Ulluinnarni sapiitsuliortut ikiuukkaangata

Kalerrisaarut appippoq. Kajumissutsiminnik ikiuuttut sungaartunik qaamasunik qalipaatilinnik atisalerlutik pinngartitamut nipaatsumut issittumullu takkussuupput. Qamuteralaat nipitupput, apummilu aqqutigineqarsimasut sumiiffimmukaasoqareerneranik takussutissiipput.

Nunagisartik nalunngilluinnarpaat, pinngortitap peqqarniissinnaanera inuillu sanngiissusiat misigereersimavaat.

Suliffitsik pissutiginagu piumassuseqarnertik tunniusimanertillu kajumissutigaat. Ulluinnarni sapiitsuliortarput – Kalaallit Nunaanni ukiuunerani namminneq kajumissutsiminnik siulliullutik suliartortartut.

Kajumissutsimik kiffartortut

Lars Borris Pedersen, Qamutit peqatigiiffiata namminneq kajumissutsiminnik SAR-imik (ujaasinermik annaassiniarnermillu) suliaqartunut 2011-mili siulersuisuuvoq. Eqimattat kajumissutsiminnik sulisarput - taamaakkaluartoq tunniusimallutik misilittagaqarluarlutillu kajumissutsiminnik sulisarput. Taamaattut qaqutigoortuupput.

- Aallartikkama aaqqissuussaanerusumik iliuuseqartoqartariaqartoq paasivara. Politiit inunnik ajoqusersimasunik periarfeerunneqartunilluunniit ujaasisariaqartarput, atortussanilli ilisimasanillu amigaateqarput. Taamaattumik attaveqaqatigiinnermik suleqatigiinnermillu ineriartortitsilerpunga, tamannalu sulinitsinnik aaqqissuussinermut tunngaviuvoq, kajumissutsiminnik suleqataasut siuttuat Lars Borris oqaluttuarpoq.

SAR-imik suliaqartut namminnerlu kajumissutsiminnik sulisut tamarmik inuttut pissusilersornermik ikiuerusunnermillu piviusumik tunngaveqarput, oqarpoq

- Tamanna qamuuna piviusutut isigaarput – inuttut kinaassutsitsinnut ilaavoq, suleqatimalu sinneri aamma taama isumaqarput. Ikiuisarpugut allannguiumagatta, inuiaqatigiinnut tunniussaqarumagatta annaassinerlu soqutigingaarlutigu, Lars Borris qungujulalluni oqarpoq.

Qamutit SAR-ip politiit, qatserisartut Issittumilu Sakkutooqarfik nunami ujaasinerni annaassiniarnernilu ullumikkut ikiortarpaat. Kalaallit Nunaanni qaammatini issittumi. Pinartumik annaassiniarnerit, pilersaarutit malillugit ujaasinerit, misilitakkat sumiiffimmilu ilisimasat suliarineqartartuni aalajagiisuulluinnartarput.

Piareersimajuarumallutik ilaasortat tamarmik ukiut tamaasa ujaasinermut annaassiniarnermullu sungiusarnermut sungiusarnernullu assigiinngitsunut peqataasarput, aamma ujaasineq, qaqitsisarneq annaassiniarnerlu pillugit oqartussaasut peqatigalugit sungiusartarput.

Kajumissutsiminnik suleqataasut 15-iupput – aamma qimmeq Bambi, suleqataata Aputsiaq Davidsenip pigisaa, qamuteralannik pequusivimmi ulluinnarni suleqataasarpoq. Qimmeq qamuteralaat akornitigoorpoq, inuit naamaarlugit qanilaarfigalugillu ataatsimoornermut eqqaasillugit.

Sisoortoqartillugu kalerrisaarut

Qamutit SAR-ip sisoortoqarnera immikkut ukioq manna  sammivaa – ukiukkut inuilaarsuarmi pisut ilimaginngisat navianarnersaasa ilaat. Qamuteralaat apummi ingerlaarput, ingerlaartoqarneranilu eqimattat angallavissaq isumannaallisaanerlu pilersaarusiorpaat, apummimmi matoorussaasoqartillugu issarnerit tamarmik naleqarput.

- Ukiuunerani silap allanngorarnera pissutaalluni sisoortoqartarnera ukioq manna immikkut piffissamik atuiffigineruarput. Ajoraluartumik ukiuni kingullerni ajunaartoqarsimavoq, taamaattumik isumannaallisaanissaq, pinaveersaartitsinerit annaassiniarnerillu pingaartitaraavut, Lars Borris ilumoorluni oqarpoq.

