Kalaallit Nunaat qanoq ittoq meeqqatta peroriartorfigissavaat?

P1 Debat DR-ikkut ippassaanikkunni tusarnaarpara, tassani Danmarkimi ilinniartitsisussaaleqineq oqallisigineqarpoq.

Tamanna uanni Kalaallit Nunaanni inuiaqatigiinnik eqqarsalersitsivoq. Ilinniartitsisussaaleqineq inuiaqatigiinnut ukiuni arlalinni sunniuteqarsinnaavoq, atuarfillu kingusinnerusukkut pisussanut tamanut tunngaviuvoq.

Danmarkimi ilinniartitsisussaaleqineq ajornartorsiutaappat, taava Kalaallit Nunaanni qanoq ajornartorsiutaatigiva?

IMAK-ip ernumassuteqarnini arlaleriarluni nalunaarutigisarpaa. Ilinniartitsisut ilinniarsimasut 200-t missaanniittut amigaataapput. Tamanna immaqa amerlasoorujussuunngitsutut nipeqarsinnaavoq, kisianni Kalaallit Nunaanni ilinniartitsisut ilinniarsimasut 900-t missaannaaniipput. Tassa ilinniartitsisut pisariaqartinneqartut tallimaagaangata ataaseq sinnerlugu amigaataavoq.

Peqatigitillugu meeqqat atuarfiini ilinniartitsisut ilinniagaqarsimanngitsut 200-t missaanniittut akunnikkaartumik ilinniartitsisutut aamma 200-t missaanniittut paarlatsitut atuartitsisarput. Aammalu ajornartorsiut annertusiartorpoq: ilinniartitsisut 140-t missaanniittut ukiuni tulliuttuni qaninnerni soraarninngornissaat naatsorsuutigineqarpoq, ukiullu tamaasa ilinniartitsisunngortussat taamaallaat 20-t missaanniittut ilinniartinneqartarlutik.

Ajornartorsiutip qanoq annertutiginerata erseqqissarneqarnissaa paatsuugassaanngilaq. Tamanna meeqqat atuarfiinut taamaallaat ajornartorsiutaanngilaq. Kalaallit Nunaata siunissaanut ajornartorsiutaavoq. Inuiaqatigiit qanoq sunnerneqassappat?

Kalaallit Nunaata siunissaa pillugu oqallinnermi inuussutissarsiutit suut nunatta siunissami inuussutigissanerai uteqqiasumik eqqartorneqartarput. Takornariaqarneq, aalisarneq aatsitassallu periarfissatut taaneqakkajupput. Kisianni tamanna qanoq tigussaasumik isumaqarpa?

Takornariaqarneq takornariarpassuarnik tikittoqarnissaanik taamaallaat isumaqanngilaq. Takornarianik angallassisut, angallatini sulisuusut, akunnittarfinni sulisussat, saaffiginnittarfiit, neriniartarfinni saqisut igasullu pisariaqartinneqassapput – aammali aqutsisut, aningaasaqarnermut ilisimasallit, IT-mik ilisimasallit aamma ilinniagaqarsimasut allat.

Aalisarnermi aalisariutinik anginerusunik, tunisassiorfinni sulisunik aamma angallatini sulisunik taamaallaat pisariaqartitsisoqanngilaq. Aalisarnerup siunissaa aamma tunisassiornermi teknologinik, automatiseringsteknikerinik, maskiinalerisunik, innaallagisserisunik ingeniørinillu pisariaqartitsiffiussaaq. Aatsitassarsiornermi aamma taamaappoq.

Kisianni inuit taakku tamaasa kikkut atuartissavaat?

Tassani ilinniartitsisussaaleqineq Kalaallit Nunaata ineriartortitsinissamut periusaanut apeqqummut pingaaruteqartumut attuumassuteqalerpoq.

Meeqqat amerlasuut ilinniartitaanermik pisariaqartitaminnik pissarsinngippata kingusinnerusukkut suliffeqarfinnik ingerlatsissussat, teknologiimik ineriartortitsisussat, attaveqaasersuutit sanaartugassallu ingerlatassat kiisalu suliffissanik nutaanik pilersitsisussat amigaataalersinnaapput.

Kalaallit Nunaanni inuit 57.000-it missaannaanniipput, innuttaasullu amerliartunngillat. Taamaammat meeqqat atuarfianniilli inuit piginnaasaannik annaasaqartarnissatsinnut akissaqanngilagut.

Mittarfiit, umiarsualiviit erngullu nukinganik nukissiorfiit sanaartorsinnaavagut. Milliardinik aningaasaliisinnaallutalu suliffeqarfinni nutaanik pilersitsisinnaavugut. Kisianni illut suliffeqarfiillu kisimiillutik Kalaallit Nunaannik nutaaliaasumik pilersitsisinnaanngillat.

Inuit taamaaliortarput.

Taamaammat takorluukkagut pingaarnerit suuppat? Kalaallit Nunaata siunissaa pillugu oqallinneq sumiippa? Inuiaqatigiit qanoq isikkoqarnissaat pillugu oqallinneq sumiippa? Meeqqatta siunissami qanoq peroriartornissaannik takorluugaqarneq pillugu oqallinneq sumiippa?

Kalaallit Nunaat qanoq ittoq meeqqatta ukiut 10-t, 20-t imaluunniit 30-t qaangiuppata peroriartorfigissavaat – ullumikkullu ilinniartitsisut naammanngitsut taakku siunissamut piareersarsinnaassavaat?

Oqaaseqaatigineqartartoq unaavoq: Orpiup naatinnissaanut piffissaq naleqqunnerpaaq ukiut 20-t matuma siornaavoq. Aappaattut piffissaq pitsaanerpaaq tassaavoq ullumikkut.

Meeqqatsinnut aamma taamaappoq.

Kalaallit Nunaat ukiut 20-t qaangiuppata qanoq ittuussanersoq ullumikkut klassini annertuumik pilersinneqartarpoq. Apeqqut tassaavoq siunissaq taanna qanoq ittuua?