Timmisartumik alapernaarsuummik tunisinissaq USA-p akueraa

Præsident Trumpip Kalaallit Nunaata illersorneqarneranik asissuinerata nalaani NATO-milu nunat marluk akornanni attaveqatigiinnermik ajorseriartitsinerata nalaani, State Departementimi (Amerikami nunanut allanut ministereqarfimmi) atorfillit ulloq 29. decembar 2025, Kunngeqarfiup timmisartunik alapernaarsuutinik P8-Poseidoninik pingasunik Boeingip fabrikkiinit pisinissaa akuerigaat, illersornissamik tusagassiorfiit arlallit, ilaatigut Amerikamiut sakkutooqarnermut tunngasunik tusagassiorfiat ataqqisaasoq Janes nalunaarpoq.

Boeingip Kunngeqarfiullu akornanni niueqatigiinneq 1,8 milliardit dollarsinik – 11,5 milliardit koruunit – missaannik naleqartutut missingerneqarpoq – niuernermilu timmisartut pisarineqartut saniatigut sungiusarnerit, pilersuinerit maluginiutinillu atortorissaarutit nutaarluinnaat ilaapput.

Illuatungeriit akunneranni suli isumaqatigiissusiortoqanngilaq, P8-Poseidonilli danskit illersornissamut ministereqarfianni sivisuumik pilerigisatut allattorsimaffimmiitinneqarput. Timmisartut taamaalillutik Issittumi Atlantikullu avannaa pillugu isumaqatigiissutip immikkoortuata aappanut, Naalakkersuisut, Savalimmiuni landsstyrep folketingimilu partiit illersornissamut isumaqatigiissuteqartut oktobarimi isumaqatigiissutaanut ilanngunneqarput.

Periuseq nalinginnaasoq

Amerikamiut nunanut allanut ministereqarfiata niuersinnaanermik akuersisarnera, sakkunik avammut niuernermut atatillugu periusaavoq nalinginnaasoq. Siorna maajimi taamanikkut svenskit naalakkersuisui, Danmarkip svenskit timmisartuinik alapernaarsuutinik Global Eye-nik P8-Poseidoninut allatut periarfissatut pisinnaanera akueraat.

P8-Poseidon immikkut Atlantikup avannaanni Kalaallit Nunaata, Islandip, Savalimmiut Tuluillu Nunaata akornanni GIUK-gabitut taaneqartumik alapernaarsuinermik nukittorsaanissaat pilersaarutaavoq. P8-Poseindon ullumikkut nunanit NATO-mi ilaasortanit arlalinnit atorneqarput, USA-llu saniatigut ilaatigut Norge, Canada, Tyskland Tuluillu Nunaat.

Timmisartut alapernaarsuutit nutaat sallertut illersornissaqarfiup timmisartuinik Challengerinik sisamanik, 1998-imi pisiarineqartunik, mannalu pisoqalisoortunut taartaasussaapput, P8-Poseidonilli pilersaarutip ilaannarai, taamaammallu piffissap ingerlanerani timmisartut allat aamma ilanngunneqarsinnaapput. Challengerit aamma illersornissaqarfiup Kalaallit Nunaata kangiata avannaani suliassanut allanut atorneqartarput timmisartuaqqallu mikisut taakku ujaraaqqanik qallikkanik mittarfinnut missinnaapput, soorluttaaq Challengerit aamma Kunngikkormiunik naalakkersuisunillu angallassinermi atorneqartartut.

Timmisartoq ilisimaarilluarneqartoq

P8-Poeidon siullermeerluni 2009-mi tingivoq. Timmisartoq Boeingip 737-mik timmisartuanik aallaaveqarpoq, taannalu 1966-mi atulersoq 4.600-t sinnerlugit amerlassuseqartunik tunineqarsimavoq. Timmisartoq Kalaallit amerlasuut nalunngilaat, tassanimi Air Greenland Jettimemik suleqateqarluni ilaatigut Narsarsuarmut Billundimullu timmisartuussinernik ingerlatsisarpoq – taamattaarlu aamma Boeing 737 danskit timmisartortitseqatigiiffiata Airseventip aasaanerani Nuup Aalborgillu akornanni timmisartuussinerni atortarpaa.

Danskit timmisartuinut Challengerinut sanilliullugu P8-Poseidon aamma sakkunik, soorlu qaartussianik, torpedonik Harpoon-missilinillu nassarsinnaavoq.

P8-Poseidon nalunaaquttap akunneranut kilometerinik 815-nik sukkassuseqarluni 4.500 kilometerisullu isorartutigisumi ingerlaarsinnaavoq. Annaassiniarnernut aqqartartunillu malersuinermi timmisartoq nalunaaquttap akunneri sisamaat missaanni piffimmiissinnaavoq, tamatumani mittarfimmut qaninnerpaamut ungasissuseq apeqqutaatillugu.

Poseidon grækerit upperisatoqaanni imaanut guutiuvoq, treforkiminik immamut patitsilluni malissuarnik pilersitsisartoq.