Issittumi Siunnersuisoqatigiit 2026-mi suliniaqatigiiffiup
30-nngortorsiornera nalliussisinnaavaat. Tamanna pivoq Kalaallit
Nunaat, Savalimmiut kiisalu Danmark siulittaasuutitaqarneranni,
suliniaqatigiiffimmi Issittumi naalagaaffinnik Issittumilu nunat
inoqqaavisa suliniaqatigiiffiinik ilaasortaqartumi.
Ukiumi
nalliuttorsiorfiusumi Sermitsiamit suliniaqatigiiffimmi sulineq
qanimut malinnaavigineqassaaq. Issittumi siunnersuisoqatigiit
nunarsuarmi pissangaammernartoqarneranit
ilungersunartorsiortinneqarpoq Kunngeqarfiup
siulittaasuutitaqarnerani. Maannamulli suliaq
ingerlatiinnarneqarsinnaasimavoq – minnerunngitsumik
avatangiisitigut ilungersunartut annertuut nassuerutigineqarlutik,
Issittumi pinngortitamik inunnillu sunniuteqartut.
Issittumi Siunnersuisoqatigiit 2026-mi suliniaqatigiiffiup
30-nngortorsiornera nalliussisinnaavaat. Tamanna pivoq Kalaallit
Nunaat, Savalimmiut kiisalu Danmark siulittaasuutitaqarneranni,
suliniaqatigiiffimmi Issittumi naalagaaffinnik Issittumilu nunat
inoqqaavisa suliniaqatigiiffiinik ilaasortaqartumi.
Ukiumi
nalliuttorsiorfiusumi Sermitsiamit suliniaqatigiiffimmi sulineq
qanimut malinnaavigineqassaaq. Issittumi siunnersuisoqatigiit
nunarsuarmi pissangaammernartoqarneranit
ilungersunartorsiortinneqarpoq Kunngeqarfiup
siulittaasuutitaqarnerani. Maannamulli suliaq
ingerlatiinnarneqarsinnaasimavoq – minnerunngitsumik
avatangiisitigut ilungersunartut annertuut nassuerutigineqarlutik,
Issittumi pinngortitamik inunnillu sunniuteqartut.
Issittumi
siunnersuisoqatigiit 1996-imi Ottawami ataatsimiinnermi
pilersinneqarput, Issittumi avatangiisit
ernummatigineqarnerujartormata – avatangiisinullu tunngasoq
siunnersuisoqatigiit sulineranni qitiuvoq. Tamanna ilaatigut
malunniuppoq Kunngeqarfiup Danmarkip ilarujussuata Issittumi
Siunnersuisoqatigiit ukiumi siullermi aningaasaliissutaa
avatangiisinut ministereqarfimmeermat.
Siunnersuisoqatigiinniipput
naalagaaffiit arfineq pingasut – Canada, Danmark, Finland, Island,
Norge, Rusland, Sverige aamma USA. Suleqatigiinnermut
isumaqatigiissummi tunngaviuvoq Ottawami isumaqatigiissummik
taaneqartartoq, ataatsimiinnermi siullermi pilersinneqartoq.
Piujuartitsilluni
ineriartorneq
Issittumi Siunnersuisoqatigiit Tromsømi Framimi allattoqarfiat.
Assi: Jesper Hansen
Matumani
nunat uppernarsarpaat Issittumi piujuartitsisumik
ineriartortitsiniarlutik nunat inoqqaavini inuiaqatigiit ataqqillugit
– aningaasaqarnikkut, isumaginninnikkut kulturikkullu.
Nunat
neriorsuutigaattaaq Issittumi avatangiisit illersorneqarnissaat
sumiiffimmilu tamatiguussuseq qulakkeerneqarluni.
Ottawami
isumaqatigiissummi erseqqissarneqarpoq Issittumi
Siunnersuisoqatigiinni suleqatigiinnermi sakkutooqarnikkut
isumannaatsuunissaq ilaanngitsoq. Taamatut maleruagassiortoqarpoq
USA-p kissaateqarneratigut – maleruagassarlu taanna peqqutigalugu
ukiorpassuani siunnersuisoqatigiinni USA Ruslandilu
ilaasinnaasimapput.
Issittumi
Siunnersuisoqatigiinniissinnaasimapput.
Issittumi
Siunnersuisoqatigiit suliniaqatigiiffiuvoq isumaqatigiinnermik
tunngaveqartoq. Imaappoq aalajangiinerit tamarmik ataatsikkut
aalajangigaasarnissaat. Taasisoqarneq ajorpoq amerlanerussuteqartut
ikinnerussuteqartunut pisussaaffiliisarlutik.
Taamaattoqarneratigut
ilaasortanut ajornakusoorpoq aalajangikkanik pisussaaffiliinissaq.
Tamannali 2011-mi pivoq Issittumi Siunnersuisoqatigiit ministerii
Nuummi ataatsimiimmata. Matumani naalagaaffiit ilaasortaasut
isumaqatigiissuteqarput ujaasinerni annaassiniarnernilu
suleqatigiittoqassasoq taamaalillutik nunat umiarsuit ajutoorneranni
ujaasinernilu ataatsimut nukiit atorneqarnissaat.
