Avatangiisit pineqarput

Issittumi Siunnersuisoqatigiit 2026-mi suliniaqatigiiffiup 30-nngortorsiornera nalliussisinnaavaat. Tamanna pivoq Kalaallit Nunaat, Savalimmiut kiisalu Danmark siulittaasuutitaqarneranni, suliniaqatigiiffimmi Issittumi naalagaaffinnik Issittumilu nunat inoqqaavisa suliniaqatigiiffiinik ilaasortaqartumi.

Ukiumi nalliuttorsiorfiusumi Sermitsiamit suliniaqatigiiffimmi sulineq qanimut malinnaavigineqassaaq. Issittumi siunnersuisoqatigiit nunarsuarmi pissangaammernartoqarneranit ilungersunartorsiortinneqarpoq Kunngeqarfiup siulittaasuutitaqarnerani. Maannamulli suliaq ingerlatiinnarneqarsinnaasimavoq – minnerunngitsumik avatangiisitigut ilungersunartut annertuut nassuerutigineqarlutik, Issittumi pinngortitamik inunnillu sunniuteqartut.

Issittumi siunnersuisoqatigiit 1996-imi Ottawami ataatsimiinnermi pilersinneqarput, Issittumi avatangiisit ernummatigineqarnerujartormata – avatangiisinullu tunngasoq siunnersuisoqatigiit sulineranni qitiuvoq. Tamanna ilaatigut malunniuppoq Kunngeqarfiup Danmarkip ilarujussuata Issittumi Siunnersuisoqatigiit ukiumi siullermi aningaasaliissutaa avatangiisinut ministereqarfimmeermat.

Siunnersuisoqatigiinniipput naalagaaffiit arfineq pingasut – Canada, Danmark, Finland, Island, Norge, Rusland, Sverige aamma USA. Suleqatigiinnermut isumaqatigiissummi tunngaviuvoq Ottawami isumaqatigiissummik taaneqartartoq, ataatsimiinnermi siullermi pilersinneqartoq.

Piujuartitsilluni ineriartorneq

Matumani nunat uppernarsarpaat Issittumi piujuartitsisumik ineriartortitsiniarlutik nunat inoqqaavini inuiaqatigiit ataqqillugit – aningaasaqarnikkut, isumaginninnikkut kulturikkullu.

Nunat neriorsuutigaattaaq Issittumi avatangiisit illersorneqarnissaat sumiiffimmilu tamatiguussuseq qulakkeerneqarluni.

Ottawami isumaqatigiissummi erseqqissarneqarpoq Issittumi Siunnersuisoqatigiinni suleqatigiinnermi sakkutooqarnikkut isumannaatsuunissaq ilaanngitsoq. Taamatut maleruagassiortoqarpoq USA-p kissaateqarneratigut – maleruagassarlu taanna peqqutigalugu ukiorpassuani siunnersuisoqatigiinni USA Ruslandilu ilaasinnaasimapput.

Issittumi Siunnersuisoqatigiinniissinnaasimapput.

Issittumi Siunnersuisoqatigiit suliniaqatigiiffiuvoq isumaqatigiinnermik tunngaveqartoq. Imaappoq aalajangiinerit tamarmik ataatsikkut aalajangigaasarnissaat. Taasisoqarneq ajorpoq amerlanerussuteqartut ikinnerussuteqartunut pisussaaffiliisarlutik.

Taamaattoqarneratigut ilaasortanut ajornakusoorpoq aalajangikkanik pisussaaffiliinissaq. Tamannali 2011-mi pivoq Issittumi Siunnersuisoqatigiit ministerii Nuummi ataatsimiimmata. Matumani naalagaaffiit ilaasortaasut isumaqatigiissuteqarput ujaasinerni annaassiniarnernilu suleqatigiittoqassasoq taamaalillutik nunat umiarsuit ajutoorneranni ujaasinernilu ataatsimut nukiit atorneqarnissaat.

Taamatut ingerlatsineq piffissap ilaani oqaluuserineqartarpoq, ingammik avatangiisinik suliniaqatigiiffiit isumaqarmata taamaaliornikkut Issittumi Siunnersuisoqatigiit kigaappallaamik sulisassasut. Kingumulli qiviaraani taamatut atituumik isumaqatigiissuteqarneq peqqutigalugu Issittumi Siunnersuisoqatigiit ukiuni 30-ni atuussinnaasimapput.

