Arnaq Bourup Egede-p ADHD-mut iluaqutissitsikkumalluni Peqqinnissaqarfimmi tarnip pissusaanik ilisimasalimmik misissortinnissaa sivisussaqaaq.
NANGEQQITTA: UTAQQINERPUT
Tarnikkut nappaateqarneq pillugu nakorsiarniarlutik utaqqisut ukiup ataatsip ingerlanerani marloriaammik amerlanerusunik amerleriarput.
Inuit 950-it juulimi utaqqisut allattorsimaffianniipput. Allaaserisami nangeqattaartumi matumani inuit tarnikkut napparsimasunut isumaginnittoqarfiup tatineqarnerata kingunerinit sunnerneqartut ilaat naapippavut.
Tamatuma kingorna nunami innarluutillit kattuffii, peqqinnissaqarfik aamma Peqqissutsimut Innarluutilinnut Naalakkersuisup nalunaarusiat isornartorsiuinerillu akissuteqarfigaat.
Tamatuma kingorna Arnaq Bourup Egedemit, Danmarkimi tarnikkut nappaatinik immikkut ilisimasalimmit juulimi ADHD-mik nappaateqartutut paasineqartumit, maannali nakorsaatiminik nunatsinni pinngitsoorsinnaasumik, attaveqarfigitippugut.
Tamanna taassuma tusareerpaa, aamma taamatut aviisimi matumani allassimasoqarpoq.
- Eqqarsarpunga saaffiginninnissaq iluaqutaanavianngitsoq, AG-mit nittartakkatigut oqaloqatigineqarami oqarpoq.
Arnaq Bourup Egede Ilulissani najugaqarlunilu sulivoq. Arnallu nunanut allanut unammisartuni arsaattartutut taanna ilisimaneqarpoq.
ADHD-mik nappaateqarnini pillugu ukiualuit ingerlaneranni misissortinnissaminik, eqqarsaateqartarpoq. Iluminilu anorersuarsiorneq nipinullu unitsikkuminaatsunut akiuunnermini ikiorneqartariaqarnini paasiartulersimavaa — minnerunngitsumillu suna pissutaanersoq paasiniartariaqarlugu.
Tarnilli pissusaanik ilisimasalimmik oqaloqateqarnissamut ukiorpassuarni utaqqisariaqarnissaq, taassuma nikalluallaatigaa.
Aasaaneranili pisoqarpoq. Danmarkimi tarnip pissusaanik ilisimasallit namminersortut ilaannit ikinngutaa misissorneqarsimasoq Arnaq Bourup Egede allaffigineqarpoq, taakkualu nittartakkatigut misissuinissamik neqeroorput. Misissortinneq pilertortumik ingerlasimasoq ikinngutaa allappoq, Arnaq Bourup Egedelu aalajangerpoq tarnip pissusaanik ilisimasalimmut tassunga attaveqarniarluni.
Tarnip pissusaanik ilisimasalimmut saaffiginninnermi kingorna sapaatip-akunneri pingasut qaangiuttut juulip 28-ani paasineqarpoq ADHD-ertoq.
Tarnip pissusaanik ilisimasalimmik oqaloqateqarnini misissoqqissaarneqarnini, ADHD-mullu nakorsaatinut allagartamik pissarsineq, Arnaq Bourup Egedep 10.000 koruunit missaannik aningaasartuutigai. Tamanna imminut akilersinnaasoq taamanikkut taama taanna isumaqarpoq. Ilisimasaqarnerulerpoq nakorsaatillu iluaqutigalugit.
- Naak nalunngilluinnaraluarlugu arlaannik nappaateqarlunga, tamanna uppernarsarneqarmat nuanneqaaq, oqarpoq.
Ilulissani napparsimmavimmut nakorsaatinik allagartamik pissarsiniarluni ingerlaannaq attaveqarpoq, nunami maani siunissami pissarsisarnissani eqqarsaatigalugit. Nakorsaatit ikiliartorput ullut ingerlapput, sapaatip akunnerilu ingerlapput.
