Avaaraq Bendtsenip Kalaallit Nunaanni Katersugaasivimmi Allagaateqarfimmilu Nuummiittumi suliffimmik misiliinissamut qinnuteqarnermini qimmimi Suufup ilagisinnaanissaa pingaartippaa.
– Iserit, qimmeq mikisoq, qernertoq, dværgschnauzer, allaffimmi silataani majuartarfinni utaqqisoq qaaqquaa.
Suufu ’meerarisatut’ pingaartitarinerata saniatigut Avaaraq Bendtsenip Narsami angerlarsimaffianut Nuummi eqqaasitsisartut ikittuinnaat ilagaat. Imilertakkanik qalipakkat, titartakkat assillu ataasiakkaat angerlarsimaffimmineersut allagarsiivimmi nivingapput.
– Pinngortitaq, qaqqat inuillu uannut angerlarsimaffiupput. Narsami nunamut tutigaangama angerlarsimasutut misigisarpunga. Kikkut tamarmik imminnut ilisarisimapput, mikisuuninniillu ilisarisimavaannga, taanna oqaluttuarpoq anersaarulullunilu.
Aammattaaq Narsaq, Qinngua – siuaasami nunaat – sumiiffiillu avinngarusimasut pinngortitamiinnerillu meeraanermini nuannarisaminik soqutiginningaarnera itsarnisarsiortutut ilinnialerneranut pissutaaqataapput.
Taamatuttaaq avatangiisinik illersuiniaqatigiit Urani Naamik siulittaasuattut inissisimanera pissutaasut ilagaat.
– Iliveq iliviinnaavoq, sunalu tamarmi kipparissutut isigineqarpoq. Uanga iliveqarfiit itsarsuarnitsallu misissornerini qanoq misiginera soqutigineruara, ilinniarninnilu siuaasannut ataqqinninnera atuaqatinnit annertunerusumik pingaartittarpara, Avaaraq Bendtsen Aarhusimi itsarnisarsiuutut ilinniarnini pillugu taama oqaluttuarpoq.
Assi: Birgitte Kjeldsen
Erngup imernissaanut sioorasoq
Avaaraq Bendtsen qatanngutigiinni sisamaasuni akulliuvoq. Narsami 1999-imi februaarip 16-ianni inunngorpoq, kiisalu arni, qatanngutini aanakkunilu peqatigalugit peroriartorpoq.
Kikkut maqaasinerlugit apeqqutaatillugu anaanami aanakkumilu angerlarsimaffiisa akornanni nuttartarpoq.
– Ittora (anaanaminik aatani, aaqq.) ataataasutut inissisimavoq. Piniartarlunilu pisarineqartussat pisarisarpai, taanna oqaluttuarpoq.
Avaaraq Bendtsenip puisip tingui siornatigut nerisassani mamarinerpaavai. Ittua Kunuk Bendtsenimik atilik, puisip tinguinik tikiuteqqammikkanik pissarsisimatilluni sianikulasarpoq. Ilaannikkut allaat nerisarfimmi issiavimi saanut ilisisarpoq, taakkulu atuareerluni angerlarnissaanut piareersimasarput.
Ilaqutariit pinngortitami piffissarujussuaq atortarpaat.
Kangerlummi umiatsiartarput, ataasiarlutillu Nuummukarnikuupput. Tunulliarfiullu naqqani Qinnguani, Avaaraq Bendtsenip anaanaminit ilaqutaasa kingoqqiffigisaanni, qallunaatsiaat illukuisa eqqaani ujarassuit akornanni alloqattaarnikuupput.
Avaaraq Bendtsen ittuni ningiunilu peqatigalugit (arnaata anaanaa, aaqq.).
Assi nammineq pigisaq
Avaaraq Bendtsen assigiinngitsuni assaanerni aasap ingerlanerani peqataasarpoq. Uani Igalikumiippoq, tassani qallunaatsiaat kigutaannik nassaarsimavoq.
Assi nammineq pigisaq
Narsamilu peroriartornini tamaat pinngortitaq pingaaruteqarluinnartutut inissisimavoq.
– Meeraalluta Narsap Iluanut imertartarfinnik nassarluta imermik aallertarpugut. Imeq mamarluinnarpoq. Ilaqutariinni ileqquliupparput, tamannalu tupinnangajattutut misinnartarpoq, taanna eqqaamasaminik oqaluttuarpoq.
Ullulli arlaanni tupinnartoq unippoq. Taamani Avaaraq Bendtsen suli mikisuuvoq, ilaqutamili inersimasortaasa ullut arlaanni Narsap Iluani kuummit imertariartarunnaassasut oqarfigigaatik eqqaamasarpaa.
Tamanna mingutsitsinissamik ernumanermik pissuteqartoq peruumigami aatsaat paasivaa. Australiamiut aatsitassarsiortut suliffeqarfiat kuup ungasinngisaani aatsitassanik misissuinissamut akuersissummik tunineqarsimavoq.
Ittup siuaasatik pillugit oqaluttuaatai
Itsarsuarnitsanik itsarnisallu illukuinik soqutigisaqarneq Narsami peroriartornerup nalaani ineriartornissamut periarfissaqarluarpoq, pingaartumik ilaqutariit Qinnguanut angalanerini ineriartortinneqarluni.
– Ittuga anaanagaluunniit itsaq pisimasut, oqaluttuat oqaluttuatoqqallu pillugit Qinnguaniitsilluta oqaluttuartartut eqqaamavara, Avaaraq Bendtsen oqaluttuarpoq.
