Umiartornermut atortorissaarutit 1900-kkut aallartinneranni atorneqartartut eqqarsaatigigaanni pujorsiutit, naneruarfiit aalisarnermilu atortorissaarutit eqqaaneqarsinnaasarput.
Portugalimiulli aalisartut Canadap Kalaallit Nunaatalu akornanni imarpik aalisarfiginiarlugu, Atlantikoq ikaarlugu angalasartunut atortorissaarutit pinngortitameersut tutsuigiuminarnerpaajusimapput.
Umiartornermut atortorissaarutit 1900-kkut aallartinneranni atorneqartartut eqqarsaatigigaanni pujorsiutit, naneruarfiit aalisarnermilu atortorissaarutit eqqaaneqarsinnaasarput.
Portugalimiulli aalisartut Canadap Kalaallit Nunaatalu akornanni imarpik aalisarfiginiarlugu, Atlantikoq ikaarlugu angalasartunut atortorissaarutit pinngortitameersut tutsuigiuminarnerpaajusimapput.
Uillup qaleruaa qarlortaatitut imaluunniit pujorsiornermi sumiissusersiutitut qarlortaatitut atorneqartarnikoq Nunatta Katersugaasivianianiippoq.
Portugalimiut umiarsuaat aalisagaqarfissuarmut pigaangat aalisarneq aallunneqalersarpoq, taamaasineranilu umiatsiat mikinerusut initaqanngitsut dory-jollenik taaneqartartut imaannarsuarmut aalisariutissatut singinneqartarput. Taamaasiornikkullu ningittakkanik immap kultianik saarullinnik aalisalersarput.
Ussissumik putsileraangat umiarsuarlu umiatsiaaqqanit dorynit takuneqarsinnaajunnaaraangat, umiatsiaaraq ulorianartorsiulersarpoq. Taamaattoqartillugu uillup qaleruaa atorneqartarpoq. Uillup qaleruaa supuneqaraangat nipit qatituut immap qaavanit tusaaneqarsinnaasarput, taamaasiornikkullu umiatsiaaraq umiarsuarmut imaluunniit umiatsiaaqqanut allanut sumiinnini nalunaarutigisinnaavaa. Umiatsiaararlu saarullinnik aatsaat ulikkaarneqarpat, umiarsuarmut oqqunneqartarpoq tassanilu aalisakkat tarajorterneqarlutillu pequusivimmut iliorarneqartarput.
Saarulliit oqaluttuarisaanermi sunniuteqarnerat
Portugalimiut uillut qaleruaat tigumiarlugit sooq Kalaallit Nunaata imartaaniittarnerat paasiumallugu piffissaq kingumut utertittariaqarparput, saarulliimmi ukiuni hunnorujukkuutaani nunarsuarmi tamarmi aalisarnermi pingaarutilimmik inissisimapput.
Portugalimiut imarsiortut 1400-kkut naalerneranniilli Atlantikoq ikaartarsimavaat.
Europap kujasissuani katuullit nunaanni ukiumut ullut 160-it missaanni neqitornaveersaartarput, taamaattumillu saarulliit nerisarissallugu pitsaalluinnartuusimalluni.
KATERSUGAATIT ILAAT
Suussuseq: Uillup qaleruaa (qarlortaatitut imaluunniit putsernerani sumiissusersiornermi qarlortaatitut atorneqartartoq).
Oqaluttuarisaanera: Portugalimi aalisartut umiatsiaararsorlutik aalisarnerminni umiarsuarmut nalunaarnerminni atortagaat.
Aallaavik: K. Egedemit Færingehavnip kujataani aalisartumit Portugalimiuusumit 1961-imi nassaarineqartoq Nunatta Katersugaasivianut Allagaateqarfianullu tunniunneqartoq.
Imarisaa: Nunat tamalaat akornanniit Kitaata imartaani saarullinniarneq 1960-ikkunni annertunerpaavoq, Færingehavnilu nunat tamalaat akornanni aalisariutaannut qitiusumik umiarsualiviuvoq.
Maannakkut sumiiffia: Nunatta Katersugaasivia Allagaateqarfialu, oqaluttuarisaanermut nutaaliaanerusumut tunngasunik toqqorsivik.
Saarulliit orsoqarpallaannginnerat pissutigalugu – assersuutigalugu kapisilinnut sanilliullugu – panertinneqarlutillu tarajortierneqarsinnaapput, taamaalillutik nillataartinneqaratik qaammatini arlalinni uninngasinnaallutik. Bacalhau (aalisakkat tarajortikkat) Portugalimi inuiaqatigiit nerisarivaat proteininillu annertuunik pissarsissutigisarlugit.
Kalaallit Nunaanni aalisarneq aallartimmat
Europamiut Atlantikup avannaani aalisakkanik ukiuni hundrhunnorujukkuutaani aalisartarsimapput, pissutsilli 1900-kkut aallartinneranni allanngorluinnarput. Kalaallit Nunaanni allannguineq annertooq aallartippoq, aalisarneq ilaqutariit ataasiakkaat aningaasaqarnerannut iluaqutaasareerluni, inuiaqatigiinnut iluaqutaasumik nunami inuussutissarsiutit annersarilerpaat.
Portugalimi umiartortut kalaallillu aalisartut imaq anorersuarsiorfiusoq ataatsimut taamanikkut aalisarfigisalerpaat. Portugalimiut imarpiup avasissortaani aalisartarput. Umiatsiaararsorluni aalisarnerup atuutilersinneqarnerani, taratsersuisarfinnik, tunisassiorfinnillu pilersitsiortornikkut nutaaliaasumik aalisariuseqarneq Kalaallit Nunaanni aallartinneqarpoq. Saarulliit aningaasaqarnermut qitiusutut inissisimalerput, ilutigisaanillu inuiaqatigiit nutaaliaasut tunngavilerneqarput.
Takussutissaq kisiartaasoq
Nunatta Katersugaasiviata imaaniit katersugaatai, inuit imaani uummaniarnikuunerannut inuussutissarsiuteqartarsimanerannullu uppernarsaatinik ulikkaarpoq. Kalaallit Nunaata imartaata oqaluttuassartaanik immikkut takussutissiisuut, qaannat, umiat, sumiissusersiutit aalisarnermilu atortorissaarutit katersorneqarsimapput.
Uillup qaleruaa katersugaasivimmi kisiartaavoq. Kalaallit danskillu kulturiannik oqaluttuarisaanermut ilaanngikkaluarluni ullumikkut uagutsinnut pingaaruteqarluinnarpoq. Taanna Kalaallit Nunaata imartaa nunarsuaq tamakkerlugu ukiuni hunnorujukkaani inuussutissarsiorfigineqartarneranit, aalisagaq ataaseq inuiaqatigiit assigiinngitsorpassuarnit nagguillit aalisartarsimanerannut takussutissiivoq.
Uillup qaleruaa toqqorsivimmi ittoq qimerlooraanni, Issittup imartaani saarulliit pissaaneqarfianni putsersumi qarlortaatatigineqarnerata akisuanera takorloorneqarsinnaavoq.