Immikkut ilisimasallit isumaqatigiissut pillugu: Kalaallit Nunaata Danmarkillu iliuuserisaat pitsaapput

Isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannut pitsaalluinnarpoq.

Taama oqarpoq Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen, ministeriuneq Mette Frederiksen peqatigalugu New Yorkimi marlunngornermi tusagassiortunik katersortitsimmat præsident Trump peqatigalugu illersornissamut isumaqatigiissut nutaaq 1951-imi aamma 2004-mi isumaqatigiissutinut tunngaviusoq atsioreerlugu.

Suli ajornerusumik pisoqarnissaa ilimagineqarsinnaagaluarpoq

Inuit Issittormiut Siunnersuisoqatigiivini (ICC) siulittaasuusimasup Sara Olsvigip, Kalaallit Nunaata USA-llu akornanni pissutsit pillugit ph.d.-mik allaaserisaqartup, isumaqatigaa isumaqatigiissut nunarsuarmi pissutsit maanna atuuttut eqqarsaatigalugit Kalaallit Nunaannut pitsaanerulernavianngitsoq.

– Allanik pitsaanerusumik takorluuisinnaanngilanga. Suli ajornerusumik ernumasoqarsinnaagaluarpoq, Sara Olsvig oqarpoq, innersuussutigalugu præsidentip arlaleriarluni Kalaallit Nunaat ’sermitut’ eqqartortaraa, aamma nalinginnaasumik kalaallit soqutigivallaanngikkaat.

- Tamatuma saniatigut eqqaamassallugu pingaaruteqarpoq, Trumpip præsidentitut qinigaaffiata maanna qiterpaareernikuuaa. Pisoqangaatsiarsinnaavoq ukiut marluk ingerlaneranni, Sara Olsvig oqarpoq isumaqatigiissut FN-ip allaffeqarfiani New Yorkimiittumi atsiorneqarmat.

– Isumaqatigiissutip nunanit amerlasuunit maluginiarneqarneraniit, aammattaaq pingaarutilimmik erserpoq isumaqatigiissut tamanna FN-ip anguniagaanut tamanut attuumassuteqartoq; inuit pisinnaatitaaffiinik ataqqinninnermut, ilaatigut nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinut, suleqatigiinnermut, eqqissinermut isumannaassusermullu.

USA-p kiffartornermik immikkut pisinnaatitaaffia

Tusatsiakkat tassanngaannaq sapaatip-akunnerani kingullermi tallimanngornermi tusarliunneqarput, USA-mut, Kalaallit Nunaannut Danmarkimullu iluaqutaasumik, USA-mik isumaqatigiissutissaq inississimasoq. Tamanna pivoq ukiorpassuarni diplomatiskiusumik ajornartorsiuteqarsimaneq Amerikamillu ilanngunneqarnissaanik ernummateqarnerup kingorna.

– Isumaqarpunga ilumoorpasippallaartoq isumaqatigiissummilu pilliuteqartoqartariaqarsimasoq. Taamaappormi. USA-p kikkut Kalaallit Nunaannut isersinnaanerannik aalajangiisinnaatitaanera nutaajunngilaq. Tamanna assersuutigalugu Kangilinnguit mittarfiliornerlu pillugit takuarput, taamaattumik tamanna politikkimik iliuuseqartarnitsinnillu pioreersunik aalajangersaaneruvoq, soorunami amerikamiut kissaataannik tunngaveqarluni, Sara Olsvig oqarpoq.

Nunanut allanut ministeriugallartup Lars Løkke Rasmussenip Kinamiut aatsitassarsioqatigiiffiata General Nice Groupip sakkutooqarfik Kangilinnguit pisiarinissaa 2016-imi pinngitsoortippaa. Kinamiut suliffeqarfiutaat CCCC, mittarfiliornissamut neqerooruteqarsinnaagaluarluni, 2019-imi tunuarpoq.

Isumaqatigiissummi nutaami allassimavoq nunat aningaasaleerusuttut NATO-mut ilaasortaasariaqartut, NATO-mi suleqataasariaqartoq imaluunniit EU-mi ilaasortaasariaqartoq.

Nammineq aalajangiisinnaatitaaneq

Sara Olsvig naapertorlugu isumaqatigiissut tunngavigalugu Kalaallit Nunaata namminiilivinnissamut pisinnaatitaaffia akuerineqarpoq, akerlianilli ulluinnarni nammineq aalajangiisinnaatitaaneq annaaneqartoq oqaatigineqarsinnaavoq.

– Nammineq aalajangiisinnaatitaanermut ilaavoq nammineq aalajangiisinnaanermut ulluinnarni pisinnaatitaaffik. Taamaattumik Amerikamiut qallunaallu eqqarsarsimassapput namminiilivinnissaq tamakku piumasaqaatiginerisigut neriorsuutigineqarsinnaasoq siunissamut ungasissumut isiginninnerat pissutigalugu. Aamma ulluinnarni aalajangigassanut tunngatillugu killiliinissaq piumasarineqarpoq.

