ILINNIARTITAANEQ
Inuusuttut aasaanerani atuarfimmi: Arferit qarlornerinik tusarnaarnerit aamma puilasut kissartut eqqaanni naasunik misissuinerit
Ilinniarnertuunngorniat 24-t Nunatsinneersut, Savalimmiuneersut Danmarkimeersullu, ASIMI ulluni 14-ini peqataaffigiartorlugu juulimi naapipput. Inuusuttut atuartitsinermi asimi misissuinerit aqqutigalugit, pinngortitamik ilisimatusarnermik Issittumillu soqutiginninnerulernissaat ASIMI-p siunertaraa, tamatumanilu suliniut Naalagaaffeqatigiinni suleqatigiinnermik kulturikkullu paarlaasseqatigiittarnermik siuarsaaqataassalluni.
Ilinniarnertuunngorniat Nunatsinneersut, Savalimmiuneersut Danmarkimeersullu ilisimatusarnermik sammisaqartitsinermut Qeqertarsuarmi juulimi peqataapput
Assi: Lars Demant-Poort
ASIMI SCIENCE CAMP
Nunat assigiinngitsut akornanni pinngortitalerinermik ilinniartitaanermik suliniut Nunatsinni, Savalimmiuni Danmarkimilu pinngortitalerinermik 2.g-mi ilisimatusarnermik ilinniartunut sammitinneqarpoq.
Aasaanerani Ilinniarfik pinngortitamik ilisimatusarnermik, suliniutinik kulturikkullu paarlaasseqatigiinnissamik ilinniartitsiffiuvoq inuusuttut pinngortitamik ilisimatusarnermik Issittumillu soqutiginninnerulernissaannik siunertalik.
Taaguut ASIMI isumaqarpoq „pinngortitami“ tamatumalu takutippaa asimi ilinniartitsineq, misissuineq Issittumilu nunap pissusia imminnut atalluinnartut.
Aasaanerani atuartitsineq juulimi pisarpoq.
Ilinniartut angalanerat, peqataanerminnut akiliutaat ineqarnerallu akilerneqartarput. Aasaanerani ilinniarfik Qeqertarsuup Tunuani Qeqertarsuarmi ingerlanneqartarpoq. Sumiiffik immikkuullarissunik assigiinngitsorpassuarnillu Issittumi nunap ilusaannik peqarluarpoq, soorlu masarsoqarfeqarluni, sermeqarfeqarluni, qaqqaqarluni aamma uumasut naasullu amerlasuut tamaaniillutik.
Kikkut qinnuteqarsinnaappat?
2. g-mi ilinniartut pinngortitalerinermik ilisimatusarnermik ilinniagaqartut, inunnut allanut attaveqarluarsinnaasut, kulturimik kulturillu assigiinngitsut naapinnerannik soqutiginnittut.
Qinnuteqartut tamarmik immikkut nalilersorneqareeraangata peqataasussat toqqarneqartarput.
Inuusuttut Naalagaaffeqatigiinneersut katillugit 24-t pinngortitamik ilisimatusarneq, Issittoq kulturikkullu paarlaasseqatigiittarneq pillugit, ASIMI Science Camp-imut Qeqertarsuarmi juulimi ulluni aqqanilinni siullerni katersuupput.
Inuusuttut pinngortitamik ilisimatusarnermik, piujuartitsinermik Issittumillu soqutiginninnerulernissaat, ASIMI-p siunertaraa.
ASIMI Science Camp Naalagaaffeqatigiinni ataatsimoortumik suliniutaavoq inuusuttut tulliuttut Issittumi pissutsit tunngavigalugit pinngortitamik ilisimatusarnermut inuiaqatigiinnullu tunngasunik sammisaqarnissaminnut kajumissuseqalersinniarlugit.
Nunarput, Savalimmiut Danmarkilu tamarmik immikkut ilinniarnertuunngornianik arfineq-pingasunik pinngortitalerinermilu ilitsersuisumik ataatsimik peqataatitaqarput. Taakku saniatigut sulisunik ilisimatusarsimasunik katerisimaarnermilu aaqqissuussisunik Nunatsinnit peqataasoqarpoq.
Pisussarpassuit
ASIMI Science Camp-ip ulluni aqqaneq-marlunni ingerlanneqarnerani ilinniartut atuartinneqarlutillu, asimi misissuinernik kulturikkullu paarlaasseqatigiinnernik ulapputeqarluarput.
