Kalaallit Nunaat eqqagassalerineq pillugu Danmarkimut ikioqqulluni saaffiginnittariaqarpoq

Eqqagassalerineq kommunit akisussaaffigaat, kommunillu kommunalbestyrelsillisa eqqagassalerinermut tunngatillugu aaqqiissutaasussat pillugit isumaqatigiinneq sapileqqanerini kommunini tallimaasuni taakkunani illoqarfinni nunaqarfinnilu eqqaavissuarpassuarni paatsiveqanngitsumik ingerlatsisoqalersimavoq.

Eqqagassat angisuut ESANI-p akisussaaffigisaasa avataaniipput, taamaammallu ingerlatseqatigiiffiup taassuma eqqagassalerinermik ingerlataqartup umiarsuaanit aaneqarneq ajortut sumiiffinni arlalinni amerlasorujussuanngorsimapput, kommunillu ilaasa ajornartorsiut qanoq aaqqinniarneqarsinnaanersoq nalornissutigaat. Taamaammat Namminersorlutik Oqartussat eqqagassalerinermut ikioqqullutik Danmarkimut saaffiginnittariaqarput, ilisimatusartoq taamak isumaqarpoq. 

Inuiaqatigiinni ajornartorsiutaasoq

Kåre Hendriksen, Danmarks Tekniske Universitet-imi, DTU-mi avataaneersutut lektoriuvoq, taannalu ph-d-nngorniutimini "Kalaallit Nunaanni nunaqarfiit, aningaasaqarneq ineriartornermilu allanngorarneq” (”Grønlands bygder, økonomi og udviklingsdynamik", kommunit eqqagassalerinermut pilersaarutinik suliaqarsimassanngippata ajornartorsiutaasoq isumaqarpoq.

Kommunalbestyrelsit eqqagassalerineq pillugu periutsit qanoq ittut atorlugit eqqagassalerisoqarnissaanik akunnerminni isumaqatigiissinnaanngippata, taamaaliornikkullu kommunini eqqagassalerineq pillugu ajornartorsiutit annertoorujussuunnguussimasut pillugit qaangiiniarnissaminnut periusissaarussimassappata ajornartorsiutaasoq taannattaaq isumaqarpoq.

Illoqarfinni nunaqarfinnilu arlalissuarni eqqagassalerinermut ajornartoornerup kingunerisaanik eqqagassat angisuut, eqqagassat savimengit assigissaallu amerligaluttuinnartinneqarput, taamaattoqarneralu inuiaqatigiit ataatsimoorlutik ajornartorsiutigaat Kåre Hendriksen isumaqarpoq.

- Ajornartorsiut tassaavoq eqqagassalerinermut kommuninut nunap aggornerani angisoorsuarnut avinngarusimasunillu innuttaqartunut taamaalillutillu suliassarpassuaqareeraluarlutik qaavatigut aamma suliassat naammassineqarnissaannut aningaasaliinissaminnut periarfissaluttunut suliakkiisoqarsimammat, taanna oqarpoq.

Danmark akisussaaffimmik tigusisariaqartoq

Danmark maannakkut eqqagassalerinermut tunngatillugu ullumikkut ajornartoortoqarneranut akisussaaffeqartoq lektori aamma isumaqarpoq.

- Oqaluttuarisaanermi kingumut qiviassagaanni eqqaavissuit ilarpassui Danmarkip pilersitarivai. Taamaammat Danmark namminersornerulluni oqartussaanerup 1979-mi atuutilersinneqarneranut sioqqullugu eqqagassalerinermut suliassaminik iluamik naammassisimanngitsoq Kalaallit Nunaata Danmarkimut oqariartuuteqarnissaa pissusissamisuussaaq.

- Taamaammat Namminersorlutik Oqartussat Danmark eqqagassalerineq pillugu ikiuuttariaqartoq, taamatuttaaq oqaatigalugu nammineq suliassap kivinnissaa artulerneqartoq saaffiginnissutigisariaqarpaat, Kåre Hendriksen oqarpoq, taassumalu oqallinnissap taamaattup aallartinneqarnissaa pingaaruteqartuusoq oqaatigaa.

ESANI-p akisussaaffiginngikkaa

Kommunit ataatsimoorlutik eqqagassaleriffeqatigiiffiata ESANI A/S-ip, Nuummi Sisimiunilu ikuallaaviit ingerlallugillu eqqagassat ikuallatassat sineriammiit ikuallaavinnut taakkununnga assartortarpai. Eqqagassanik illoqarfinni nunaqarfinnilu eqqaavissuarni katersineq ingerlatsinerlu kommunit akisussaaffigigaat, ESANI-llu akissaaffiginngikkaa ingerlatseqatigiiffiup pisortaa Nicolai Odgaard Jensen erseqqissaavoq.

- Kommunip eqqagassaatai eqqaavissuarniittut imaaliallaannaq assartorneqarsinnaanngillat. Eqqagassat sumiiffimmi immikkoortiterneqaqqaartarput. ESANI eqqagassat ikuallatassat, tassa qisuit, sanaartornermi sinnikut ikuallassinnaasut kiisalu assakaasut, eqqagassanit immikkoortinneqareersut ikuallaavinnut angallassinnaallugit ullumikkut akuersissutaateqarpoq, taanna oqarpoq. 