Kiannerata allanngorarnerata aputip qaava sukkasuumik navianarsisissinnaavaat. Qulit 20-llu akornanni issikkaangat aputip qaava qerattarsinnaasarpoq. Kisianni kiannera qerinnarfianiit qaffasinnerusumik allanngoraangat, aputip qaava aqilisarpoq: qaava manngersisimatillugu ingerlavigiuminarpasissinnaavoq, apullu nutaaq ataanut akuliukkuminaallilluni. Tamatuma kingunerisaanik aput qaavaniittoq sisooriaannanngortarluni.

- Ajutoortoqartillugu annaassiniaannarnata aammali inuit sisorarnermi isumannaatsumik angalasinnaaqqullugit navianartut pinaveersaartinniarlugit annikillisinniarlugillu sulisarpugut.

Sapiitsuliortuvissuit ilumoorpata, taava qamuteralaasivimmi maaniipput. Piviusorlu takorluukkamiik ungasippallaanngilaq.

- Arlaqarpugut aningaasaateqarfimmit nersornaammik ‘sapiitsunngorsimasutut’ allagartalerneqarnikut, Lars Borris illarluni oqarpoq.

- Inuk ataaseq kangerlummi qamuteralannik ajutoortoq annaakkatsigu nersornaasitisinikuuvugut, oqarpoq

Taamaattumik Qamutit SAR-imik suliaqartut ulluinnarni sapiitsuliortutut taaneqarsinnaapput — kajumissutsiminnik ikiuuttut pisariaqartitsiffiusumi ilisarsinerminnik, misilittakkaminnik uummammikkullu iluunngarlutik inuunermik annaassiniaasut.

Misilittakkat avitseqatigiissutigigaangatsingit

Qamutini annaassiniartartunut ilaasut allat annaassiniarnermi ajornakusoortumi qanoq iliortarnissaannut ilinniartinnissaat Lars Borrip pingaartilluinnarpaa.

- Pissutsini ilungersunartorsiorfiusuni akisussaaffimmik tigusisinnaasut amerlanerutillugit, inuiaqatigiit nukittunerulersarput, Lars Borris qungujulluni oqarpoq.

Taamaattumik nammineq pikkorissartitsinissamik neqerooruteqarput, ilaatigut sisoortoqartillugu pikkorissaanernik. Eqimattani 15-iusuni pingasut Islandimeeqqammerput, tassani imaqarluartumik ilitsersuisutut ilinniartinneqarput.

- Politiit qatserisartut sakkutuullu ilaat sisoortoqartillugu qanoq iliortarnissamut pikkorissarpavut, upalungaarsimasunut siuttoq tulluusimaarluni oqarpoq.

Sisoortoqartillugu pikkorissarnerit ulluni marlunni ingerlanneqartarput, tassani teoriimik ilinniartitsisoqartarpoq silamilu misilittakkanik, ilaatigut ilinniartut inuusanik apummi annaassiniaatinneqartarput. SAR-imi eqimattat pikkorissaanermi inunnik arlalinnik ukiuni kingullerni pikkorissaasarput. Pikkorissaanermi isertitat tamarmik peqatigiiffimmut tutsinneqartarput - apummik sisoortoornermi nammattakkat, atortorissaarutinut sungiusarnernullu aningaasat atorneqartarlutik.

SAR-imik ilitsersuisut Issittumi tunngaviusumik ilinniarfimmeersut qanittukkunni pikkorissarpaat, Lars Borrisip suleqatigiinneq tamanna naleqangaartutut isigaa. Suleqatigiinneq eqimattap suliaanut attuumassuteqarluinnartoq.

- Issittumi Sakkutooqarfik ungavarternangu suleqatigerusupparput. Inuit ilaat isumaqarsinnaapput qanillattorfigissanngikkigut, namminerli isiginnittaaserput naapertorlugu tikilluaqqungaarpagut, qanilaartutut nipeqarluni oqarpoq.

Lars Borrisimut aamma Qamutinut SAR-imut suleqatigiinneq pilersaarusiornermut sungiusarnerinnarmullu tunngaannanngilaq – tassaavorli kalerrisaarisoqartillugu suleqatigiissinnaaneq. Annaassiniaanermi kajumissutsiminnik ikiuuttut kalerrisaarut tutsiukkaangat tulluusimaarlutik sassartarput – ilisarnaat sakiaasa saamiata tungaani ippoq, Erfalasorpullu tuiata talerpiata tungaaniilluni.

Pigisatik tamaasa qimallugit nunamut qerisumut aallartarput, misilittakkatik, piumassuseqarnertik inuunermillu annaassinissamik pingaartitsilluinnarnertik kajumississutigalugit.