Tarnimikkut napparsimallutik erloqissuteqarlutilluunniit peqqinnissaqarfimmit sullinneqarnissaminnik utaqqisut amerligaluttuinnarmata peqqinnssaqarfimmit allaat malinnaasinnaajunnaartutut inissisimasoqalersimavoq.
SAMMISAQ: UTAQQINITSINNI
Tarnikkut nappaateqarneq pillugu nakorsiarniarlutik utaqqisut ukiup ataatsip ingerlanerani marloriaammik amerlanerusunik amerleriarput.
Inuit 950-it juulimi utaqqisut allattorsimaffianniipput.
Allaaserisami nangeqattaartumi matumani inuit tarnikkut napparsimasunut isumaginnittoqarfiup tatineqarnerata kingunerinit sunnerneqartut ilaat naapippagut.
Sammisami maanna saqqummiunneqartumi nunatsinni inuit innarluuteqartut kattuffiisa sinniisuisa qisuariaataat atuarneqarsinnaapput.
Immikkoortumi matumani nunatsinni innarluutillit pillugit peqatigiiffiit oqaluttuat pillugit qisuariarput.
Pia Rørby Frederiksen misissorneqarnissaminut innersuunneqarnermi kingorna peqqinnissaqarfiup tarnimikkut sullinneqartarfiannut maajimi saaffiginnikkami Taamak ilisimatinneqarnikuuvoq. Taassuma utaqqisut allattorsimaffiannut ilanngunneqarsimanerluni qulakkeerusussimavaa.
Taassuma akissutisiani assut pakatsissutigisimallugu kingusinnerusukkut AG-mut oqaluttuarpoq. Taanna peqqinnissaqarfiup tarnimikkut sullinneqartussanut immikkoortortaqarfianit sullinneqarnissaminik naatsorsuutiginnissinnaassanngitsoq – innersuunneqaraluarlunilu tarnip nakorsaanit itigartinneqassalluni ilimagisariaqassagaa ilimasaarneqarsimavoq.
Pia Rørby Frederiksen-ip oqaluttuaa, utaqqisuniinneq aammalu peqqinnissaqarfiup tarnilerisoqarfiani sulisussaaleqinerup kingunerisaanik qanoq eqqorneqarsimanertik pillugu inuit arlallit oqaloqatigisatta oqaluttuaasa ilaannarivaat.
Matumani sammisatta ”Utaqqinitsinni” allaaserisat tallimaanni nunatsinni tarnimikkut napparsimasut erloqissutillillu taakkulu sugisaasa kattuffiisa ilaat marluk nunatsinni peqqinnissaqarfiup tarnimikkut sullinneqartussanut immikkoortortaqarfimmi inissisimaneq qanoq erloqinartiginersoq aammalu tamanna inuttut inuiaqatigiittullu tamanna qanoq akeqarnersoq pillugit oqaloqatigaagut.
NiiK: Inuit eqqortumik sullinneqarneq ajorput
- Kalaallit Nunaanni tarnimikkut napparsimasut eqqortumik sullinneqarsinnaannginnerannut killeqqavugut.
Viggo Johansen, NiiK-imi, nunatsinni kajumissutsiminnik innarluutilillut sugisaasalu peqatigiiffiisa kattuffianni siulittaasuusoq taama naqissusiivoq, taannalu piffissami kingullermi saqqummiussorneqartut tunngavigalugit taama naliliivoq.
- Tamatumalu malitsigisaanik, inuit ilai aqqutissarinngisaminni ingerlalertoortarlutillu allaat pinerlunnialernermut saassinnaasarput, inoqatiminnut annersaasunngorsinnaallutik – ajornerpaamillu pisoqarpat inuup inuuneranik akeqarsinnaavoq, taanna oqarpoq.
Akisuussaaffimmik tigusisoqartariaqarpoq – peqqinnissaqarfillu utaqqisunik matumani pisatsinnik unitsitsiinnarsimappat qullasinnerusut suliassamik tigusisariaqarput
Viggo Johansen, NiiK-p siulittaasua
AG-p tusagassiortuata Viggo Johansen NiiK-ip allaffeqarfiani Nuummiittumi naapippaa, taassumalu Nina Møller, tarnimikkut innarluutillit taakkulu sugisaasa peqatigiiffiannit, Sugisameersoq issiaqatigaa – peqatigiiffik taanna NiiK-ip immikkoortortaasa arfiniliusut ilagaat.
Nina Møller tarnimikkut erloqissutillit angajoqqaavinik sugisaannillu attaveqakulavoq. Peqatigiiffimmi tassani tarnimikkut erloqissuterpassuit ilaatigut skizofrenimiit autismemik ADHD-millu erloqissutillit sinnerlugit peqatigiiffiuvoq.
- Inuit iliuusissaaruttut inissikkaangamik assingusumilluunniit atugalinnik oqaloqatigisinnaasaminnik attaveqarnissaminnik pisariaqartitsigaangamik amerlasuutigut saaffiginnittarput, taanna oqaluttuarpoq.
