Ataatsimut isigalugu Kalaallit Nunaat aningaasaqarnikkut
ingerlanerliorluni annikitsuaraannarmik siuariarpoq, pisortallu
aningaasaqarneranni sakkortuumik ilungersunartoqarpoq, ilaatigut pisortat
aningaasaqarneranni annertuumik amigartoorutitigut.
Taama Naalagaaffiup aningaaserivissua Kalaallit Nunaata
aningaasaqarneranik nutaamik misissueqqissaarnermini tikkuaavoq.
Misissueqqissaarneq Søren Bjerregaardimit allaaserineqarpoq. Taanna
Naalagaaffiup aningaaserivissuani pappiaqqanut nalilinnut, nunanut allanut
aningaasarsiornikkut oqimaaqatigiinnermut aningaasalersuinermilu
naatsorsueqqissaarnermi pisortaavoq.
Søren Bjerregaard ukiorpassuit ingerlanerani Kalaallit Nunaata aningaasqarneranik
annertuumik ilisimasaqarpoq. Taanna Kalaallit Nunaanni aningaasaqarnermut
siunnersuisooqatigiit siulittaasoqarfianni inissisimavoq.
Naalagaaffiup aningaaserivissua naalagaaffeqatigiinnut tamanut
qitiusumik aningaaseriviuvoq, taamaammallu aningaaseriviup Kalaallit Nunaata
Savalimmiullu aningaasaqarnerat misissoqqissaartarpaa.
Kalaallit Nunaanni aningaasaqarnerup siuariartornerata unikaallanneranut
siunissamilu annertuumik ilungersuutissaqarneranut, mittarfinnik
annertusaanerit naammassingajalernerat ilaatigut patsisaavoq. Nuummi imarpik qulaallugu mittarfittaaq
2024-mi atorneqalerpoq, Qaqortumilu nunap immikkoortuani mittarfik nutaaq
taamatullu aamma Ilulissani imarpik ikaarlugu mittarfittaaq ukioq manna ukiup
ingerlanerani ammarneqartussatut ilimagineqarput.
Aningaasalersuinermik ingerlatsinerit annertuut
2023-mi aningaasaliinerit ataatsimut Kalaallit Nunaanni pilersitat
tamarmiusut (BNP) 36 procentiannik annertussuseqarput, ukiorlu taanna nunatta
aningaasaqarneranik naatsorsuutini kingullermik naatsorsoqqissaakkanik
pigisaqarfigaarput.
Naalagaaffiup aningaaserivissua naapertorlugu nunarsuarmi nunat
ikittuinnaat BNP-mut sanilliullugu uuttuinikkut taama annertutigisumik
aningaasalersuinermik ingerlataqarput.
Kalaallit Nunaanni BNP 2024-mi 0,8 procentimik 2025-milu 0,2 procentimik
qaffariarpoq. Unikaallanneq ingammik sanaartukkani annertuuni annikinnerusumik
ingerlatsinermik kiisalu aalisarnermi pisat appariarnerannik patsiseqarpoq.
Annikitsuinnarmillu siuariarneq ukioq manna nangittussatut isikkoqarpoq, ukioq
mannalu BNP-p 0,8 procentinik qaffariarnissaa ilimagineqarpoq.
Tamanna Kalaallit Nunaanni Aningaasaqarnermut Siunnersuisooqatigiit
2025-mi ukiaanerani nalunaarutaanni naliliutaavoq.
Ukiualunni appasissumik siuariartornerup tunisassiorsinnaassutsimi
tatineqarneq annikillisissavaa. Kalaallilli Nunaanni aningaasaqarneq suli
sulisussaaleqiffiussaaq, ingammik inunnik inuussutissarsiornerup iluani
ilinniagaqarnikkut piginnaasalinni. Sulisussaaleqineq aaqqissuussaanikkut
ajornartorsiutaavoq nunattalu aningaasaqarnerani unammilligassani qitiulluni,
Naalagaaffiup aningaaserivissua allappoq.
Raajarniarneq kinguariartoq
Peqatigisaanillu raajarniarnermi kinguariartortoqarpoq. Aalisakkat
qaleruallillu avammut tunisat nalingi 2023-mi 5,5 milliard koruuniullutik
qaffasinnerpaaffitsik anguaat. Kingornalu pisarineqartut appariarnerat
aalisakkallu qaleruallillu akiisa allanngorarnerat patsisigalugu avammut
tunisat ataavartumik appariartulerput. Ingammik raajarniarneq peqassutsip
akillu appariarnerisigut tatineqarpoq.
