Ilulissat eqqaanni immami akiuunneq

Air Greenlandip Illersornissamut ministereqarfik illersornissamik isumaginnittunut Kalaallit Nunaanni assartuinermik, nakkutilliinermi ujaasinermilu suliassaasa ilaat ingerlatseqatigiiffiup tigussagai isumaqatigiissuteqarfigeqqammerpaa. Soorlumi aamma ujaasinermut annaassiniarnermullu isumaginninneq Air Greenlandimit 2020-miilli isumagineqalersoq.

Danmarkilli Kalaallit Nunaata illersornissaanik sakkutuujunngitsunut isumagisassanngortitsinera nutaarsiassaanngilaq. 1700-kkunnimi taamaaliorsimavoq – tamannalu Kalaallit Nunaata eqqaani siullermeerluni maannamullu kisiartaasumik imaatigut akiuunnermik kinguneqarluni.

Hans Egede Danmarkimi kunngit Frederiit Sisamaata tapersersuineratigut Kalaallit Nunaannut ajoqersuiartortitatut 1721-mi tikissimammat amerlanerit nalunngilaat - ukiullu arfineq-marluk qaangiummata Nuuk tunngavilerpaa.

Kunngit Frederiit Sisamaat 1730-mi toqummat, Kunngit Christiaat Arfernat kunnginngortinneqarami Kalaallit Nunaannut suliniutit tamaasa nalilersorpai. Aningaasatigineqartummi ikippallaarmata Danmarkillu nunasiaatini allat aamma isumagisariaqarmagit.

Taamatut eqqarsaatiginneqqissaarnerit ilaatigut kingunerisaannik niuertoq Sæbymeersoq Jacob Severin Kalaallit Nunaanni niuernermik 1733-mi kisermaassisunngortinneqarpoq. Severin tamatuma saniatigut Islandimi aamma Norgep avannarpiaani Finnmarkenimi niuernermik annertuumik ingerlataqarpoq. Taakku saniatigut Svalbardip eqqaani arfanniarnermik aamma ingerlataqarpoq.  

Namminersortunngorsaaneq

Niuerneq tamatumunnga tunngatillugu annertunerusumik paasisariaqarpoq, tassami Christiaat Arfernata nalaani naalagaaffik aamma aningaasassaaleqiffiummat, Kalaallit Nunaatalu illersornissaanut akissaqarani. Piffissami tamatumani nuna Hollandimiunit soqutigineqartorujussuuvoq, minnerunngitsumik arfanniarnermut atatillugu. 

Taamanikkut aamma namminersortunngorsaanissamik isumassarsiassanik pilersitsinissamut periarfissaqarpoq – taamaattumillu Kalaallit Nunaata illersornissaa Jacob Severinimut isumagisassanngortinneqarluni. Umiarsuaasa ilaat pingasut kunngikkormiut erfalasuat atorlugu angalasinnaapput, Københavnimilu Tøjhus (illersornissamut oqartussat sakkutuunut sakkussaasivia toqqorsivialu) 1739-p aallartinnerani pulaareerlugu, umiarsuit qamutililersorneqareermata, Kalaallit Nunaannut aamma Qeqertarsuup Tunuanut aallartinneqarput, tamaanimi ingammik Hollandimiut arfanniat amerlasuut arfanniartarmata.

Aallaqqaammut Qasigiannguanukaqqaarput, nunasiaatitut 1734-mi tunngavilerneqarsimasumut. 1739-mi juunip arfernanni Jacob Severinip umiarsuaasa Hollandimiut umiarsuaat tallimat Ilulissat eqqaanni naammattoorpaat – Makelijk Oud-imi, soorlumi sumiiffik taanna Hollandimiusut taama taaneqartartoq. 

Taava Qallunaat angutinik tallimanik Hollandimiunukartitsipput, taakkulu oqaatigalugu akiuuteqqaaratik tunniutiinnarusunnatik. Taamaalilluni Ilulissat eqqaanni immakkut akiuunneq aallartippoq. 

Hollandimiut tunniutiinnartut

Qallunaat kangerliumanerup avataanut inissipput Hollandimiullu qimaatinnaveersaarlugit. Fyenboe sivikitsuinnarmik akiuunniarluni aalajangerpoq, nalunaaquttallu akunnerani ataatsimi minutsillu 15-it ingerlaneranni qamutilinnik saassussineq aallartilluni. Hollandimiut akisillutik qamutilittarsinnaanngillat, Qallunaat umiarsuaat qamutiliminnik angusinnaannginnamikkit – naggataatigullu Hollandimiut tunniutiinnartinneqarlutik.

