagut. Angajoqqaakka pisuujunngillat. Taamaammat suut tamarmik annikitsuararsuusarput. Taamaakkaluartoq amigaateqanngilagut. Pinngortitarsuaq atorluarsinnaagatsigu kaanneq ajorpugut.

Savaatilimmut asannilertoq

Ellen K. Frederiksen arfineq-pingasunik ukioqartoq angutaa qitermigut ajoquserpoq.

Allamik suliffittaartariaqartoq nakorsap oqarfigaa.

Taamaammat Ellen K. Frederiksen angajoqqaani qatanngutinilu tallimat ilagalugit Qassimiunut 1968-imi nuuppoq, tassanilu angutaa aallaqqaammut oqaluffimmi ajoqitut paarlattaasutut sulivoq. Angajoqqaavi tamarmik 70-ikkut naalerneranni ilinniartitsisutut atuarfimmi atorfinitsinneqarput.

Ilaqutariit tamarmik kingusinnerusukkut Narsami najugaqalerput, angajoqqaavilu tassani suli najugaqarput.

Ellen K. Frederiksenili qulinilli ukioqarluni angajoqqaani sioqqutingaatsiarlugit Narsamut nuuppoq.

Tassani aanamini, Saqqamiuni kingullersaalluni najugaqaraluarluni Ellen K. Frederiksenip aataava 1970-imi toqummat nuuttariaqalersimasumi, najugaqarpoq.

Ellen K. Frederiksen Narsami meeqqat atuarfianni atuartilluni – kalaallit atuartut allat assigalugit – ukioq ataaseq Danmarkimut aallartinneqarpoq, tassanilu danskit atuarfianni atuartussaallunilu ilaqutariinni najugaqaqqaartussaavoq.

Vendsysselimi nunaqarfimmi mikisumi, Danmarkip avannarpasinnersaani illoqarfiup Tårsip eqqaani najugaqarpoq. Illoqarfimmi Lørslevimi kalaallini kisiartaalluni atuarfeeqqami atuarpoq.

Angerlarsimaffinnit taama ungasissumi najugaqarnera aallaqqaammut artornaqaaq.

Ilaqutariit najugaqarfigisani paasiuminaatsillugit eqqaamavaa. Sumiorpaluuteqangaatsiarput — biilerniaraangamillu at køre-mik oqarnatik ’at tjøre’-mik oqartarput. Aamma nersussusuarsunni puulukisunnilu eqqaamavaa.

- Siullermik nersutit inaannukartussanngorlunga matu ammarakku soorlulusooq tipersuarmit ajanneqarlunga.

Tipi peroriartornermini naamasartakkaminit allaanerulluinnartoq.

- Sungiupparali.

Narsamut uterami meeqqat atuarfiat naammassivaa. Taamani Nuummi ukiuni marlunni HF-imi ilinniarneq misiliutitut aallartinneqarpoq. Ellen K. Frederiksen Kalaallit Nunaanniiginnarnissamut ilinniaqqinnissamullu periarfissaqarnera pissutigalugu qinnuteqarpoq, akuerineqarlunilu.

Kingorna ilinniartitsisunngorniarami 1984-imi allagartartaarpoq. Ukioq ataaseq tamatuma siorna Narsami sulinermik misiliilluni savaatilik Carl Frederiksen naapippaa.

Qassiarsummi najugaqarlunilu Otto Frederiksenimit, 1924-mi – kalaallini siullersaalluni – tassani savaateqarfinnik pilersitsilluni Qassiarsummik tunngaviliisumut, ernutaavoq.

150-it missaannik savaateqarluni ullumikkut ilaqutariit ingerlataannik - kinguaariit sisamassaanni ingerlasumik - aallartitsivoq.

Ellen K. Frederiksen Carl Frederiksenimut asannilernermi kingorna aamma suliaqarfimmut tamatumunnga ilannguppoq.