NiiK naapertorlugu nappaammik suussusersisoqarnissaanut tunngatillugu erloqissuteqartunik imaluunniit tarnimikkut erloqissuteqarnermut tunngassuteqartunik agguaqatigiissillugu sapaatip akunneranut ataasiarluni saaffiginnittoqartarpoq. Ilaatigut inuit sullinneqarnisartik pillugu aaqqissuussaanermut isernaveertunik – assersuutigalugu peqqinnissaqarfimmi tarnimikkut napparsimasut erloqissutillillu immikkoortoqarfiannit misissorneqarlutik qulaajarneqarnissaminnik pisariaqartitsisunit.
- Inuit innarluutillit imaluunniit tarnimikkut erloqissutillit assigiinngitsuupput. Taamaammat pisariaqartitaat inummiit inummut assigiinngitsuusinnaasarput. Taamaammanuna misissorneqarluni qulaajaavigineqarnissaq assut pisariaqartinneqartartoq, Viggo Johansen oqarpoq nangillunilu:
NiiK aamma Tilioq tamarmik inuit eqqarsartaatsikkut innarluuteqarnermik unammilligassaqartut pillugit saaffiginnissutinik amerlasuunik tigusaqartarput. Assi 2025-mi nunarsuarmi innarluutilinnut ulloq atatillugu NIIK-p nersornaasiineraneerpoq.
Toqqorsivimmit assi: Oscar Scott Carl
- Misissorneqarluni qulaajaavigineqarneq inuk pineqartoq qanoq sullinneqassanersoq aammalu tapersersorneqarnissaminut pisariaqartitai suunersut qulaarneqarnissaanut aalajangeeqataasussaavoq. Taamaammat misissorneqarluni qulaajaavigineqarneq pisinnaanngikkaanni assorujussuaq erloqinarpoq.
Nappaammik suussusersineq kisimiilluni sunut tamanut aaqqiissutaaneq ajorpoq, NiiK-imi siulittaasoq erseqqissaavoq. Tassami eqqortumik ikiorneqarlunilu ilitsersorneqanngikkaanni nappaatigisap qanoq iliuuseqarfigisinnaaneranut, taava iliuusissaaleqinermut killittoqartarpoq, NiiK-ip siulittaasua isumaqarpoq. Tamakkuli aamma peqqinnissaqarfimmit nukissaqarfigineqanngillat.
- Ullumikkutut itsillugu, inuit eqqortumik ikiorneqarneq ajorput. Aamma nappaatigisaminnik suussusersisoqareeraluaraangalluunniit, Viggo Johansen oqarpoq.
Tilioq: Misissorneqarluni qulaajaavigineqarneq ikiorneqarnissamut matuersaataavoq
Nunatsinni inuit innarluutillit oqaaseqartartuat Qivioq Løvstrøm, taassumalu suleqatai inuit innarluuteqartut oqaaseqartartuata qitiusumik allattoqarfianiittut avannarpasinnerusumiipput. Qivioq Løvstrøm oqaaseqartartutut 2025-mi ivertinneqarnikuuvoq – inuillu tarnimikkut sullinneqarnissaat pissusissamisut ingerlanngitsoq taassuma issiavigisaanit ersarilluinnarpoq.
Tilioq innuttaasunit nammineq napparsimasunit imaluunniit napparsimasup qanigisaanit, tarnikkut nappaatigisaq innarluutigisarluunniit qulaajaasoqareerlunilu suussusersineqareeraluartoq eqqortumik ikiorneqanngitsunit ulluinnarni saaffigineqartuartarpoq. Saaffiginnittartut amerlanersaat ADHD-mut autismemut skizofrenimulluunniit tunngassuteqartarput. Pingaartumik ADHD-mut tunngassuteqartut pillugit saaffiginnissuterpassuusarput – taakkulu taamaallaat Nuumminngaaneersuuneq ajorput.
Inuit innarluutillit pillugit sullissinerup pitsaanerulersinneqarnissaa anguniarlugu suliniut Ilimmarsaaneq upernaaq manna ingerlanneqartoq aqqutigalugu Tilioq sineriammi sumiiffippassuarnut angalasimanermini ADHD aamma autisme pillugu saaffiginnissutinik arlalissuarnik naatsorsuutigisaminnillu amerlanerusunik apuussiffigineqarsimavoq.
- Angalanermi Avannaata Kommuniani Kommune Qeqertalimmilu illoqarfiit tamarmik tikinneqarput, Qivioq Løvstrøm oqaluttuarpoq nangillunilu:
Qivioq Løvstrøm 2025-imili nunatsinni innarluutilinnut oqaaseqartartuusvoq, tarnikkullu nappaatit pillugit nakorsiarniarnermi utaqqisut allattorsimaffianni sivisuumik utaqqisarnerit ernumanartutut isigai.
Toqqorsivimmit assi: Leiff Josefsen
- Kommunini pineqartuni marluusuni misissorneqarlunilu qulaajaavigineqarnissamik pisariaqartitsineq annertoorujussuuvoq.
