Nunarput atuartitsissutigineqartalissasoq

Sooq niuernermik ilinniarfimmi nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffii ilinniartitsissutigineqartariaqarpat?

Apeqqut tamanna immaqa tupaallannarsinnaavoq. Taamatorpiarli Copenhagen Business School (CBS) iliuuseqassaaq, tassa aggustimi sapaatip akunnerani ataatsimi pikkorissartitsinermini qulequtariniaramiuk ”Nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffii — Suut ilisimasariaqarpigit?”

Pikkorissartitsinermi, aggustip 24-annit 28-annut ingerlanneqartussami, ilinniartitsisunit nunarsuarmit tamarmeersunit — Asiameersunit, Afrikameersunit, Amerikami Qiterlermeersunit Kujallermeersunillu, Amerikap avannaaneersunit Europameersunillu — nunap inoqqaavineersunit aamma nunap inoqqaavinut ilaanngitsunit tunuliaqutallit peqataassapput. Aappassaanneersumik taama pikkorissaasoqassaaq.

Assigiinngitsorpassuarnik sammisassaqarpoq: nunat tamalaat akornanni inatsisinut najoqqutassianit silap pissusiata allanngoriartorneranik isumaginninnermut, nunat killeqarfii pillugit akerleriinnernut, suliffeqarfiit akisussaaffiinut nunallu inoqqaavisa ilisimasaannik kulturianillu illersuinissamut tunngasut.

Pikkorissartitsinermut ilaatigut aaqqissuisuullutik IWGIA-meersut (International Work Group for Indigenous Affairs) CBS suleqatigalugu nunap inoqqaavisa pisinnaatitaaffiinik suliffeqarfiillu sumiiffinni nunap inoqqaavisa najugaqarfigisaanni ingerlatsigaangamik ajornartorsiutigisartagaat pillugit ilinniartut tunngaviusumik ilinniartinneqarumaarput.

Peqatigiiffiup tamatumunnga siunnersortaata Helle Løvstø Severinsenip oqaatigaa, ilinniartut piffissaagallartillugu angorusunneqartut:

- Siunniunneqartoq tassaagami ilinniartut suliffittaartinnagit oqaloqatiginissaat, tamatumani paasitinniarlugit nunap inoqqaavi pisinnaatitaaffeqarmata, tamakkulu suliffeqarfinnit isiginiarneqartariaqartut, oqarpoq.

Suliffeqarfiit akunnattoorutinik pisariusunik naammattuuisartut

Pikkorissartitsinermi nassuerutiginninneq alliartuinnartoq tunuliaqutaavoq: Suliffeqarfiit nunap inoqqaavisa najugaqarfigisaanni imaluunniit kulturiminnik attassiinnarnissaminnut pinngortitap pisuussutaanik pisariaqartitsiffianni ingerlatsigaangata, akerleriinnerit ilungersunartut pilersinneqarajuttarput — ingammik aatsitassarsiornermut, silap pissusianut suliniutinut aamma attaveqaasersuutinut nukissiornermullu aningaasaliinernut annertuunut tunngasuni.

Suliniutit pappiaqqatigut ineriartornermik mingutsitsinnginnermillu siunertaqartut, najukkami inuiaqatigiit inooriaasiannut, kulturiannut aamma nunamut pisuussutinullu pisinnaatitaaffiinut sunniuteqartorujussuusinnaapput.

Taamaattumik ilinniartitsinermi najoqqutassiaq qitiusoq tassaavoq, piumassutsimik, ilisimaarilluakkanik paasissutissiinikkullu akuersissuteqarneq.

Najoqqutassiaq tamanna nunani tamalaani najoqqutassianut tunngaviuvoq, tassanilu pineqarluni aalajangiisoqartinnagu inuiaqatigiit eqqorneqartussat tusarniaaffigineqaannaratik aammali aalajangiisoqartinnagu paasissutissinneqarnissaminnut isummernissaminnullu periarfissaqartinneqartariaqartut.

