Nunarput Issittumi akerleriinnerup qeqqani  

Nunarsuarmi politikikkut maanna pisunut kalaallit isummernissaat pingaaruteqarpoq, Inuit Ataqatigiinnik pilersitseqataasoq aamma siulittaasuusimasoq kiisalu naggueqatigiit Inuit Siunnersuisoqatigiiffianni (ICC-mi) ukiorpassuarni præsidentiusimasoq Aqqaluk Lynge taama oqarpoq. Taanna inuussutissarsiortut maajimi ataatsimeersuarneranni Future Greenlandimi oqalugiartussat ilagaat.

Aqqaluk Lyngep Sermitsiami 2023-mi uissuumminartumik allaaserisamini kalaallinut politikerinut namminiilivinnissamik suliniuteqarnerunissaq mianersoqqussutigaa, taamaaliortoqassagaluarpammi Kalaallit Nunaata naalagaaffissuarmit pissaaneqarnerusumit tigusarineqarnissaa ernumagigamiuk. Aqqaluk Lyngep ilimagisai ilumoorput.

Issittoq pissaaneqarfigineqanngitsoq

USA-p isumannaatsuunissaa eqqarsaatigalugu, Kalaallit Nunaat tiguarusullugu, USA-p 2025-mi januaarimi aamma maanna 2026-mi upernassakkut oqaatigisarpaa. Taamaattumik Aqqaluk Lynge ukiumi kingullermi nunarsuarmi tusagassiorfinni angalaarpoq oqariartuuteqarluni Kalaallit Nunaat inatsisitigut tunngaviusutigut ajornartorsiuteqanngitsoq, aamma Kalaallit Nunaat Danmark Savalimmiullu peqatigalugit naalagaaffeqatigiinnut ilaareersoq.

– Kalaallit Nunaat namminiilivissappat tamatuma assigissavaa Issittoq pisaaneqarfigineqanngitsoq tamannalu USA-p akueriumanavianngilaa. Taamaattumik Kalaallit Nunaata siunissamut aqqutissatuaa tassaavoq Danmarkip ersarissumik peqatiginissaa. Naalagaaffeqatigiinnerup iluani kalaallit namminneq aalajangiisinnaatitaanerat oqaluuserisinnaavarput, Aqqaluk Lynge oqarpoq, taassumalu nammineq nukittussutsitsinnik pisinnaasatsinnillu piviusorsiortumik isiginninnissarput pingaartippaa.

- 57.000-iinnaavugut, naalagaaffimmillu namminersortumik pilersitsinissamut aningaasaateqarnatalu sulisussaaleqivugut. Ilinniartitaanikkut ilungersunartumik aamma inissisimavugut, tamatumunnga patsisaalluni inuusuttut amerlavallaartut suliffeqannginnerat imaluunniit ilinniakkamik aallartitsisimannginnerat.

Qallunaat oqaasii inuusuttunut pingaaruteqarput

Ataatsimeersuarneq Future Greenland Nunatta periarfissaasa misissornissaannut aamma nunatut inuiattullu siuariartorniarluta nammineq iliuuseqartariaqarnitta nassuerutiginissaanut periarfissatsialaasoq, Aqqaluk Lyngep oqaatigaa.

– Qallunaat oqaasii inuusuttut ilinniagaqarnissamut periarfissaannut suli aalajangiisuupput. Isumaqarpunga atuarfinni Kalaallisut aamma Tuluttut oqaatsit pingaarnerutillugit atuartitsisoqassappat kukkunerussasoq. Nunatut innuttakitsuunerput nunamullu innuttaqarnerusumut Danmarkimut ilaanerput nassuerutigisariaqarparput. Sapinngisamillu pitsaanerpaamik angusaqarsinnaajumalluta Qallunaatut oqalussinnaasariaqarpugut.

Imminut nalligineq sakkugineqartarunnaartariaqarpoq

Aqqaluk Lyngep Nunatsinni immitsinnut nalligiunnaartariaqartugut aamma oqaatigaa.

– Nukiit piffissamut utertitsiniartuartut ajortumik pineqarsimanerpullu pillugit oqaluttut akiortariaqarpavut. Inuusunnerusut amerlasuut kinguaariinni utoqqaat pineqarsimanerminnik kingunerlutsitsinerannik tigusiniartarnerat maluginiartarpara. Tamanna taamaatinneqartariaqarpoq. Inuiaqatigiit eqqugaasimasut tunngavigalugit ineriartortissinnaanngilavut. Naalagaaffeqatigiinnerup iluani oqaatsitta kulturitsinnillu attassiinnarnissamik, kristumiullu naleqartitaannik ukiut hunnorujut arlallit matuma siornatigut aallaaveqartunik inuiaqatigiinnik nammineerluta ineriartortitsinissatsinnut periarfissaqarluarsimanerput sammisariaqarparput. Rasmus Berthelsenip tussiusiaa ”Guuterput” 1852-imeersoq eqqaaginnarsinnaavarput. Oqaluttuarisaanitsinnik, kulturikkut kingornussatsinnik tunngaveqarpoq.