Hollandimiut inuttat — katillugit 44-t — qaammammut ataatsimut nerisassalerlugit umiatsiamik chalup-imik (iputtarissamik) nunaliaanneqarlutik, angerlarsinnaajumallutik umiarsuarnut allanut Hollandimiunut ikioqquneqartussanngorlugit.

Hollandimiut umiarsuaat tallimat Qasigiannguanukaanneqarput. Taakkunannga marluk ima ajoquserneqartigisimapput aserorterneqarlutik niuertup illussaatut sanaartornermi atorneqarlutik. Umiarsuit sinneri pingasut Jacob Severinip umiarsuaannut ilanngunneqarput, ukiullu ingerlanerani Danmarkimut uterlutik arferit orsuinik usitillugit, niuertup orsunut siatsivianut, Grønlands Lykkemut, Limfjordenip kangerluata paavaniittumut Halsimukaanneqarlutik. 

Jacob Severin immami akiuunnermi kingorna sinneqartooruteqalaarpoq, ingerlataminilli annerusumik iluanaaruteqarani. Jacob Severinilli arfanniartarnini ingerlatiinnarpaa, Islandimiumummi niuertup panianut katissimagami niuernini ingerlatiinnarpaa — 1741-milu Makelijk Oud-ip eqqaani illorsuarnik pilersitsivoq imminut atsiulluni atsikkaminik tassaasumik — Jacobshavn.

 Eqqaassutissaq

Jacob Severin 1753-imi toquvoq. Sæbymi eqqaassutissami 1921-mi napparneqartumi ima allassimavoq: Hans Egede annaappaa, Kalaallillu Nunaat Danmarkimut annaallugu.

Hollandimiut ajugaaffigineqaraluarput, ajorsartinneqaratilli. Aatsaat Den Kongelige Grønlandske Handel 1776-imi kisermaassilluni niuernermik ingerlatsilermat tamanna pivoq – taamaalillunilu Danmarkip Kalaallit Nunaanni nunasiaateqarnissaanut aqqutissaq ammaanneqarluni, tamannali Kalaallit Nunaanni imaatigut akiuunnermit allaanerulluinnarluni.

Jacob Severinip niuernera aamma Kalaallit Nunaannut allaanerulluinnartumik pingaaruteqalerpoq. Taassuma umiartortartui amerlanerit Vendsysselip kangianeersuupput – aterpassuillu Dorph, Lynge Dalagerilu tamaanngaanneersuullutik. Umiartortut Kalaallit Nunaanniiginnarput – tassanilu takusinnaavarput kalaallit ilaqutariit Dorph, Lynge Dalagerilu suminngaanneernersut. Aappassaannik katilluni Maren Dalager nuliartaaraa. 

Jacob Severinip ingerlatai aamma illoqarfimmi Halsimi, umiarsuaasa inissisimaffigisaanni, sunniuteqarsimapput. Illoqarfiup qeqqaniippoq illorsuaq Hvalgabet, tassanilu orsumik uutsitsivik inissisimalluni. Illorsuup saavaniipput tunnullip alleruisa saarngi – tassa Sisimiuni nalunngisatsitut.

Arferup allerui taakku qajannarsiartuinnarput ukiullu qulit missaasa matuma siornagut glasfiberimik assilillugit taarserneqarlutik. Oqaluttuarli piviusumeersuulluni – Halsimiullu Danmarkimi Nunatta umiarsualivia siulleq illoqarfimmiimmat usorsisimaarutigisinnaavaat.

Tamakku tamaasa ilanngullugit eqqaassavarput Qasigiannguit Ilulissallu saniatigut Jacob Severin aamma Lars Dalager 1742-mi Paamiunik tunngaviliisimammata. 

Najoqqutarineqartut: Allaaserisaq internetimi allaaserisat arlallit tunngavigalugit allagaavoq. Makelijk Oudimi umiarsuarnut sorsuunneq pillugu sukumiisumik oqaluttuaq atuakkami ”Støt kurs”-imiippoq, tassani Danmarkimi sakkutuut umiartortut  Kalaallit Nunaanni oqaluttuarisaanerat oqaluttuarineqarluni. Atuagaq soraarninngorsimasup kaptajnløjtnant Per Herholdt Jensenip allagaraa.