Sillimaniarnermut isumaqatigiissut nutaaq, USA-p Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni isumaqatigiissutaasoq Sulisitsisunit ataatsimut isigalugu tigulluarneqartorujussuuvoq, taamatuttaaq Kalaallit Nunaata isumaqatigiissummut toqqaannartumik peqataanera immini inuiaqatigiit kalaallit ineriartortinneqarneranut periarfissanik nutaanik ammaassisutut pissanganartutut nalilerneqarpoq.
Taama oqarpoq Sulisitsisut pisortaat Christian Keldsen.
Sillimaniarnermut isumaqatigiissut nutaaq, USA-p Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni isumaqatigiissutaasoq Sulisitsisunit ataatsimut isigalugu tigulluarneqartorujussuuvoq, taamatuttaaq Kalaallit Nunaata isumaqatigiissummut toqqaannartumik peqataanera immini inuiaqatigiit kalaallit ineriartortinneqarneranut periarfissanik nutaanik ammaassisutut pissanganartutut nalilerneqarpoq.
Taama oqarpoq Sulisitsisut pisortaat Christian Keldsen.
– Kalaallit Nunaannut tunngatillugu eqqissiallannermik pilersitsisoqarpoq, tamannalu aningaasaliisartut soqutiginninnerannut pitsaasumik sunniuteqassasoq naatsorsuutigaarput. Tamatuma saniatigut piginneqataassutsit nalingisa nikerarnerat arlaleriarlutattaaq qimerloornikuuagut, tassanilu USA-p EU-llu Kalaallit Nunaanni najuunnerannut tatiginninneq piusoq malunnarpoq. Aningaasaliisartut aningaasaliiffigiumasatik pillugit nalilersuisinnaanerat nunap tiguarneqarsinnaaneranut aarlerinartorsiorneq qaangerneqartut nalilerneqarmat nunallu sillimaniarnikkut inissisimanera nukittulerulersinneqarmat pitsaanerulersinneqarpoq, Christian Keldsen oqarpoq, taassumalu piginneqataassutit arlalissuit illersornissaq pillugu Trumpip Danmarkimik Kalaallillu Nunaannik isumaqatigiissuteqartussanngorluni nalunaarutiginninnerata kingunerisaanik Kalaallit Nunaannut attuumassuteqartut nalingi qaffariarujussuartut innersuussutigaa.
Pappilianik nalilinnik niuffaffik ammarneqarmat ingerlatseqatigiiffup Greenland Energy-p uuliasiornermik suliaqartartup piginneqataassutai 127 procentimik qaffariarsimapput. Amerikamiuttaaq ingerlatseqatigiiffiutaata Greenland Minesip, Tunup avannaani Kangerlussuarmi kiisalu kitaani Kangerlussuup eqqaani suliniummi Sarfartuumi misissueqqaarnissamik akuersissutaatillip, piginneqataassutai 0136 procentimik qaffariarsimapput, tamatumalu ilutigisaanik Amerikamiut-Australiamiut ingerlatseqatigiiffiutaat Critical Metals Corp., aatsitassanik qaqutigoortunik Killavaat Alannguanni piiaassamaartut piginneqatigiissutaat 33 procentimik qaffariarsimapput. Pappialanik nalilinnik niuffaffimmi Københavnimiittumittaaq piginneqataassutit 7,24 procentinik qaffariaateqarsimasut aningaaserivik Grønlandsbanken aamma malussarsimavoq.
Aningaasaleerusussuseq iluaquserneqartoq
Ingerlatseqatigiiffinnitttaaq aatsitassarsiornermik ingerlatsisunit allanit qisuariaatit isumalluarnermik aallaaveqarput. Isumaqatigiissut pissutaalluni patajaassuseq Kalaallit Nunaannilu aningaasaliiumassuseq nukittorsarneqarmata Canadamiut ingerlatseqatigiiffiutaanni Amaroq Mineralsimi, Nalunami kuultisiornissaminut akuersissutaateqartumi, Kujataanilu misissueqqaarnermik akuersissutaateqartumi, pisortaq isumalluarpoq.