Eqqakkat ikuallanneqarsinnaasut katersorneqartarput, balletsinut eqiterneqarsimasarput imaluunniit puussiarsuarnut taakkununnga angallassinissamut naleqquttunut katersorneqareersimasussaapput, taamak isumagineqareerpata ESANI aallertarlunilu ikuallaavimmut Sisimiuniittumut assartuisarpoq.

Kalaallit Nunaata avataanut

Eqqakkat eqqakkanit nalinginnaasunit, tassa ikuallaavinni ikuallanneqarsinnaasunit allaanerusut passunnissaat allatorluinnaq ingerlanneqartussaasoq akuersissummillu peqartoqaqqaartussaasoq pisortaq oqarpoq, taassumalu savimerngit, saviminiliallu, eqqakkat ulorianartut aammalu eqqakkat innaallagiartortuusimasut Kalaallit Nunaata avataani tamakkuninnga tigoqqaasartunut ingerlateqqitassaasartut erseqqissaatigaa. Sinneruttullu ikuallanneqarsinnaanatillu atoqqinneqarsinnaanngitsut arlaannut isumannaatsumut matoorunneqartartussaapput.

- Eqqakkat sinneruttut ikuallanneqarsinnaanngitsut aamma atoqqinneqarsinnaanngitsut isumannaarneqanngikkaangamik, tassa isumannaatsumut matoorunneqanngikkaangamik ingerlaannaq amerliartupilooqqilertarput. Taamaammat eqqakkat taamaattut pillugit pilersaaruteqarnissaq kommunillu eqqaavissuinik torersuutitsinissamut pilersaaruteqarnissaq pingaaruteqarpoq.

- Eqqakkat assigiinngisitaartut, savimerngit saviminissamik sanaat, eqqagassat ulorianartut, soorlu uulia, akuutissat ulorianartut kemikaliat, batterikut, innaallagiartortut, nillataartitsiviit, errorsiviit allallu atortorissaarutit angisuut, tassa ikuallanneqarsinnaanngitsut atoqqinneqarsinnaanngitsullu immikkut pisassaapput, sulianilu taamaattuni oqimaatsulerilluni immikkoortiterisoqartarpoq, eqqakkallu taamaattut ukiorpassuarni uninngatiinnarneqarsimasinnaasarmata ajornarsiartortarpoq.

- Eqqakkat taamaattut angallatissagaanni immikkoortiterneqareeraangamik angallanneqarsinnaanngorlugit poortorneqaqqaartarput. Savimerngit saviminissamillu sanaat kiisalu eqqakkat ulorianartut poortorneqartarneri immikkut piumasaqaatitaqartarlutillu uppernarsaatilerneqartarput, aatsaat taava nunanut allanut suliareqqitassanngorlugit nassiunneqarsinnaalertarput, Nicolai Odgaard Jensen oqarpoq.

Suliassaq immikkuullarissoq

Eqqakkat savimerngit saviminissanillu sanaajusimasut, taamatuttaaq ulorianartut Kalaallit Nunaata avataanut suliareqqinneqarfissaannut assartorneqassatillugit killeqarfiit pitarlugit eqqagassalerinermut inatsisit malinneqassasut qaavatigut aamma piumasaqaateqarpoq, taamatuttaaq soorunami apuunneqarfissaani tigusisussaqartussaallunilu taakku tigusissagunik aamma poortorneqarneri angallanneqarnerilu isumannaatsumik pisimassasut piumasaqaateqarput, taamaalillunilu eqqakkat tigusassat pitsaassusaat allanit minguissusaat ilanngullugit apeqqutaaqataasarput, taanna erseqqissaavoq.

- Assartukkat apuuffissaminnut apuunneqarnerminni piumasaqaatit uppernarsaatillu naammassineqarsimanngikkaangata tigujumaneqanngissinnaapput.

- Suliat taamattut aallaqaataaniit suliarineqarnerini piffissartornarlutillu aningaasartornartarput, taamaammat tulleriaarineq eqqortoq naapertorlugu ataqatigiissumik suliarineqartussaapput. Taamaammat kommunip eqqaaviinik imaarsineq suliassaavoq immikkuullarissoq, taanna oqarpoq.

Ingerlatseqatigiiffik periarfissaqaraangami aammalu Nuummi Sisimiunilu misilittakkatik tunngavigalugit eqqagassalerinernut taamaattunut kommuninut ikiuussinnaasoq ESANI-p pisortaa erseqqissaavoq.

Kalaallit Nunaat naalagaaffeqatigiinneq aqqutigalugu Stockholmimi isumaqatigiissummut ilaavoq. Isumaqatigiissut taanna nunarsuaq tamakkerlugu isumaqatigiissutaavoq inuit peqqissusaat aammalu pinngortitap akuutissanit sivisuumik pinngortitamiitinneqarsimasut seerilersinnaanerannut illersuutissatut siunertalik, seerilissagunimmi inuit orsuini uumasunilu nujuartani katersuussinnammata, taamaalillunilu inuit uumasullu peqqissusaannik isumaqatigiissut aqqutigalugu avatangiisillu illersorneqarnissaat pillugu isumannaarinninniartoqartussaalluni. Taamaammat kommunit ikuallaavinnik mikinerusunik pilersitsinissamik kissaateqarneranni piumasaqaatit naammassiniaruminaatsinneqarnerannut isumaqatigiissut taanna pissutaavoq.