Pinngortitamiilluni inuit qanoq mikitigisut takullugit, imminut killissannillu ilinniarfigilluarpakka.
ASIMI science campimi ilinniarnertuunngorniaq
– ASIMI Science Camp ukioq manna Qeqertarsuarmi Københavnip Universitetiata Issittumi Misissueqqissaartarfiani “Angakkussarfimmi” (Arktisk Station) ingerlanneqarpoq. Misissueqqissaartarfiup atortuisa immikkuullarissut, aamma tapersersuinerata peqataaneratalu aaqqissuussinerup ukioq manna iluatsilluarneranut aalajangiisuulluinnarput, tassami Issittumi piviusumi misissueqqissaartarfiup eqqaani pinngortitamik ilisimatusarnermik atuartitsisoqarsinnaagami, asimi misissuisoqarsinnaalluni kulturikkullu paarlaasseqatigiittoqarsinnaalluni.
Asimi misissuisarfiit taamaattut inuusuttut Kalaallit Nunaanni pinngortitamik qanimut misigisaqarnissaannut periarfissaqalersitsisarput, avatangiisillu immikkuullarissut tunuliaqutaralugit ilisimatusarnikkut itinerusumik paasinninnissamut periarfissiisarlutik, Ilisimatusarfimmi Ilinniartitaanermut Institutimi lektori Lars Demant-Poort oqaluttuarpoq, taassuma ukioq manna tammaarsimaartitsineq Kasper Busk suleqatigalugu aaqqissuuppaa.
Lars Demant-Poortip ilinniartut arlallit peqataanerminnik naliliinerminni oqaatigigaat, aperinissartik toqqissisimanartittaritsik, avatangiisinilu ammasuni ilassiortunilu paasissutissanik pissarsilluartutut misigisimallutik oqaatigaa.
Foto: Lars Demant-Poort
Arferit qarlornerat uumasuaqqallu tappiorannartut immap ikerinnaaniittut
Pinngortitami misissuinerit aqqutigalugit pinngortitamik ilisimatusarneq piviusumilu paasissutissanik suliaqarneq ilinniartut misilittagaqarfigilerpaat. Ilinniartut eqimattat namminneq ilisimatusarnermik suliniutiminni annikinnerusuni – immami aamma Qeqertarsuup eqqaani asimi pinngortitap pissusiinik tupigusuutiginninnertik aallaavigalugu ineriartortitaminni – suleqataasinnaapput. Ilinniartut ilaatigut arferit qarlornerannik, immami uumasuaqqanik tappiorannartunik, Akuarup Qaqqaani aput sermerlu, aamma puilasut kissartut eqqaanni naasut misissuiffigineqarput. Ilinniartut Pinngortitaleriffimmi, Københavnip Universitetiani nunanilu allani ilisimatusarnermik suliaqartunik naapitsipput. Ilinniartut nunat assigiinngitsut akornanni suliniutinut peqataapput, tamatumanilu ilinniarnertik kulturinik paasinninnissamut iluaqutigalugu.
Kulturit assigiinngitsut akornanni paaseqatigiinneq
Kulturit assigiinngitsut akornanni paaseqatigiinneq ASIMI-mi qitiusumik sammineqarpoq. Inuusuttut suliaqarnermikkut ataatsimoorlutillu sammisaqarnermikkut kulturit assigiinngitsut akornanni attaveqaqatigiinnermik misilittagaqarnermillu ineriartortitsisarput. Sammisat ilaat tassaallutik nunat pingasuusut nerisassaataannik nerisassioqatigiinnerit, nikkunik, arferup neqaanik orsunillu misileraanerit kiisalu nunat ileqqutoqaannik soorlu kalattoornermik Inuit Gamesilu pillugit takutitsinerit. Tamatumani siunertarineqarluni Naalagaaffeqatigiinni paaseqatigiinnerup ataqatigiinnerullu nukittorsarnissaat.
Ilinniartut ilaatigut arferit qarlornerannik, immami uumasuaqqanik tappiorannartunik, Akuarup Qaqqaani apummik sermimillu, aamma puilasut kissartut eqqaanni naasunik misissuipput.