Raajartassanut biologit siunnersuinerat 2023-mi 110.000 tonsinit 2025-mi
80.000 tonsinut appariarpoq, raajartassallu tamatuma annertoqqataanik
appariarput. Tamannalu aamma avataasiorluni qaleralinniarnermut aamma atuuppoq.
Akerlianik saarulliit amerliartorput. Tamatuma ilaatigut raajat
ikileriarnerat malitsigaat, raajammi saarulliit neriusaanni pingaarutilittut
ilaapput. Taamaammat saarullinnik pisat avammullu tunisat annertuumik
qaffariarput.
Saarulliit avammut tunisat 2025-mi qaammatini siullerni qulini ukiup
siuliani piffissamut tassunga sanilliullutik 70 procentinik qaffariarput.
Saarullinniarnermi siuariarneq ima sakkortutigaaq, allaat aalisakkat
tamarmiusut avammut tunineranni nali 2025-mi ukiup affaani siullermi
qaffariarluni.
Sanaartornerup qaffasinnerpaaffissani angoreeraa
Naalagaaffiuttaaq aningaaserivissuata misissueqqissaarnermini
sanaartornermut immikkoortumi suliat maannamut
qaffasinnerpaaffissaminneereernerat sammivaa.
Sanaatornermili aningaasaliinerit annertuut siunissatsinni utaqqipput.
Nukissiuuteqarnermut immikkoortumi Nuup eqqaani Utoqqarmiut
Kangerluarsunnguanni erngup nukinganik innaallagissiorfiup allilernissaa,
kingornalu Aasiaat Qasigiannguillu eqqaanni erngup nukinganik
innaallagissiorfimmik pilersitsinissaq pilersaarutaavoq.
Nuup eqqaani erngup nukinganik innaallagissiorfiliornissamik
pilersaarummi sanaartornermut aningaasartuutissat aallaqqaammut 3 milliard
koruuniussasut missingerneqarput.
Sanaartornermi aningaasartuutissat nalornissutaasut
Akilli qaffakkiartornerat sanaartornermut ataatsimut
aningaasartuutissanik allilerinissallu qaqugu aallartissinnaaneranut nalornisitsilerput. Nuup eqqaani erngup nukinganik
innaallagissiorfiliornermi naalagaaffik 95 procentinik qularnaveeqqusiissasoq
Kalaallit Nunaata Danmarkimik isumaqatigiissuteqarfigaa. Tamanna ernianut
aningaasartuutinik appaassaaq, namminersorlutillu oqartussat
aarlerinartorsiorsinnaanerannik annertuumik appaassalluni, naalagaaffiup
aningaaserivissua naliliivoq.
Attaveqaatinut immikkoortumi danskit kalaallillu naalakkersuisuisa nunatta
kangiani Ittoqqortoormiini nunap immikkoortuani mittarfimmik kiisalu kujataani
Qaqortup eqqaani itisuumi umiarsualivilimmik nutaamik sanaartorneq Danmarkip
tamakkiisumik aningaasalersuiffigissagaa isumaqatigiissutaavoq.
Suliniutit taakku marluk ulloq 16. september 2025-mi danskit kalaallillu
naalakkersuisuisa Kalaallit Nunaat imminut napatittoq pillugu sinaakkutitut
isumaqatigiissummi ilaapput.
Pisortat aningaasaqarnerat annertuumik ilungersunartorsiortoq
2025-mi Kalaallit Nunaanni pisortat aningaasaqarnerat annertuumik
ajorseriaateqarpoq. Tamatumunngalu ilaatigut namminersorlutik oqartussat
ingerlatseqatigiiffiutaannit iluanaarutisiassatut ilimagineqartut appariarnerat
patsisaaqataavoq. Namminersorlutik oqartussat nunatsinni ingerlatseqatigiiffiit
annersaannik annertuumik pigisaqarnerat, ingerlatseqatigiiffiit taakku, soorlu
aalisakkanik suliffissuup Royal Greenlandip 2025-mi pitsaanngitsumik
tupaallatsitsineratigut aarlerinaammik annertuumik malitseqartoq, Naalagaaffiup
aningaaserivissua allappoq.
Raajanut akitsuummit, eqqussuinermi akitsuutinit inunnillu
akileraarutinit isertitat appasinnerusut illuatungaanilu peqqinnissaqarfimmi
immikkoortumut kiisalu utoqqalinermi soraarnerussutisiani aningaasartuutit
annertuumik qaffariarnerat aamma pissutsinik ajornerulersitsipput.
2025-mut aningaasanut inatsit,aningaasanut inatsisissatut siunnersuummi
siunniunneqartumit annertunerusumik aningaasarsiornermik siuarsaasuuvoq.
