Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu akornanni isumaqatigiissut nutaaq 1951-imi illersornissaq pillugu isumaqatigiissummit tunngaveqarpoq. Pituffimmi sakkutooqarfimmi suliaqarnerup nutarternissaanut annertusarnissaanullu aamma Narsarsuarmi Mestersvigimilu illersornissamut tunngasunik nutaanik pilersitsinissamut ilaatigut periarfissaqalersitsivoq. Illersornissaq pillugu suliaqarnermut atatillugu USA nunatsinni, nunatta silaannaani imartaanilu angalasinnaatitaasorujussuuvoq.
NATO-p Issittumi inissisimaffia isumaqatigiissummi nukittorsarneqarpoq. Nunat NATO-mut ilaasortaanngitsut Kalaallit Nunaanni namminneq sakkutooqarfiliorsinnaanatillu sakkutuunik ataavartumik inissiisinnaatitaanngillat.
Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu akornanni isumaqatigiissut nutaaq 1951-imi illersornissaq pillugu isumaqatigiissummit tunngaveqarpoq. Pituffimmi sakkutooqarfimmi suliaqarnerup nutarternissaanut annertusarnissaanullu aamma Narsarsuarmi Mestersvigimilu illersornissamut tunngasunik nutaanik pilersitsinissamut ilaatigut periarfissaqalersitsivoq. Illersornissaq pillugu suliaqarnermut atatillugu USA nunatsinni, nunatta silaannaani imartaanilu angalasinnaatitaasorujussuuvoq.
NATO-p Issittumi inissisimaffia isumaqatigiissummi nukittorsarneqarpoq. Nunat NATO-mut ilaasortaanngitsut Kalaallit Nunaanni namminneq sakkutooqarfiliorsinnaanatillu sakkutuunik ataavartumik inissiisinnaatitaanngillat.
Isumaqatigiissulli maannakkut isumannaallisaanermut tunngaannanngilaq.
Kalaallit namminneq aalajangiisinnaatitaanerat aamma naqissuserneqarpoq. Kalaallit Nunaat siunissami namminersulissappat naalagaaffiup namminersortup isumaqatigiissummi pisinnaatitaaffiit pisussaaffigisallu tigusussaallugillu NATO-miiginnassasoq isumaqatigiissummi siunniunneqarpoq.
Tassanilu Naminersorneq pillugu inatsimmi § 21 pillugu apeqqut pingaaruteqarpoq.
Sooq § 21 ilanngunneqarpa Namminersorneq pillugu inatsimmi § 21-mi Kalaallit Nunaata namminiilivinnissaanut periusissaq allaatigineqarpoq. Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni pissutsit aalajangersarneqarlutillu namminiilivinnissamut politikikkut ingerlaneq aalajangersarneqarpoq.
Illersornissaq pillugu isumaqatigiissut nutaaq nunat pingasut akornanni isumaqatigiissutaavoq: Kalaallit Nunaat, Danmark USA-lu.
Sara Olsvig Ilisimatusarfimmi issittumi ilisimatusarnermi ph.d-iullunilu Københavnip Universitetiani inuiaqatigiilerisutut ilinniagaqarpoq (cand.scient.anth).
Sara Olsvig namminneq aalajangiisinnaatitaanermik apeqqutip isumaqatigiissummi ilanngunneqarnera pingaaruteqartoq oqarpoq.
– Piffissami nunarsuarmi aaqqissuussaanerup allanngoriartorfiani, naalagaaffiit mikisut, inuiaqatigiit namminersortut pingaartumik nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffitik attatiinnarniarlugit illersorniarlugillu ilungersornerusariaqarneranni tamanna pivoq. Taamaammat § 21-p isumaqatigiissummi ilaanissaa kalaalliniit kissaatigineqarsimasinnaanera paasisinnaavara, oqarpoq.
USA-p isumaqatigiissummi peqataasutut kalaallit namminneq aalajangiisinnaatitaanerannik akuerinninnissaa ilaatigut pineqartoq taassuma tikkuarpaa.
– Tamanna Danmarkimut USA-mullu immaqalu aamma nunanut tamalaanut oqariartuutaavoq.
Taamaalilluni nammineersinnaassuseq Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni apeqqutaannaanngitsoq, aammali isumaqatigiissummi USA-p peqataaffigisaani akuerineqartoq, taassuma ersersippaa.
