Kissaatigisartik qanoq ilillutik imminnut illersortarpaat?
Qularnanngitsumik nassuiaatissap ilagissavaa „Amerikamiut immikkut ittuunerat“. Nunami immikkorluinnaq ittumi innuttaasutut imminnut isigipput, nunatut allaanerulluinnartumik, nunarsuarmi maani neriuuteqarnermut kiffaanngissuseqarnermullu ilisarnaateqartumi immikkut ittumik inissisimaffeqartumi, nunatut nunani tamalaani innuttaasunit — nipaatsumik maligassatut isigineqartutut imminnut isigalutik.
Kissaatigisartik qanoq ilillutik imminnut illersortarpaat?
Qularnanngitsumik nassuiaatissap ilagissavaa „Amerikamiut immikkut ittuunerat“. Nunami immikkorluinnaq ittumi innuttaasutut imminnut isigipput, nunatut allaanerulluinnartumik, nunarsuarmi maani neriuuteqarnermut kiffaanngissuseqarnermullu ilisarnaateqartumi immikkut ittumik inissisimaffeqartumi, nunatut nunani tamalaani innuttaasunit — nipaatsumik maligassatut isigineqartutut imminnut isigalutik.
Taamaattumik taakkununnga paasinanngilluinnarpoq – imaluunniit Kalaallit oqaraangata USA-mut ilanngukkusunnatik, taava oqariartaatsimik “nutaarsiassatut uppernarsaatissaqanngitsutut" isigisarlugu. Qinersisartunik isumasiuisoqarmat... Tamanna ilumoorsinnaanngilaq. Kalaallimmi ikiorniarlugit Amerikamiunngornissaannik neqeroorfigineqarput.
Soorlumi USA-mi Ohiomi angutip oqaloqatigisama ukiualuit matuma siornagut ima oqaatigigaa: „Nunarsuup sinneranit suli sinngagineqartarpugut.“ Politikeri nunaqqatimi ilarpassuisa eqqarsaataannik misigissusiinillu ersersitsisoq.
Amerikamiut immikkut ittutut imminnut isiginerat sumiiffinni amerlasuuni ersertarpoq, minnerunngitsumik præsidentit oqalugiarneranni. Assersuutigalugu Ronald Reaganip 1988-imi inuulluaqqusilluni oqalugiaammini USA eqqartorpaa „illoqarfittut qinngulasutut qattunermiittutut“. Oqariartaaseq taanna Testamentitaami qaqqami oqaluutsimit tigusaavoq, USA-millu tunngaviliisut, upperisarsiortut Puritanerit, illoqarfik Boston upperisarsiornikkut allanut tamanut maligassatut taavaat. Kingusinnerusukkut Reaganimit præsidentiusartunillu arlalinnit atorneqartartoq, tassa USA-p qaamanertut, nunarsuarmiut tamarmik siunnerfigisassaattut assersuunneqartarluni. Aamma kalaallinit, naak immikkut eqqaaneqanngikkaluartunit.
USA-mi Guvernørit ilaata, Jeff Landryp, præsident Trumpimit Kalaallit Nunaannut tunngatillugu “immikkut aallartitatut” decembarimi toqqarneqarami oqaaseqarnermini siullermi Amerikamiut immikkut ittutut imminnut isiginerat malunnarpoq: “Kalaallit Nunaata USA-mut ilaalernissaa qulakkeertariaqarparput. Taakkununnga pitsaassaaq, uagutsinnut aamma pitsaassaaq,” Landry inoqatinut attaveqaqatigiittarfimmi X-imi allappoq, nangillunilu oqarluni innuttaasut qularunnaarsinniarlugit ilaatigut “Cajun-it nerisassaataat mamartut” (Louisianami najugaqartunit nerisassiat) sassaalliutiginerisigut tamanna anguniassallugu. Naak Kalaallit puisit tuttullu neqaat piumanerussagaluaraat.
Europa aamma nunat allat inuuniarnikkut qaffasissumik atugaqarfiusut qimaasunut amerlasuunut aamma anguniagaasut USA immikkut ittuuneranut isumaqarnerat aserorneqanngilaq
Landryp Kalaallit Nunaannut tunngasunik suliaqarnissaminut piukkunnaateqarnerminut pissutaasoq aamma oqaatigaa. Louisiana 1803-mi USA-mut ilanngutsinnagu piffissap ingerlanerani Spaniap Frankrigillu erfalasuinik erfalasoqarsimagaluartut: „Erfalasoq naggataatigut erfalasoriligarput erfalasunit tamanit pitsaanerpaavoq,“ oqarpoq. „Kalaallit Nunaanni innuttaasut oqaloqatigilluarniarpavut.“ Tamanna ima paasineqassalluni: Taava paasissavaat USA-mut ilaalerneq tassaasoq periarfissaq pitsaanerpaaq.
Landryp Facebookimi aamma immikkut ittunik pingaartitsinini ersersippaa: „Kiffaanngissuseq periarfissallu eqqarsaatigalugit USA-p erfalasuanit pitsaanerusumik erfalasoqanngilaq. Tamatuma Kalaallinut oqariartuutiginissaa qilanaaraara.
Qimaasut millionikkaat USA-mut, „illoqarfimmut qinngulasumut qattorngup qaaniittumut“, qimaanerat Amerikamiut nunap immikkut inissisimaneratut uppernarsaatitut isigaat. „Qimaasut“ amerlangaarmata killeqarfimmi qarmarsualiortariaqarsimapput ilarpassuisalu nunamit anisitaaqqinnissaat pisariaqarsimalluni.
Qimaasut amerlasuut Europamut nunanullu allanut inuuniarnermikkut atugarissaarfiunerusunut aamma qimaasarput, tamannali USA-p immikkorluinnaq ittuuneranik isumaannik allanngortitsinngilaq.
Trumpip piumasaa naammassineqarpat Kalaallillu USA-mut ilanngunneqarpata qanoq pisoqassava? Nunaat USA-p naalagaaffiisa 51-iattut ilanngunneqassagunanngilaq, soorlumi ilaat taama oqartut. Taama pisoqarsinnaaneranummi innuttaasut – 57.000-it – ikippallaarput. USA-mi maannakkut atuuttumi nunap ilaani naalagaaffik innuttakinnerpaaq tassaavoq Wyoming 576.000-inik inoqartoq, tassa Kalaallit Nunaannit quleriaammik amerlanerusunik.