Nunat inoqqaavi

Ottawami isumaqatigiissummi naqissuserneqarportaaq nunat inoqqaavisa suliniaqatigiiffii siunnersuisoqatigiit sulineranni ataavartumik ilaassasut. Isumaqatigiissullu peqqutigalugu alaatsinaatitat suleqataasinnaalerput. Alaatsinaatitat Issittumi nunaneertariaqanngillat, suliniaqatigiiffiullutik imaluunniit ingerlatsiviit. Nunat inoqqaavinit aallartitat ataavartut tassaapput ICC, Saamit siunnersuisoqatigiivi, Raipon (Ruslandip issittortaani nunat inoqqaavi) kiisalu Amerikami avannarlerni suliniaqatigiiffiit Aleut International Association, Arctic Athabaskan Council aamma Gwich’in Council International. Aallartitat ataavartut arfinillit ataatsimut allattoqarfeqarput, Indigenious Peoples Secretariat, ukiorpassuarni Københavnimiittoq, maannali Issittumi Siunnersuisoqatigiit allattoqarfianut atasumik Tromsømiilluni. IPS marlunnik sulisoqarpoq.

Issittumi Siunnersuisoqatigiinniipput suliniaqatigiiffiit 36 naalagaaffiillu alaatsinaattut. Nunani 13-iniipput, ilaatigut Kina, nunani tamalaani suliniaqatigiiffiit 13 soorlu IMO (imarsiorneq) Nunat avannarliit siunnersuisoqatigiivi kiisalu NGO 12 ilaatigut WWF.

Issittumi Siunnersuisoqatigiinni siulittaasuuffik ukiut marlukkaarlugit nunat ilaasortaasut akornanni nikerarpoq. Kingullermik Kunngeqarfik Danmark 2009-miit 2011-mut siulittaasuutitaqarpoq. Siulittaasuuffeqarsimasoq tamatigut ministerit ataatsimiinneranni ukioq allortarlugu pisartumi qaaqqusisuusarpoq. Ruslandip suleqataanerani ilungersunartut peqqutigalugit 2023-mi 2025-milu ministerit ataatsimiinnerat atorfilittanit internetikkut ingerlanneqarsimavoq.

Issittumi Siunnersuisoqatigiinni sulineq ministerit ataatsimiinnerisa akornisigut ingerlanneqartartoq suleqatigiissitat arfinilli akornanni pisarpoq. ACAP (mingutsittaaliineq), AMAP (avatangiisit misissornerat) CAFF (uumasut naasullu tamatiguussusaat illersugaanerallu), EPPR (ajunaarnersuit pitsaaliorlugillu akiorniarnerat) – ilaatigut uuliaqarluarnerni pinngortitamilu ikuallattoornermi. PAME (imaani avatangiisinik illersuineq) kiisalu SDWG (Issittumi inuiaqatigiinni aningaasaqarnikkut isumaginninnikkullu piujuartitsineq).

Suliniaqatigiiffik mikisoq

Suleqatigiissitat namminerisaminnik allattoqarfeqarput. Suleqatigiissitat siulittaasoqartarput, iliuuseqartussaqarlutillu, suliassani aalajangersimasuni sulisussanik.

2007-miilli Issittumi Siunnersuisoqatigiit Tromsømi allattoqarfeqarput. Nunanit tamalaani suliniaqatigiiffippassuarnut allanut sanilliukkaanni allattoqarfiit annertugisassaanngillat ullumikkullu 12-nik sulisoqarlutik.

Piffissap ilaani taamanikkut Danmarkimi nunanut allanut ministeri Per Stig Møller erseqqissaavoq Issittumi Siunnersuisoqatigiit maligassiuisuusut, 2009-mi ministerit ataatsimiinneranni Kunngeqarfiup siulittaasuuffik Tromsømi tigummagu oqalugiaammini. Taamanikkut allattoqarfik pingasunik sulisoqarpoq.

- Issittumi Siunnersuisoqatigiit nunani tamalaani suliniaqatigiiffinni kisiartaallutik pingasuinnarnik sulisoqarput. Tamanna nunai tamalaani suliniaqatigiiffinnut allanut maligassiuivoq, Per Stig Møller qungujulaarluni oqarpoq siulittaasuutitaqarnerup nikinnerani.