– Kalaallit poliutikikkut § 21-p isumaqatigiissummut ilanngunnissaata kissaatigisimasinnaagaat paasilluarsinnaavara, Sara Olsvig oqarpoq.
Assi: Oscar Scott Carl
USA-p Kalaallit Nunaata siunissaa soqutigigaa USA-p Kalaallit Nunaata siunissaanik soqutiginninnera maanna oqallinnermit pisoqaaneruvoq.
Kalaallit Nunaata nammineq oqartussaassuseqalerusunnerat siunissamilu immaqa naalagaaffinngorsinnaanermik kissaateqara Amerikamiut Københavnimi aallartitaqarfiata 2007-imi novembarimi Washingtonimut paasissutissiinerani allassimavoq. USA-ttaaq Kalaallit Nunaanni isumannaallisaanikkut aningaasaqarnikkullu soqutigisaqaraluttuinnarnera aallartitaqarfiuttaaq nassuiarpaa.
Allakkiami tamatumani Kalaallit Nunaata siunissami namminiilivinnissaa eqqarsaatigalugu, Amerikamiut soqutigisaannut Atlantikullu illuatungaani attaveqaqatigiinnermut iluaqutaanissaa USA-p soqutigigaa aallartitaqarfik ilaatigut ilisimatitsivoq. Pituffiup periusissiornermi pingaaruteqassusaa kiisalu Amerikamiut Kalaallit Nunaanni aningaasaqarnikkut soqutigisaat aallartitaqarfiup ilaatigut erseqqissarpai.
Taamaalilluni USA-p Kalaallit Nunaata namminiilivinnissaanut periarfissaq, tamannalu amerikamiut soqutigisaannut qanoq sunniuteqarsinnaanersoq, 2007-imiilli eqqarsaatigigaa paasissutissat takutippaat.
Tamanna isumaqatigiissut nutaaq USA-p Kalaallit Nunaata siunissaanut soqutiginninneranut sivisuumik atassuteqartillugu oqaluttuarisaanermi aamma ineriartornerusoq Sara Olsvigip tikkuarpaa.
Isumaqatigiissut USA-p aamma akuerisinnaasariaqagaa Taamaammat Kalaallit Nunaata nammineq aalajangiisinnaasseqarusunnera kisimi pineqanngitsoq Sara Olsvigip tikkuarpaa.
USA isumannaallisaaneq eqqarsaatigalugu Kalaallit Nunaanni soqutigisaqarpoq, isumaqatigiissutillu nutaap USA sakkutuutigut annertuumik pisinnaatitaaffilerpaa. Isumaqatigiissummittaaq Kalaallit Nunaata nammineersinnaanera akuerineqarpoq.
Olsvig naapertorlugu tamanna Kalaallit Nunaata politikkikkut ineriartorneranut USA-llu isumannaallisaanermut politikimut soqutigisaanut attuumassuteqarpoq.
USA naalagaaffissuartut Kalaallit Nunaata politikikkut iliuuseqarnissamut periarfissaanik killilersuisartoq ilaatigut tikkuarpaa.
– Danmarkip Kalaallit Nunaat politikikkut iliuuseqarnissaanut killilersunngilaa. USA-juna killiliisoq.
Isumaqatigiissut nutaaq atsiorneqaqqammersoq Kalaallit Nunaata namminiilivinnissaanut akornutaasinnaasut taassuma nalilinngilaa.
– Isumaqatigiissutit Kalaallit Nunaata siunissami naalagaaffinngorusunneranut killiliinngitsoq isumaqarpunga. Kalaallit Nunaat siunissami namminiilivikkuni USA-mik illersornissamut isumaqatigiissuteqarnermini NATO-p iluaniiginnarnissaa qulakkiissallugu USA-mut pingaaruteqarsimavoq.
Taamaammat Olsvig naapertorlugu Kalaallit Nunaata nammineerusunnera USA-llu isumannaallisaanikkut soqutigisai qanoq ilillutik ataqatigiissinnaanerat pineqarput.
Namminiilivittoqappat susoqassava Isumaqatigiissummi nutaami namminiilivinnissaq pillugu pilersaarutit allaatigineqarput.
Kalaallit Nunaat namminiilissappat, isumaqatigiissut naapertorlugu, naalagaaffik nutaaq Danmarkip pisussaaffigisaanik tigusissaaq. Naalagaaffillu namminersortoq NATO-miiginnassaaq – imaluunniit pisariaqarpat ilaasortanngornissamut qinnuteqassaaq.