Inuit innarluutillit oqaaseqartartuat NiiK-ip siulittaasuata oqarneranut isumaqataavoq, innuttaasutut ikiorneqassagaanni aammalu tarnikkut innarluutigisaq inuunermi ingiaqatigissagaanni misissorneqarluni qulaajaavigineqarnissaq pisariaqarluinnartoq pingaaruteqartorlu, aammalu iliuuserisinnaasanik ilitsersorneqarnissaq pisariaqartinneqartoq.
- Tamanna assorujussuaq pingaaruteqarpoq. Tassami misissorneqarluni qulaajaavigineqarneq pisimanngikkaanni kommunimit ikiorneqarsinnaanissaq anguneqarsinnaanngilaq, aamma innarluutigisap uppernarsaataa pappiaraatiginngikkaanni pisariaqartitsineq naapertorlugu angerlarsimaffigisap naleqqussarneqarnissaanut ikiorneqarsinnaasaratillu kiisalu ilinniagaqarnissamut aqqutissiuussisoqarsinnaananilu ikiorneqarsinnaasarnerat killeqartorujussuusapoq, taanna oqarpoq.
Aamma innuttaasut Pia Rørby Frederiksen-itut ittut misissorneqarlutik qulaajaavigineqarnissaminnik innersuunneqareeraluarlutik naatsorsuutigisinnaanagu ilisimatinneqaannartarpata tamanna assorujussuaq erloqinartuusoq oqaaseqartartoq isumaqarpoq.
- Imaassinnaavoq taamaaliorneq piffissamik aningaasanillu sipaartitsisartutut isigineqartoq, taamaassimassappallu taava peqqinnissaqarfik aalajangiisartullu suna pingaarnerutinnerlugu aalajangertariaqarput. Aningaasat inuilluunniit. Tiliullu tungaaniit soorunami inuit tamatigut salliutinneqartariaqartut oqaannassaagut.
Muminganilli tarnip nakorsaanik naammattunik peqanngikkaanni, taava pingaarnersiuinermi inuit sullitassat tassanngaannartumik ikiorneqartariaqartut salliunneqarneqartariaqartut, inuillu ikiorneqarnissaminnik pisariaqartitsisut utaqqilaarsinnaasut utaqqilaartinneqartassasut oqartoqarsinnaannginnami?
- Tulleriaarisarneq ajoquteqanngilaq, tamannali inuit pisariaqartitsisut ikiorneqanngilluinnarnissaat toqqagassaassasoq isumaqartussaanngilaq, Qivioq Løvstrøm akivoq.
Mumisitsisoqarnissaa pisariaqarluinnartoq
Inuit tarnimikkut qajannartumik inissisimasut akorneqarlutik inuunerminni ingerlaqqinnissaannut ikorneqarnissaannik aqqutissiuussinissaq pisariaqartinneqarmat Tilioq NiiK-lu aaqqissuussaanermik patajaatsumik ujartuipput. Taamaammat NiiK-ip tungaanit allaat aaqqissuussaanikkut mumisitsisoqarnissaa pisariaqartoq ujartorneqarpoq.
- Aaqqissuussaaneq tamarmi allanngortinneqartariaqarlunilu allatut aaqqissuunneqartariaqarpoq. Pisariaqartinneqartoq tassaavoq aaqqissuusseqqinnernik aallartitsisoqarnissaa – tassami inuiaqatigiit tamarmik, piginnaasatigut assigiinngitsutigut tapersersorneqartariaqartortatsinnik sullissinnaasussaapput. Tarnimikkut napparsimasut kisiisa taamak oqarninni pinngilakka, Viggo Johansen oqarpoq.
Taamaattorli tarnikkut sullissineq nukittunerusoq tassaavoq inuit innarluutillit kattuffiisa ukiuni arlalissuanngortuni pisariaqartinneqartoq nipituuliuutigaat. Matumani aamma, peqqinnissaqarfiup sullissisinnaanera kisimi pineqassanngitsoq pingaaruteqartinneqarpoq, tassami pissutsit ullumikkutut itsillugit, sumiluunniit tarnimikkut napparsimasut ikiorneqarsinnaanerat naammaginartumik ingerlanngilaq.
Inuit tarnimikkut erloqissutillit innarluutillillu pinerluttulerinermik inatsimmik unioqqutsitsisimasutut pineqaatissinneqarsimagaangata Danmarkimi inissinneqartussanngorlugit nassiunneqartarnerat isornartuusoq Viggo Johansenip ilaatigut aamma tikkuarpaa.
- Akisuussaaffimmik tigusisoqartariaqarpoq – peqqinnissaqarfillu utaqqisunik matumani pisatsinnik unitsitsiinnarsimappat qullasinnerusut suliassamik tigusisariaqarput, Viggo Johansen oqarpoq nangillunilu:
- Taamaattorli upperinngilarput, ajornartorsiut matumani pisarput imaaliallaannaq naammassineqarsinnaassasoq. Suliassaq annertoorujussuuvoq, isumagalu naapertorlugu aatsaat aallartilaaginnarpugut.