- Inuit eqqorneqartussat piffissaagallartillugu paasisinnaasaannillu – oqaatsit tungaasigut suliatigullu – akuutinneqartariaqarput, aamma periarfissat kingunerisassaalu eqqarsaatigalugit ammasuusariaqarluni, Helle Løvstø Severinsen nassuiaavoq.

Suliffeqarfippassuit ilaannut nunami inatsisinik maleruaanissaq naammakkunnaarsimavoq. Naatsorsuutigineqarmammi taakku aamma nunani tamalaani pisinnaatitaaffiit, najukkami pissutsit ileqqussatigullu najoqqutassiat nalunngittariaqaraat — ilinniartullu tamakkuninnga paasinninnissaat pikkorissartitsinerup siunertaraa.

Nunarput allaanerulluinnartoq

Nunarput pisussani ukioq manna siullerpaamik toqqaannartumik ilanngunneqarpoq – qanoq periaaseqartoqassanersoq suli aalajangerneqanngikkaluartoq.

Tassa nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffii pillugit nunarsuaq tamakkerlugu isiginnittaaseq pikkorissartitsissutigiinnarnagu, aammali assersuutissat Nunatsinneersut pisimasuiit sammineqassapput.

Tamatuma peqatigitillugu Nunarput nunarsuarmi nunanit allanit assigiinngissuteqarpoq. Nunatsinnimi nunap inoqqaavi amerlanerussuteqarmata, aalajangiinerillu Naalakkersuisut aqqutigalugit pisarmata. Tamanna nunani allani periaatsinit allaaneruvoq, tamakkunanimi nunaqavissut suliffeqarfinnut toqqaannartumik isumaqatigiinniarsinnaasarmata.

Nunatta ukiuni kingullerni nunat tamalaat akornanni pingaartinneqaleriartuinnarnera tamatumunnga pissutaasoq, Helle Løvstø Severinsenip oqaatigaa.

- Kalaallit Nunaat nunarsuaq tamakkerlugu oqallisigineqarnerulersimavoq, taamaattumillu ilinniartitsinermi ilanngunnissaa tulluartuulluni, oqarpoq nangillunilu:

- Pisimasut piviusut atorlugit misissuineq silatusaarneruvoq, tamatumunngalu tunngatillugu Kalaallit Nunaata aallaaviginissaa pissusissamisoorluni.

Nunat inoqqaavi nunanit assigiinngitsuneersut imminnut ilinniarfigeqatigiissinnaasut, siunnersortip oqaatigaa.

- Nunat inoqqaavi assingusunik unammilligassaqartarput, ilinniarfigeqatigiittarnerlu iluaqutaasarluni, siunnersuisartoq nassuiaavoq.

Soqutigineqarnerulersoq

Danmarkimi universitetini ilinniartunut tamanut – aamma Nunatsinni ilinniaqqiffinni ilinniartunut – pikkorissartitsineq ammavoq. Peqataasinnaasulli killeqarput, aamma pikkorissartitsineq akeqanngikkaluartoq, angalaneq najuunnerlu peqataasunit namminernit akilerneqartussaammata.

Taamaakkaluartoq IWGIA-p soqutiginninneq annerulersoq maluginiarpaa.

- Amerlasoorpassuarnik ilinniartitaqartanngikkaluarluta malugisinnaasatsinnik alapernaassuseq annertusiartorpoq. Tamatumunnga pissutaaqataalluni aamma uagut nammineerluta ilinniartussarsiortarnerput, Helle Løvstø Severinsen oqarpoq.

Tamatuma saniatigut Nunarput ukiuni kingullerni nunat tamalaat akornanni sammineqarnerulersimavoq, tamannalu aamma pikkorissartitsinerup soqutigineqarnerulerneranut ersiutaalluni.

- Amerliartuinnartut Issittumi Kalaallit Nunaannilu pissutsinik soqutiginninnerat malugisinnaavarput, tamannalu aamma ilinniartitsinissatsinnut pilersaarusiortarnitsinnut sunniuteqarluni, oqarpoq.