Assi: Lars Demant-Poort
Ilinniartut ukioq manna peqataasut naliliineranni ilaatigut allassimavoq ilinniartut misigisimagaat sulianut tunngasunik kiffaanngissuseqarneq soqutiginnilersitsisartoq alapernaalersitsisartorlu, amerlasuullu inuusuttut allat pinngortitamik ilisimatusarnermik soqutigisaqartut suleqatiginissaat pingaartittorujussuuaat.
Inussiarnersunik avatangiiseqarneq
Lars Demant-Poortip oqaatigaa, ilinniartut arlallit peqataanerminnik naliliinerminni oqaatigigaat, aperinissartik toqqissisimanartittaritsik, avatangiisinilu ammasuni ilassiortunilu paasissutissanik pissarsilluartutut misigisimallutik.
– Ilinniartut pisut assigiinngitsorpassuit piviusorsiortullu misilittagaqarfigilerpaat, nutaanik ilisimasaqalerlutillu itisiliinissamut periarfissaqarlutik aamma atuagarsornerup, ilisimatusarnerup Nunatsinnilu pinngortitami misigisat ataqatigiilluarnerat maluginiarpaat. Assersuutigalugu ilinniartut ilaat naliliinerminni ima oqarput: “Ilulissat, qaqqat basaltiusut, qeriuaannartullu masarsua takullugit Kalaallit Nunaat allatut isigilerpara.” aamma “Pinngortitamiilluni inuit qanoq mikitigisut takullugit, imminut killissannillu ilinniarfigilluarpakka.”
Fysikimut nunalerinermullu alapernaannerulersut
Lars Demant-Poort-ip oqaatigaa, ilinniartut arlallit siunissami ilinniagassamittut kissaataat aamma allanngorsimasut.
Ilinniartut ilaat naliliinerminni ima oqarput: “Ilulissat, qaqqat basaltiusut, qeriuaannartullu masarsua takullugit Kalaallit Nunaat allatorluinnaq isigilerpara.”
Assi: Lars Demant-Poort
– Ilaat naliliinerminni allapput „pinngortitalerinermik ilinniaqqinnissaminnut piumassuseqarnerulersimallutik“ aamma „fysikki nunalerinerlu alapernaaffiginerulerlugit.” Kulturimut tunngasumik naliliinerminni ilinniartut pingaartumik unnuit kulturimik sammisaqartitsiffiusut pingaarnerpaatut eqqaavaat. Tamatumani nerisassat, pinnguaatit, erinarsorneq, oqaluttuat, ileqqut ataatsimoorlunilu sammisassaqartitsinerit aqqutigalugit kulturit assigiinngitsut pillugit ilinniarnissamut periarfissaqarput, tamannalu nuannaalersitsisarlunilu sakkortuumik ataatsimoorfiulersitsisarluni.
Kulturit akimorlugit ikinngutigiinnerit sakkortusarneqartut
Pisumik aaqqissuisup oqaatigaa, ilinniartut amerlasuut oqaatigigaat Kalaallit, Savalimmiormiut Qallunaallu kulturiannik aamma inooriaatsinik oqaatsinillu assigiinngitsunik paasinninnerusimallutik. Arlallit erseqqissarpaat peqataasut allat tunuliaqutaat pillugit oqaloqatigisinnaanerat kulturikkullu paarlaasseqatigiinneq nammineq naleqartorujussuartut misigisinnaallugit. Aammattaaq amerlasuut misigisimavaat sammisat Naalagaaffeqatigiit akimorlugit ikinngutigiinnermik ataatsimoornermillu nukittorsaataasimasut.
Assersuutigalugu ilinniartut ilaat ima allapput: “Paasivara tamatta assigiinngissuteqartugut, ikinngutigiissinnaasugulli nuannersunillu eqqaamasaqaqatigiilluta.”
ASIMI Qeqertarsuarmi inuusuttut Naalagaaffeqatigiinni tamaneersut peqataaffigisaannik 2027-mi ingerlateqqinneqassaaq. Pinngortitamik ilisimatusarneq kulturikkullu sammisaqartitsinikkut Naalagaaffeqatigiit akornanni attaveqaqatigiinneq ineriartortinneqassaaq pinngortitamillu ilisimatusarnermik soqutiginninneq annertusarneqassalluni.
Allaaserisaq aviisimiit ilinniarneq pillugu sammisameersuuvoq, akeqanngitsumik una toorlugu atuarneqarsinnaavoq.