Taamatut
ingerlatsineq piffissap ilaani oqaluuserineqartarpoq, ingammik
avatangiisinik suliniaqatigiiffiit isumaqarmata taamaaliornikkut
Issittumi Siunnersuisoqatigiit kigaappallaamik sulisassasut.
Kingumulli qiviaraani taamatut atituumik isumaqatigiissuteqarneq
peqqutigalugu Issittumi Siunnersuisoqatigiit ukiuni 30-ni
atuussinnaasimapput.
Nunat
inoqqaavi
Ottawami
isumaqatigiissummi naqissuserneqarportaaq nunat inoqqaavisa
suliniaqatigiiffii siunnersuisoqatigiit sulineranni ataavartumik
ilaassasut. Isumaqatigiissullu peqqutigalugu alaatsinaatitat
suleqataasinnaalerput. Alaatsinaatitat Issittumi
nunaneertariaqanngillat, suliniaqatigiiffiullutik imaluunniit
ingerlatsiviit. Nunat inoqqaavinit aallartitat ataavartut tassaapput
ICC, Saamit siunnersuisoqatigiivi, Raipon (Ruslandip issittortaani
nunat inoqqaavi) kiisalu Amerikami avannarlerni suliniaqatigiiffiit
Aleut International Association, Arctic Athabaskan Council aamma
Gwich’in Council International. Aallartitat ataavartut arfinillit
ataatsimut allattoqarfeqarput, Indigenious Peoples Secretariat,
ukiorpassuarni Københavnimiittoq, maannali Issittumi
Siunnersuisoqatigiit allattoqarfianut atasumik Tromsømiilluni. IPS
marlunnik sulisoqarpoq.
Issittumi
Siunnersuisoqatigiinniipput suliniaqatigiiffiit 36 naalagaaffiillu
alaatsinaattut. Nunani 13-iniipput, ilaatigut Kina, nunani tamalaani
suliniaqatigiiffiit 13 soorlu IMO (imarsiorneq) Nunat avannarliit
siunnersuisoqatigiivi kiisalu NGO 12 ilaatigut WWF.
Issittumi
Siunnersuisoqatigiinni siulittaasuuffik ukiut marlukkaarlugit nunat
ilaasortaasut akornanni nikerarpoq. Kingullermik Kunngeqarfik Danmark
2009-miit 2011-mut siulittaasuutitaqarpoq. Siulittaasuuffeqarsimasoq
tamatigut ministerit ataatsimiinneranni ukioq allortarlugu pisartumi
qaaqqusisuusarpoq. Ruslandip suleqataanerani ilungersunartut
peqqutigalugit 2023-mi 2025-milu ministerit ataatsimiinnerat
atorfilittanit internetikkut ingerlanneqarsimavoq.
Issittumi
Siunnersuisoqatigiinni sulineq ministerit ataatsimiinnerisa
akornisigut ingerlanneqartartoq suleqatigiissitat arfinilli akornanni
pisarpoq. ACAP (mingutsittaaliineq), AMAP (avatangiisit
misissornerat) CAFF (uumasut naasullu tamatiguussusaat
illersugaanerallu), EPPR (ajunaarnersuit pitsaaliorlugillu
akiorniarnerat) – ilaatigut uuliaqarluarnerni pinngortitamilu
ikuallattoornermi. PAME (imaani avatangiisinik illersuineq) kiisalu
SDWG (Issittumi inuiaqatigiinni aningaasaqarnikkut
isumaginninnikkullu piujuartitsineq).
Suliniaqatigiiffik
mikisoq
Suleqatigiissitat
namminerisaminnik allattoqarfeqarput. Suleqatigiissitat
siulittaasoqartarput, iliuuseqartussaqarlutillu, suliassani
aalajangersimasuni sulisussanik.
2007-miilli
Issittumi Siunnersuisoqatigiit Tromsømi allattoqarfeqarput. Nunanit
tamalaani suliniaqatigiiffippassuarnut allanut sanilliukkaanni
allattoqarfiit annertugisassaanngillat ullumikkullu 12-nik
sulisoqarlutik.
Piffissap ilaani taamanikkut Danmarkimi nunanut allanut ministeri Per
Stig Møller erseqqissaavoq Issittumi Siunnersuisoqatigiit
maligassiuisuusut, 2009-mi ministerit ataatsimiinneranni
Kunngeqarfiup siulittaasuuffik Tromsømi tigummagu oqalugiaammini.
Taamanikkut allattoqarfik pingasunik sulisoqarpoq.
- Issittumi Siunnersuisoqatigiit nunani tamalaani suliniaqatigiiffinni kisiartaallutik pingasuinnarnik sulisoqarput. Tamanna nunai tamalaani suliniaqatigiiffinnut allanut maligassiuivoq, Per Stig Møller qungujulaarluni oqarpoq siulittaasuutitaqarnerup nikinnerani.