Sakkutooqarfiit nutaat

USA-p rakettinut illersornissamut atortussaminik Golden Dome-mik Kalaallit Nunaanni pilersitsisinnaanissaa isumaqatigiissummi allassimavoq. Illersornissaqarfiit nutaat pilersinneqassasut aamma isumaqatigiissutigineqarpoq. Narsarsuaq Mestersvigilu inissiiviusinnaasutut taaneqarput, kisianni sinaakkutissat sukumiinerusut oqaloqatigiissutigineqaqqissapput, teknikkikkullu annikitsualuttortat isumaqatigiinniutigineqaqqissallutik.

– Narsarsuaq Kalaallit Nunaata pilliuteqarsinnaaneranut assersuutaalersimavoq. Narsarsuarmiut sakkutooqarfittaarnissartik namminneq aalajangersimanngilaat, Sara Olsvig oqarpoq.

Akerlianilli Kalaallit Nunaata Danmarkimut niuersinnaanerata annertusinera kalaallit politikeriisa pingaartippaat. Kalaallit Nunaat maanna illersornissamut isumaqatigiissummut ilannguppoq, tamannalu siuariaataavoq, Sara Olsvig oqarpoq.

Isumaqatigiissut malinneqassaaq

Kalaallit Nunaanni Danmarkimilu politikerit isumaqatigiissutip malinneqarnissaanut tunngatillugu maanna suliassarpassuaqarput.

Danmarkip illersornissamut nutarterinissaa aallartinneqassaaq, misissuinermullu inatsit Inatsisartuni inaarutaasumik suliarineqassalluni. Tamatumunnga atatillugu Amerikamiut aningaasaliisartunut akuliunnissaannut isumaqatigiissut qanoq isumaqarnersoq qulaajarneqarluartariaqarpoq.

– USA-mit ilimagisavut ilimagisatsinnit annertuneruppat? soorlu Kinamut tunngatillugu, aalisarnermimi niuernikkut suleqatitsinnut pingaarutilimmut. Tamanna allarpassuillu qulaajarneqassapput, Sara Olsvig oqarpoq.

Seqernup ataani nutaaqanngilaq

Forsvarsakademietimi lektori Peter Viggo Jakobsen aamma isumaqarpoq Danmarkip Kalaallit Nunaatalu periarfissatik atorluarsimagaat.

– Naammaginartumik suliarineqarpoq, neriuutigisinnaasatsinnillu pitsaanerulluni. Immaqa aamma amerikamiut illersornissaqarfiata Kalaallit Nunaannik atuinissamut pisariaqartitsinnginneranik takutitsivoq. Pineqartut pingaarnerit tassaapput pissutsit atuutereersut aalajangersarneqarnerat, taamaattumik nutaajunngilaq, maannakkut Mestersvigimi Narsarsuarmilu sakkutooqarfimmik nutaanik marlunnik pilersitsisoqarnissaa kisiat pinnagu.

– Kalaallit Nunaanni innuttaasunut assut oqiliallannarsimassaaq ajortoqannginnissaanik isumaqatigiissuteqartoqarmat. Trumpili Trumpiuvoq, arlaannik suli kamaammersinnaasarpoq, aamma Truth Socialimi assit arlallit takuneqarsinnaapput Kalaallit Nunaata amerikamiut erfalasuinik qallerneqarsimasut, kisianni maannakkut aamma ’siutitsinnik isertitsisimasariaqarpugut.

– Erseqqippoq Amerikamiut Nuummi konsulateqarfianni susoqarnersoq nakkutigeqqissaarneqartariaqartoq. Tamatuma saniatigut Danmarkip Kalaallit Nunaatalu isumaqatigiissut maanna atuuttoq aamma eqquutsittariaqarpaat, assersuutigalugu Nunatsinni sakkutooqarnikkut sungiusarnerit ingerlatiinnartariaqarpaat, naak taamaaliornissamut pissutissaqanngikkaluartoq.

NATO-mi pisariaqanngitsumik ajornartorsiorneq

Peter Viggo Jakobsen naapertorlugu Trumpip tamanna iluaqutiginngilaa, taarsiulluguli naleqqutinngitsumik ikinngutimi akornanni eqqissiviilliortitsisimalerpoq.

– NATO, Kalaallit Nunaat Danmarkilu pissuserissaarluni aperisimagaluarunigit isumaqatigiissummi allassimasut tamaasa pissagaluarpai. NATO-mi ajornartorsiortitsisariaqarsimassanngikkaluarpoq, tassani europami sakkutuut Kalaallit Nunaanni inissinneqarput amerikamiullu sakkutuui takkutissagaluarpata saassussisussaatitaallutik. Atortorissaaruterpassuit iluaqutaanatik atorneqarsimapput, Kinallu Ruslandillu tamanna sunniiniarnerminnut atorsinnaavaat oqarlutillu USA nunat tamalaat akornanni malittarisassanik malinninngitsoq nunanillu mikisunik piumaguni tinguaasartoq.

- Taamaattumik isumaqarpunga Trump pissusilersoriaasiatigut iluatsitsisimanngitsoq.