"Nunat pingasut akornanni isumaqatigiissut taanna tikilluaqquarput. Patajaassuseq nukittorsarneqassasoq Kalaallit Nunaannilu aningaasaliiumaneq ataatsimut isigalugu qaffassarneqassasoq isumaqarpugut. Kalaallit Nunaat aatsitassanik pisariaqartinneqartunik nunanut killernut pilersuisooqataalerluarsinnaavoq, pilersuinerullu taassuma nunani killerni nutaaliorneq sillimaniarnerlu aalajangiisuusumik annertusarsinnaavaa. Kalaallit Nunaanni nunaminertanik isorartuunik akuersissutaateqarluta Nalunami kuultisiorfik ingerlanneqartoq tapersiissutigalugu suliniutigut ukkatariuarpagut", Eldur Olafsson oqarpoq.
Ingerlatseqatigiiffiup kuultisiorfiutaa aammalu misissueqqissaarnermut akuersissutaatimik allat nunap immikkoortuani tassani pillugit Amarumi pisortaq Eldur Olafsson isumalluarpoq.
Assi: Amaroq
Canadamiut ingerlatseqatigiiffiutaat Anortech, Nuup eqqaani akuersissutaatilik, assingusumik ilisimatitsivoq.
"Isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannut Issittumullu tamarmut angusaavoq annertooq. Nunarsuup immikkoortortaani tassani illersornissamut suleqatigiinneq nukittorsarneqarlunilu Kalaallit Nunaata killeqarfiinik naqissusiivoq, inuiaqatigiillu kalaallit imminut oqartussaaffiginerat ataqqineqassasoq naqissuserneqarlunilu taamatuttaaq aatsitassat pisariaqartinneqarluinnartut pillugit suliniutit qanoq isumaqartiginersut akuersaarneqarpoq. Matumani isumaqatigiissut pineqartoq oqaluttuarisaanermi pingaaruteqarluinnarpoq, uagullu tungitsinnit Kalaallit Nunaat isumaqatigiissummut piginneqataasutut tamakkiisumik atsioqataammat, inuiaallu kalaallit pisinnaatitaaffeqarnerat killeqarfiisalu ataqqineqarnissaat qulakkeerneqarmat pingaartumik nuannaarutigaarput," Anortech-ip pisortaa Jim Cambon pappialanik nalilinnik niuffaffimmut nalunaarummini taamak oqarpoq nangillunilu:
"Isumaqatigiissusiornerup malitsigisaanik aatsitassat pinngitsoorneqarsinnaanngitsut pisariaqartinneqartullu pillugit suliniutinut aningaasaleerusussuseq annerulersinneqassasoq naatsorsuutigaarput."
–Isumaqatigiissut suliniutinut aatsitassanut pinngitsoorneqarsinnaanngitsunut pisariaqartinneqartunullu tunngasut aningaasaliiffigissallugit kajuminnerulertoqassasoq naatsorsuutigaarput, Anortech-imi pisortaq Jim Cambon oqarpoq.
Assi: Trine Juncher Jørgensen
Ilisimanngisat suli amerlasut
Isumaqatigiissutit qanoq imaqarnersut sukumiisumik suli ilisimasaqarfiginngikkaluarlugit Kangilinnguit Narsarsuarlu attaveqaasersuutitigut pitsaasumik inissisimasuusut piviusuuvoq. Taakku qanoq nangittumik ingerlanneqassanersut Amerikamiullu qanoq annertutigisumik taakkunaniikkumaalernersut pillugit sukumiinerusumik paasisaqarnissaq utaqqimaarneqartariaqarpoq. Attaveqaasersuinerit pioreersut siunissamilu sakkutooqarnikkut atorneqartussatut inerisagassatullu siunnerfigineqartut inuinnaallu tikissinnaasaattut atorsinnaasaattullu atorneqarumaassanersut pillugit paasisaqarnerunissaq immikkut soqutiginaateqarluinnartut ilagaat.