AAMMA ATUARUK

Future Greenland: Issittumi inuussutissarsiornerup ineriartortinnissaa oqaluuserisassani pingaarnersaavoq

– Inuiaqatigiit Kalaallit nammineerluta pilersippavut – Danmark suleqatigalugu. Nunarsuarmi sumiluunniit allami nunap inoqqaavi – siornatigut nunasiaataasimasut – uatsitut nunaminnik aqutsisunik nassaassaqanngilaq. Tamanna qujamasuutigisariaqarparput, tamannalu ineriartortittariaqarparput, Aqqaluk Lynge oqarpoq.

Kalaallit Nunaat aningaasassaaleqisoq

Aqqaluk Lyngep oqaatigaa ataatsimoortumik tapiissutit, 2009-mili nikiseqqinneqarsimanngitsut, qaffanneqarnissaat pillugu Danmarki oqaloqatigalugu aallartittoqartariaqaraluartoq. Tamatumami kinguneranik nunap aningaasaqarniarnera ukiut tamaasa ilungersunarsiartuinnarmat.

– Inuiaqatigiit ingerlannissaannut aningaasanik pisariaqartinneqartunik peqanngilagut. Ukiut ingerlaneranni aningaasat taakku nalikilliartortarput. Isumaqarpunga naalagaaffeqatigiinnermut ilaagatta ataatsimut aningaasartuutit ilaat Danmarkip akilertariaqarai. Qularnanngitsumillu amerlasuutigut sipaartoqarsimavoq, ilaatigut illersornissamut isumannaallisaanermullu tunngasunik, aamma Kalaallit Nunaanni Issittumilu illersornissaqarfiup suliassaasa aaqqinneqarnissaannut kalaallit inuussutissarsiortut peqataatinneqarnissaat pisariaqartinneqarpoq.

Sulisussarsiortarneq

Aqqaluk Lyngep oqaatigaa, aamma inuussutissarsiorneq qanoq siuarsarsinnaaneripput nunallu avataanit suliartortunik amerlanerusunik tikisitsisinnaanerput eqqarsaatigisariaqaripput, tamatumani inuiaqatigiit aaqqissuussaanerat ajoqusinngikkaluarlugu.

– Innuttaasut taama ikitsigigatta ikinnerussuteqartunngoriaannaanerput eqqumaffigisariaqarparput, assersuutigalugu aatsitassarsiorfissuarmik ammaasoqassappat sulisunik tusindilinnik avataaneersunik tikisitsisoqartussanngorpat. Suliniutit mikisut amerlasuut suliniutinut angisuunut ikittunnguanut naleqqiullugit pilerinarnerupput. Isumaqarpunga Nunatsinni kikkut tamarmik ilinniagaqarsimasariaqartut, taava aamma nunanit allanit suliartortunik ilassinnilluarlutalu akulerutsitsisinnaalluarnerusariaqarpugut. Meerartatta utoqqartattalu isumassornissaannut sulisussaqartariaqarpugut.

EU-mik suleqateqarneruneq

EU aamma nunat soorlu Frankrig Tuluillu Nunaat, Kalaallit namminneq aalajangiisinnaatitaanerannik illersuiniarlutik soqutiginninnerminnik ersersitsereersimalersut, qanimut suleqatigilertariaqarpavut, Aqqaluk Lynge oqarpoq.

– Maannakkorpiarli suut tamarmik USA-p, Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni isumaqatigiissutaasussamut aalajangiisuussapput. USA-mit assatsigut isikkatsigullu qilersorneqarsinnaavugut. Ernummatigaaralu tamatuma Kalaallit Nunaata kigaatsumik tiguariartuaarneqarnissaanut tunngasinnaanera. Amerikami piffissap qiteqqunnerani qinersineq pisussaq præsidentimit taamaatiinnarneqassappat taava ilisimassavarput USA-mi kisermaassilluni naalakkersuineq aallartissimassasoq, Kalaallit Nunaallu allamik aqqutissarsisinnaassanngitsoq.

Nunarsuarmiut tapersersorpaatigut

Aqqaluk Lyngelli politikerit kinguaariit inuusunnerusut, aamma Naalakkersuisut, nunat allat politikikkut ajornartorsiortitsileruttorneranni nunanut allanut attaveqaatit atorlugit iliuuseqartuarnerannik nersualaarpai.

- Politikerit inuusunnerusut nersualaarusuppakka. Præsident Trump uanga illuatungerisimasuugukku inussiarnisaartiginavianngikkaluarpunga. Ajunngilluinnartumik iliorput, tapersersorluinnarpakkalu.

Aqqaluk Lyngelli oqaatigaa, ukiup affaata matuma siornatigornit ullumikkut pitsaanerusumik inissisimasugut.

- Nunarsuarmiut tapersersorpaatigut. Nunarsuarmiut naalagaaffiit pissaaneqarnersaanni angut sianiilikaartoq pinnagu inuiaat ikittunnguit uatsitut ittut illersorneqarusupput.