Iisartakkamik ataatsimik iisinerup kingorna suna tamarmi eqqissivoq
Arnaq Bourup Egede meeraallunili timimigut isumakkullu eqqissiviilliortarpoq. Ilaannikkut sinissinnaaneq ajorpoq, ilaannikkulli isumakululertarlunilu kamassalersinnaasarpoq.
Angajoqqaaminiit nuunnermi kingorna, anaanami malittarisassai, aalajangersimasumillu nerisarfeqarneq ulluinnarni sinaakkusiisartut piujunnaarneranni, ukiut ingerlaneranni ajornerulerpoq.
- Tarnip pissusaanik ilisimasalimmut, naalungiarsunnik katsorsaasartunut eqqarsartaatsinillu misissuisartunut ikiortissarsiorpunga. Suna tamaat misilikkaluarpara, annerusumilli iluaqutaanngillat, Arnaq Bourup Egede oqaluttuarpoq.
Arnaq Bourup Egede peroriartornermini inersimasunngornerminilu assigiinngitsunik katsorsarneqartarpoq, isumakuluutini nammattuakkani pakkersimaarusullugu.
Assi nammineq pigisaq
Taamaattumik tarnip pissusaanik ilisimasallip ADHD-erluni, paasitimmani aasaq manna oqiliallassutigaa.
- Soorlu tassa video kassetetoqaqa utertitsinneqartoq ingerlateqqikkaanni meeraanermi misigisat tamaasa eqqaallugit. Tamanna sakkortuvoq, oqarpoq.
- Aamma tamanna uissuumminarpoq — kissaatigigaluaqaara siusinnerusukkut paasineqarsimanissara.
ADHD
ADHD tassaavoq „Attention Deficit Hyperactivity Disorder“, tassalu aallussisinnaannginnermik ulapippallaarnermillu ajornartorsiut.
Aallussisinnaannginneq, ulapippallaarneq iliuuseqapallattarnerlu ADHD-p ilisarnaataanut ilaapput.
Meeqqat, inuusuttuaqqat inersimasullu ADHD-qarsinnaapput.
Nunarsuaq tamakkerlugu inersimasut 3-4 procentii ADHD-qartuusut missingerneqarsimavoq.
Najoqqutaq: psykiatrifonden.dk
Iisartakkat nakorsap tunniussai tassaapput methylphenidat, Ritalin-imik aamma ilisimaneqartut. Nakorsaat ADHD-mik nappaatilinnut atorneqartartoq, politiilli siornatigut aamma oqaatigaat nunatsinni unioqqutitsilluni tuniniarneqaqqittartoq.
Arnaq Bourup Egede nakorsaatinik allagartamik tunineqareerluni nunanut allanut unammisartut Savalimmiunukartilluni Danmarkimi unnuinermini, nakorsaataasivimmut nammineq aallerpoq. Iisartakkamik siullermeerluni iisigami, angerlarsimaffimmini aappani erninilu pingasunik ukiulik Ilulissani ullaakkorsioqatigai. Tassanngaannaq eqqissiallannerujussuaq misigaa.
- Aqqusinermi biilit nipiliorneri kisiisa tusaalerpakka. oqarpoq.
Biilit sumunnarnersut, biilini kikkut issianersut eqqarsaatinillu allanik eqqarsaasersortaraluarluni ullaakkorsiorneq kisiat eqqarsaatigilerpaa.
- Uissuummeqqanerma kamannermalu aqunnissaat ajornannginnerulerpoq. Eqqarsarluarsinnaanerulerpunga, qamanimi eqqissiallappunga. Unnukkullu sinilluarnerullunga, oqaluttuarpoq.
Arnaq Bourup Egedep tupigusuutigaa sooq peqqinnissaqarfimmit uterfigineqarnissaq taama sivisutigisoq, naak immikkut ilisimasallip uppernarsarsimagaluaraa ADHD-ertoq.