– Assersuutigiinnarlugu sulisut sisamat dronerlu ataaseq sakkutooqarfinni pioreersuni taakkunaniitinneqartussaassappat sakkutuulluunniit 400-it timmisartoqarlutik, umiarsuaqarlutik, radareqarlutik allanillu sakkutuut atortuinik atortoqarlutik taakkunaniissappat, taamaassimassappallu umiarsualiviit, mittarfiit inissiallu suliariumannittussarsiuunneqarumaarnersut suli ilisimasaqarfiginngilarput.
– Pisortat aningaasaliisoralugit attaveqaasersuineq pilersinneqarsimagaangat tamanna suliniutinut aningaasaliisartunullu pitsaaqutitut isumannaatsutullu isigineqartartut nalunngilarput: Tamannalu Kalaallit Nunaata annikinngitsumik nukittoqqutigaa, tassa pisortat akiligaannik attaveqaasersuinerup nukittuup inerisarneqarsimanera. Attaveqaasersuinerlu taanna USA-mit, EF-mit Danmarkimit Kalaallit Nunaanniillu aningaasaliiffigineqarsimavoq. Kalaallit Nunaanni sakkutooqarnikkut inuinnaallu sullinneqarnerannut atortulersuutit akuleriissillugit atorneqartarnerat nunanut allanut sanilliullugu ilisimasaqarfigilluarparput, tamannalu inuiaqatigiinnut suliniuteqartunullu aamma iluaqutaallualersinnaavoq, aamma aatsitassarsiornerup iluani.
Misissueqqaartarnissamut inatsit
– Siunissaq qissimissagaanni Kalaallit Nunaat, Danmark USA-lu soqutigisaqarfimminni ataatsimoorfeqareermata eqqaamassallugu pingaaruteqarpoq, taamaammat soqutigisaqatigiinnermi tassani kikkut avataaneersut Kalaallit Nunaanni aningaasaliisinnaanersut ilimagineqartariaqarpoq. Naalakkersuisut attaveqaasersuutit pinngitsoorneqarsinnaanngitsut kikkunnit pigineqassanersut ersarissorujussuarmik nalunaaruteqareerput. Taamaammat paaseqatigiinneq pioreersoq tunngavigalugu isumaqatigiissusiortoqarsimassasoq ilimagissallugu oqaaseqarsinnaanissaq qularnarunnaarpoq. Taama ilimagisanik oqaaseqarneq Kalaallit Nunaanni aningaasaliiumasunik misissusioqaqqaartalernissaa pillugu inatsisissaq utaqqissuteqqaarneqarsimammat, maannalu paasisinnaasagut naapertorlugit USA-mut isumaqatigiissuteqarnikkut inatsisissap nutaap taassuma isumaqatigiissummut attuumassutilittaasa atuutilersinneqarnissaat piareersarneqarmat aamma nukittorsarneqarpoq, Christian Keldsen oqarpoq. Isumaqatigiissut timitalersorneqarpat atortulersuutit inuussutissarsiortunit sakkutooqarfiit qanittuaniittunit atorneqarsinnaassappata tamanna pitsaasumik angusaqarnermut tunngavissiisinnaasoq taanna aamma naliliivoq.
– Aningaasaliinermut tunngatillug aningaasaliissutinik misissueqqaartarnermut inatsit kiisalu Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu isumaqatigiissutaat naapertorlugu akuerisaanngitsunik ujartuigaanni ajortumik kinguneqarsinnaavoq. Kingullerli piviusuunani isummersuutaannaanerugunarpoq, Christian Keldsen oqarpoq
– Suliffeqarfiit Kalaallit Nunaanneersut suliassanut inuiaqatigiinni pisariaqartinneqartunut peqataasinnaanissaat assut pingaaruteqarpoq, immaqalu suliassat isumaginissaannut isumaqatigiissummi allassimasut suliassat avataaniit aningaasaliisoqarsinnaanissaat suli pissanganarnerussaaq. Sulisitsisut pisortaat Christian Keldsen oqarpoq, sakkutooqarfiillu nutaat, soorlu Pituffik Space Baseitut ittut sanaartorneqarnissaannut suliffeqarfiit nunatsinneersut tapertaalluarsinnaasut taannattaaq naliliivoq.