2025-mut missingersuutinik malitseqartitsinermi kingullermi, nunatta karsiani
ingerlatsinermut sanaartornermilu angusani 400 million koruunit angullugit
amigartooruteqarnissaq missingiunneqarpoq.
Naalagaaffiup aningaaserivissua naapertorlugu Kalaallit Nunaanni
pisortat aningaasaqarnerata 2025-mi ajorseriarnera ilimagisamit
sakkortunerujussuuvoq.
2025-mut aningaasanut inatsisissatut siunnersuut 2024-mi aasaanerani
saqqummiunneqarmat, 2025-mi ingerlatsinermi sanaartornermilu angusakkut 111
million koruuninik sinneqartoornissaq missingiussaavoq.
Qajannartumik inissisimaneq
Tamatuma kinguneranik ilaatigut nunatta karsiata uninngasuutai
annertuumik ikileriarput. Nunatta karsia pitsaasuussappat, ingerlatsinermi
aningaasartuutit 10 procentii ataannagit uninngasuuteqarnissaq ileqquuvoq.
Tamanna 800 million koruunit ataannagit annertussuseqarpoq.
Uninngasuutit taama annertussusillit taarsigassarsisariaqarnani
isertitat aningaasartuutillu annertunerusumik nikeriarnerannik
passussisinnaanermut naammattutut nalilerneqartarput. Pisortalli
aningaasaqarneranni ineriartornerup ilaatigut nunatta karsiata uninngasuutaasa
2025-mi taakkunannga appasinnerusimanerat malitsigaa.
Pisortalli aningaasaqarnerisa qajannartumi inissisimalersimanerat
qularutissaanngitsoq, Naalagaaffiup aningaaserivissua allappoq.
Utoqqaat amerliartortut
Kalaallit Nunaanni pisortat aningaasaqarnerisa qajannaassusaa aamma
innuttaasut ukiumikkut katitigaanerisa ineriartornerannit tatineqarpoq,
tassanilu innuttaasut ikiliartornissaat, utoqqaat amerliartornissaat
sulisinnaasullu ikileriarnissaat ilimagineqarpoq.
Kalaallit Nunaat taamaallaat aaqqissuussaanikkut ilungersuutinik, nunat
killit amerlasuut aningaasaqarneranni takutinneqarsinnaasunit
nalaanneqanngilaq. Utoqqaat amerliartornerat peqqinnissaqarfimmi, utoqqarnik
isumattuinermi, soraarnerussutisiani il.il. aningaasartuutit
tatineqariartornerannik kinguneqarpoq. Aningaasartuutinit tatineqarneq
ullumikkut ersarereerpoq, ukiunilu qulikkaani tullerni suli sakkortusiartussaaq.
BNP-p ilaatut pisortat isertitaat peqatigisaanik kigaatsumik
appariartorput, Danmarkimimmi ataatsimoortumik tapiissutisiat danskit akini
aningaasarsianilu ineriartornerat malillugu nalimmassagaapput, taakkulu
Kalaallit Nunaanni akit aningaasarsiallu ineriartornerannit nalinginnaasumik
appasinnerusumik inissisimasarput.
Taamaattoqarneratalu pisortat isertitaasa aningaasartuutit
qaffakkiartornerannik malinnaasinnaannginnerat, taamaalillunilu pisortat
aningaasaqarnerata ungasinnerusoq isigalugu attanneqarsinnaannginnera
kinguneraa.
Kalaallit Nunaanni Aningaasaqarnermut siunnersuisooqatigiit malillugit
aningaasartuutit qaffakkiartornerisa isertitallu tatineqarnerisa, pisortat
aningaasaqarneranni ineriartorneq attanneqarsinnaassappat, ukiumut 800 million
koruuninik aningaasalersuutissanik amigaateqartarnissaq kingunerissavaa.
Kisitsisit siunissami missingersuutinut inatsisip isertitat
aningaasartuutillu oqimaaqatigiinnissaannik piumasaqaataanik malinninnissamik
pisariaqartutut missingersuutinik pitsannguutissatut isigineqarsinnaapput.
Naalakkersuisut attassinissamut siuariartornissamullu pilersaarutitut
taaneqartumi ukiuni sisamani sulinissamut pilersaarummik akuersipput, taannalu
2029-p tungaanut aningaasaqarnermut politikimut aaqqissusseqqinnissamillu
suliaqarnermut qitiusumik sinaakkutaavoq. Pisortat aningaasaqarnerat
attanneqarsinnaasoq aningaasarsiornermilu ineriartornermik siuarsaanissaq
tassani anguniagaavoq.