ADHD-mut nakorsaatit ilaat unioqqutitsilluni tuniniarneqarlutillu atornerlunneqartarput. Takorloorsinnaaviummi Peqqinnissaqarfimmiit sakkortuunik soorlu ADHD-mut iisartakkat tunniunneqarnissaat mianersuutigineqartoq?
- Soorunalimi. Taamaattoq uissuummissutigaara naqissuserneqartutut inissinneqartut misigisimanera. Soorlulusooq nakorsaatit atornerlunniarlugit pissarsiortunga. Tassa taama misigaanga, oqarpoq.
Allatulli utaqqisariaqarpoq
Iisartakkat sapaatit akunneri ingerlatillugit nungukkiartorput, Arnaq Bourup Egede Nuummut tarnip nappaataanut nakorsiartarfimmut arlaleriarluni sianeqattaartarpoq. Marloriarluni iluatsitsivoq, qinnuigineqarporlu nittartakkatigut doktor.gl aqqutigalugu nakorsaatit allagartaannik piniarnissaanik.
Iisartagaq septemberip 18-niani ataasiinnanngorpoq. Tassanngaannarlu oqarasuaat sianerpoq.
- Oqarfigaannga misissortinnera naammanngitsoq, peqqinnissaqarfimmut tarnimikkut nappaatillit nakorsiartarfiannut innersuunneqarnissanik saaffiginnissasunga innersuuppaannga, oqaluttuarpoq.
Doktor.gl-imi ulloq taannarpiaq aamma akissuteqartoqarpoq:
- Qujanaq Tarnip pissusaanik ilisimasallit immikkoortortaqarfianut saaffiginnissummut. Tarnikkut nappaatillit nakorsiartarfianni piffissami matumani misissorneqannginnerit pissutigalugu, nakorsaatinik taakkuninnga allagartalerneqarsinnaanngilatit. Sumiiffimmi nakorsamut saaffiginnissaatit tarnikkullu nappaatillit nakorsiartarfiannut innersuunneqaqqullutit.
Arnaq Borup Egede aliatsappoq, peqqinnissaqarfimmiillu nalunaarfigineqarnermi kingorna attaveqarfiginissaanut, nukissaaruppoq.
- Tassalu iisartagaataarullunga, aallaqqaataaneerluinnarlungalu iisartagaqannginneq sungiunniartariaqarpara, oqarpoq.
Arnap Bourup Egedep nakorsaatini Danmarkimiit pissarsiarisarnissai kissaatigiinnaraluarpaa.
- Taamaaliorutta iisartakkavut tamaasa akilertariaqarpavut, tamannalu piviusorsiornerunngilaq, anersaarululluni oqarpoq.
- Paasinngilara allat maani tarnip nappaataanut immikkoortortaqarfimmi misissorteqqinnatik, Danmarkimi nakorsamit misissortinnertik aallaavigalugu nakorsaatinik allagartaqartinneqarsinnaanerat.
Arnaq Bourup Egede qullilivoq.
- Tamatuma kingorna tunniutiinnarpunga. Nukippassuit atorpakka sianeqattaartarlunga nuutsinneqaqattaartarlungalu, iluaqutaanngitsumilli, oqarpoq.
- Qanoq iliussanerlunga maanna nalulerpara.
AG-p Peqqinnissaqarfik saaffigalugu paasiniarpaa sooq Arnaq Bourup Egede Danmarkimi misissortinnissamut akiliisereerluni tarnikkut nappaatinik ilisimasalimmut Kalaallit Nunaanni oqaloqateqaqqaarnissani utaqqisariaqaraa apeqqutiginiarlugu. Arnaq Bourup Egedep aamma misissorneqarnermi misissorneqarsinnaanera akuersissutigaa.
Peqqinnissaqarfimmit oqaatigineqarpoq piaarnerpaamik akissuteqartoqassasoq.
Arnaq Bourup Egede ADHD-mut nakorsaatinik perngaammik iiseqqaarami, ernini aappanilu ullaakkorsioqatigai. Tassanngaannarlu qamani aalaaluttoqarunnaarpoq.
Assi nammineq pigisaq