Nuummi ilinniartitsisunngorniarfimmi naammassigami Qassiarsummut nuuppoq, tassungalu nuuttut allat marluk peqatigalugit ilinniartitsisutut atorfittaarpoq. Ellen K. Frederiksen naartulerpoq 1985-imilu ernertaarluni. 1987-imi Carl Frederiksen katippaa, ukiorlu taanna aamma meerartaaqqippoq.

Ullumikkut pingasunik erneqarlutillu arfineq-pingasunik ernutaqarput.

Otto Frederiksenillu aallarniutitut savaatai 150-it maanna arnavissat 630-iullutilluangutivissat 20-upput.

Savaateqarneq takornariaqarnerlu

Ellen K. Frederiksenip meeraalluni ulluinnarni inuunermini pinngortitaq piniarnerlu pingaarnerpaatinnikuullugit ullumikkut Qassiarsummi savaateqarfimmi savanut tunngatillugu ukiup ingerlanerani pisartut aalajangiisuupput.

Ellen K. Frederiksen 2024-mi ukiakkut ilinniartitsisutut atuarfimmilu pisortatut soraarninngorpoq, taamanimiilli savaateqarfimmi — savanik paarsinermi narsaatinilu naatitsinissami katersuinissamilu — ikiuunnissani kisiisa ukkatarisimavai.

Decembarimi savat illup iluaniinneranni nuliartitsineq aallartittarpoq – tassani savat arnavissat savanit angutivissanit nuliartinneqartarput. Tamatuma kingorna ilaqutariit Frederiksenikkut ukiup ingerlanerani piffissaq eqqissisimaarfiginerpaasarpaat. Savat marsimi meqquiarneqartarlutillu maajip qulingani piaqqilertarput.

Tamannalu ulapaarfiusaqaaq.

- Piffissami tamatumani nersutaasivik savanik savaaqqanillu ulikkaartarmat ulapittaqaagut. Avataaniillu ikiortissarsiortariaqartarpugut, taanna oqaluttuarpoq.

Piffissami tassani allamut piffissaqartoqanngilaq — Ellen K. Frederiksen, uia ernerilu ulloq unnuarlu naallugit nersutaateqarfinniittariaqartarput.

Ukiut tamaasa juunip qiteqqunnerata tungaanut taamaattarpoq.

Toqoraaffik ukiakkut aallartittarpoq, oktobarillu qaammataani naammassigaangat ukiup ingerlanerani pisartut aallaqqaataaneertarput.

- Arraa. Utaqqilaarit - ernera oqaloqatigisariaqarpara, Ellen K. Frederiksen tassanngaannaq oqarluni apersuineq unitsillugu anillappoq.

Unnuisarfimmi, ilaqutariit savaateqarfimmik saniatigut ingerlataanni, unnuisoq aallartussanngorpoq, Ellen K. Frederiksenilu ikiuuteqqaalaassaaq.

- Uteqqippunga, minutsit arlaqanngitsut qaangiummata qungujulluni oqarpoq.

Ilinniartitsisutut, atuarfimmi pisortatut savaatilittullu inuuneq naammanngimmat ilaqutariit takornarianik 1995-imi sullissilerput.

Taamani Qassiarsuk takornariarpassuarnit ornigarneqartarpoq. Ukiuni 20-ni taamaappoq, Ellen K. Frederiksen oqaluttuarpoq. Nunaqarfik tikeraartunut kaffillerfeqaranilu neriniartarfeqanngitsoq ajuusaarnartoq ikinngutinilu 90-ikkut naalerneranni isumaqarput.

Taamaammat tupersuaq nappariarlugu qalilinnik naneruutilinnillu nerrivilersorpaat.

- Taava qallersuillutalu kaaginik issiorpugut, taanna oqaluttuarpoq.

Arlallit tuperni kaffisillutillu nerisassarsisarput, ikinngutigiillu uitik suleqatigalugit kaffisorniartarfimmik 1997-imi ammaapput, tassanilu arnat taakku marluk aasaanerani sulinngiffeqarnerminni sulisarput.