Assi: Jim Watson / Scanpix
Amerikamiut sakkutooqarfiinut pilersuineq
Taavami, soorlu Pituffik Space Basetut ittunik sanaartortoqassappat ingerlatseqatigiiffiit taamatut kiffartuussinermik ilisimasaqareerlutillu misilittagaqareersunut isumaqatigiissut taanna qanoq isumaqarpa?
– Suliassat suussusaat annertussusaallu apeqqutaalluni tamanna suliassanik pissanganartunik nassataqarsinnaavoq. Kalaallit suliffeqarfiutaat suliassanut inuiaqatigiinnut taamak pingaaruteqartigisunut kivitseqataasinnaammata assorsuaq pitsaaqutaavoq, immaqalu suliassanut kivitsinissamut aningaasaliisussat avataaneersuuppata suli pissanganarnerussaaq. Taamatut pisoqassappat, tassa suliamik tunniussisoqarsinnaappat taannalu avataaniit aningaasalerneqarluni ingerlanneqarsinnaappat, taamaalillunilu inuiaqatigiinnut aningaasatigut toqqaannartumik naleqarnerulersitsillunilu pissarsiffiusinnaassagami Kalaallit Nunaannut iluaqutissiissaaq, Christian Keldsen oqarpoq.
Sulisitsisut illersornissaqarfimmi suliassat immini inuussutissarsiutitut immikkoortutut isigineqarsinnaanerannut misilittakkat tunngavigalugit oqaaseqartartutut imminnut inissereerput.
– Siullermik ukiuni 80-ni illersornissaqarfimmut suleqatigiinneq kiffartuussinerlu nunatsinni misilittagaqarfigineqareerpoq, aappaattut nunarsuarmi nunani assigiinngitsuni illersornissaqarfinnik sullissinerit aqqutigalugit inuiaqatigiit atugarissaarnerulersinnaanerat takussutissaqarpoq, assersuutigiinnarlugu Guamimi, tassani inuiaqatigiit ataatsimut isertitaasa tamakkiisut 30 procentii aamma Hawaiimi 8,5 procentiusut illersornissaqarfinnik sullissinermeersuupput.
Atortulersuutit aammalu ilinniartut amerlisarneqarnissaat
– Tassunga atatillugu atortulersuutitigut suli annertunerusumik inerisaasoqarsinnaanissaa pisariaqartinneqarumaartoq neriuutigisinnaavarput. Oqaluttuarisaaneq kingumut qiviarlugu, taamatut atortulersuuteqarneq innuttaasunut qanitaannilu inuussutissarsiutinik ingerlatsisunut iluaqutaalluartarpoq. Ukiut quliniit 15-inut siumut takorluuigutta inuit amerlanerusut sulilersinneqarsimassasut ilinniakkamik aallartitsisimassasut, taamaaliornikkullu suliffissat matussuserneqarsinnaanerat ullumikkut 67 procentiusoq qaffassimassagipput, kiisalu periarfissat pilersinneqarsimasut timitalersorneqarnerannut peqataasimalluta qimerloorsinnaassagigut neriuutigaara.
– Inuusuttunut tunngatillugu anguniakkagut timitalimmik inerisarneqarlutik aallartissimassasut, tamatumalu malitsigisaanik inuussutissarsiutinik ingerlatsinermi piginnaasaqarluartut amerlisimassasut, taakkulu peqataalersimassasut inuiaqatigiit ineriartortinneqarneranni peqataallutik inissisimalersimassasut neriuutiginarpoq. Taamatuttaaq nunatsinni inuussutissarsiornermik ingerlataqartut ineriartornermut peqataanerat annertunerulersimassasoq, tassungalu Naalagaaffeqatigiinnitsinni naligiissaarinerup pisariaqartinneqarnerata annikinnerulersimanera taamaaliornikkullu niuerneq inuussutissarsiutinillu ingerlatsineq annertunerusumik inuiaqatigiinni atugarissaarneq annertunerulersimassasoq pissutaasimassasoq neriuutiginarpoq, Christian Keldsen oqarpoq.