Aalajangersagaq illersornissaq pillugu isumaqatigiissutip aalajangiisuunissaanik isumaqanngilaq. Kalaallit Nunaalli naalagaaffinngorpat illersornissamut isumannaallisaanermullu politikki qanoq ikkumaartoq allassimavoq.
Taamaammat aamma matumani § 21-mut attuumassuteqarneq erseqqippoq: Namminersornermut inatsimmi § 21-mi naalagaaffinngornissamut periarfissat allaatigineqarput, taamatullu pisoqassagaluarpat isumannaallisaanikkut suleqatigiinnerup qanoq ingerlateqqinneqarsinnaanera illersornissaq pillugu isumaqatigiissummi allaatigineqarluni.
Kalaallit Nunaat USA-p suleqataasalu akornanni Isumaqatigiissut isumannaallisaanermut politiki eqqarsaatigalugu isigineqassaaq.
Sakkutuut Europami NATO-mut ilaasortaasut arlallit qallunaat siuttuisa 2026-mi januaarimi sungiusarnerannut Arctic Endurancemut peqataapput. Olsvig naapertorlugu Kalaallit Nunaat USA-p saniatigut nunanut allanut atassuteqarmat iligisat arlallit suleqatiginissaat pingaaruteqarpoq.
– USA-mit tatineqaqqinnaveersaassagaanni allanik suleqateqarneq pingaaruteqarpoq. Tamatumunngalu tunngatillugu Danmark mikivoq.
Nunat Europami NATO-mut ilaasortaasut Canadalu Kalaallit Nunaata suleqatigiinnermik nukittorsaataasimasaasa ilaattut eqqaavai.
NamminersornEQ PILLUGU inatsimmi § 21
Aalajangiisinnaatitaaneq: Kalaallit Nunaata namminiilivinnissaanik aalajangerneq inuiaat kalaallit aalajangernerannik unngaveqassaaq.
Isumaqatigiissuteqarnissamut isumaqatigiinniarnerit: Kalaallit Nunaata namminiilivinnissaa piviusunngortinniarlugu Naalakkersuisut aamma Danmarkimi naalakkersuisut akornanni isumaqatigiinniarnerit aallartinneqassapput.
Isumaqatigiissut akuersinerlu: Naalakkersuisut Danmarkimilu naalakkersuisut Kalaallit Nunaata namminiilivinnissaata piviusunngortinnissaanik isumaqatigiissutaat pissaaq Inatsisartut akuersinerannik tunngaveqartumik aamma Kalaallit Nunaanni innuttaasunik taasisitsinikkut akuerineqassalluni.
Danmarkimi akuersineq: Aammattaaq taamatut isumaqatigiissuteqarneq Folketingip akuersineratigut pissaaq.
Najoqqutaq: Namminersorneq pillugu inatsit
Isumaqatigiissut § 21-lu pillugu apeqqut Illersornissaq isumannaallisaanerlu pillugit isumaqatigiissummi nutaami illersornissaq isumannaallisaanerlu pingaarnertut eqqartorneqarput. USA Kalaallit Nunaannut isersinnaalersillugulu sakkutooqarnikkut annertusaasinnaalersippaa, taamatuttaarlu Kunngeqarfiup oqartussaassusia attatiinnarlugu Kalaallillu Nunaata nammineerluni aalajangiisinnaatitaanera akuerineqarput.
Kalaallit Nunaata namminiilivinnerata kingorna pissutsit allaatigineqarnerat Isumaqatigiissummi aamma nassuiarneqarmat Kalaallit Nunaata siunissami isumannaallisaanermut politikkimut tunngatillugu inissisimaffissaata eqqarsaatigineqarsimaneranik isumaqarpoq.
Taamaammat illersornissamut isumaqatigiissutip namminiilivinnissaq pillugu apeqqut aaqqissanngikkaa Olsvigip pingaartinneruaa. USA-lli isumaqatigiissummut peqataasutut kalaallit namminneq aalajangiisinnaatitaanerat akuerisariaqarpaa, tamannalu peqatigalugu isumannaallisaanermut politikimut sinaakkutissat maannakkut siunissamilu namminiilivissagaanni atuuttut isumaqatigiissummi aalajangersarneqartariaqarput.