- Sulisitsisoqarnissaq imminut akilersinnaanngimmat kisitta sulisarpugut. Taamaammat sunngiffipput tassunga atortarparput, Ellen K. Frederiksen oqaluttuarpoq.

Ellen K. Frederiksenip uiatalu unnuisarfik, Illunnguujuk, savaateqarfimminnut atsiussartik 2003-mi ammaramikku takornariartitsinermik ingerlatsinertik annertusivaat.

Kaffisorniartarfik 2014-ip tungaanut ingerlappaat. Ukioq taanna atuarfik oqoqalermat ininik nutaanik ujarlertariaqarsimapput. Kaffisorniartarfik taamanikkut atuartunut aqqaneq-marluk missaanniittunut kisimi inissaqartitsivoq, taamaammallu kommunimut tunivaat.

Ullumikkut suli atuarfittut atorneqarpoq.

Uranisiorfiit utoqqaliartornerlu

Ellen K. Frederiksen ullumikkut 70-it pallillugit ukioqarpoq, siunissamullu qiviaraangami utoqqalinissani isumakuluutigingaarsinnaasarpaa.

- Tassami maani utoqqalineq pitsaanerpaajunngilaq, taanna oqarpoq nangillunilu:

- Ikittunnguuvugut, sulisussaaleqisoqarlunilu peqqinnissaqarfimmi paaqqutarinnittunik amigaateqarpugut. Ernitsinnut nanertuutaalissanngikkutta allamut nuuttariaqassagunarpugut.

Qassiarsummili inuuneq suli nuannaraa.

Kingumut qiviaraangami taama najugaqassalluni takorloortuaannartarsimavaa. Meeraanermini nunaqarfini Saqqamiut, ilaqutariinnut ikittunnguanut illulik, nuannaraa.

- Savat pissutigalugit maani paarnaqarpianngikkaluarluta nunataa nerisassarpassuaqarpoq. Pinngortitap uumasullu tunniussaat inuussutigisinnaavagut, taanna oqarpoq.

Qassiarsuulli siunissaanut tunngatillugu aamma allanik isumakuluutissaqarpoq.

Kuannersuit Qassiarsuullu akornanni 60 kilometerit missaanni isorartutigisumik nunaqartarpoq.

Qassiarsuk Narsarlu pinngortitatut alianaatsutut taassuma, ilaqutaasa allallu nuannarilluinnarsimasaatut inuunerminnilu tunngaviginerpaasaattut ataavartussaanngitsutut eqqarsaatigalugu ernumassutigaa.

Atuaruk aamma

Siumut aatsitassarsiutileqatigiiffimmut itigartitsisoqareersorlu: Isertitat nutaat sumiit pissappat?

- Narsami uranisiorfissaq ukiorpassuarni eqqartorneqarsimavoq. Kujataanilu ineriartornermut akornutaasimasoq misigivunga, taanna oqarpoq.

- Pinngortitaq avatangiisitsinniittoq uumasullu inuussutigut piiaaffimmit pisariaqartinneruagut, uanga taama isumaqarpunga.

Aningaasat aatsitassarsiornermut atornagit takornariaqarneq piujuartitsinerlu pingaarnerutinneqarumaartut, taamaalillunilu aningaasaqarnerup sivisuumik kommunimi ajornartorsiutaasup aaqqinniarneqassasoq, neriuutigaa.

Ellen K. Frederiksenip savat meqquisa ukiut tamaasa ikuallattakkamik arlaatigut tuniniarneqarsinnaalernissaat tullertut takorluugaraa.

- Nunatsinni qissiveqalernissaput - taamaalillutalu savat meqqui takornarianit pisiarineqarsinnaasunngorlugit nuersagassiarineqarsinnaalernissaat, taanna oqaluttuarpoq.

Ullulli tamatuma nallinnginnerani Illunnguujummi ukioq ingerlarujuussaaq. Savat piaqqigunik savaaqqat ilanngullugit qaqqamut aniatinneqassapput — qanittukkullu toqoraasoqassaaq.