Kangerluup qinnguani kingoqqiffimminut atassuteqarluarnini misigivaa.
Ullumikkut Nuummi illorsuit akornanni angerlarsimaffimminit 465 kilometerisut ungasitsigisumiitilluni misigissutsit oqaasertaleruminaangajapput — siuaasami itsaq angalaartarfiini, piniartarfiini nerisassanillu piliniartarfiini pinngortitami kusanartumi angalaarneq – nammineq ilaquttanilu taamaaliortarsimanermisoqqissaaq.
Avaaraq Bendtsen (saamerliup tullia) illooqqani aninilu peqatigalugit.
Assi nammineq pigisaq
– Qallunaatsiaat kisimik Qinnguani najugaqarsimanngillat. Inuit najugaqarfikui nassaassaapputtaaq. Toqqit iliveqarfiillu tassaniipput, taanna oqaluttuarpoq.
Siuaasattaaq pillugit oqaluttuat misigissusermik ataqqinninnermik ersersitsisumik pilersitsisarput.
– Siuaasagut pissutaallutik ullumikkut maaniinnerput taamaallaat pisinnaasimasoq ittuga oqaluttuartarpoq. Pinngortitameeqatigigaangakku avatangiisimik pinngortitamillu qanoq ataqqinnittariaqarnerput tamatigut nassuiaatigisarpaa, Avaaraq Bendtsen eqqaamasalikkersaarpoq.
Ukiut ingerlatillugit itsaq pisimasut pillugit suli annertunerusumik ilinniarusussuseqarnerulerpoq.
Taamaammat itsarnisarsiooq Mari Kleist Narsamut iliveqarfinnik assigiinngitsunik misissuiartorluni ullut arlaanni 2017-imi tikimmat, taamani Avaaraq Bendtsen 18-inik ukiulik ilaasinnaanerluni aperivoq.
– Ilaasinnaasimavunga, maannalu maaniippunga, taanna oqarpoq, allaffinilu qiviarlugu.
Iliveqarfik iliveqarfiinnaanngitsoq
Avaaraq Bendtsen Narsamit Aarhusimut 2018-imi nuuppoq, tassanilu Aarhus Universitetimi itsarnisarsiorneq pillugu bachelorinngorniarluni aallartilluni.
– Paatsiveqanngilanga. 19-inik ukioqarpunga, Aarhusilu ilisimasaqarfiginngilluinnarpara. Aallannginninni danskit ilisarisimallugit isumaqarpunga, kisiannili taamaanngitsoq paasivara, taanna oqarpoq.
Ilinniakkami kalaalersaavoq, tamannalu artornarpoq. Oqaatsit nikassaasut oqaatsillu ammip qalipaataanik assigiinngisitsinermi quiasaarutit qaqutigoortuunngillat. Ilinniarfimmi inuit kulturimik oqaluttuarisaanermillu ilisimasaqarnissaat naatsorsuutigigaluarlugit taamaattariaqanngitsut paasivaa.
– Annertuunik neriuuteqaraluarpunga, kisianni Kalaallit Nunaat pillugu ilisimasaqanngillat, taanna oqarpoq.
Avaaraq Bendtsen qimminilu Suufu.
Assi: Birgitte Kjeldsen
Nunatta Katersugaasiviata naqqa karsinik illerfiusanillu ulikkaarpoq, taakkunani sakkussat itsarnitsat allallu itsarnisarsiornerup nalaaneersut saqqummersinneqarsimanngitsut toqqorneqarsimapput.
Assi: Birgitte Kjeldsen
Itsarnisarsiorneq pillugu atuaqatiminit allaanerusumik isiginnittaaseqarluni piffissap sivisunngitsup iluani paasilerpaa.
- Immaqa pissutsinut isiginnittaaseq killiit kulturianneersoq annertuneruvoq. Iliveq iliviinnaavoq, sunalu tamarmi kipparissumik eqqarsaatigineqartarpoq, uangali iliveqarfiit misissoraangakkit misigisartakkakka pingaartinneruakka, siuaasannullu ataqqinninneq pingaartillugu, taanna oqaluttuarpoq.
- Uanga taamatorpiaq misigivara.
Avaaraq Bendtsen kandidatinngorniarluni ilinniarnerminik ullumikkut ingerlataqarpoq. Ilinniakkaminik naammassinninnissaa naatsorsuutigisaminit sivisunerusumik sivisussuseqartariaqarsimavoq. Ilinniarnermili nalaani piffissap ilaani angerlarnissaanut pissutaasartunik Narsami pisoqartarsimavoq.
– Nammineq avatangiisimini ilaquttaminilu qanoq pisoqarnissaa aqussinnaanngilaa, taanna oqarpoq.
Ittumi toqunera 2024-mi pinngitsoortissinnaasimanngisaa tamatumunnga ilaatigut ilaavoq.
'Arlaat taamaaliortariaqarpoq'
Kalaallit Nunaanni uranimik piiaaneq inerteqqutigineqassasoq 2021-mi Inuit Ataqatigiit qineqqusaarutigaat. Qineqqusaarnermi Kuannersuit eqqaanni piiaaffissaq qitiulluinnarpoq.
Aatsitassarsiorfissaq taanna pissutaalluni Avaaraq Bendtsenip meeraanermini ilaquttaasa Narsap Iluanut imertariartorlutik angalasarnerat unitsinneqarpoq.
Aatsitassarsiorfissamut suliniut qinersinissamut ukioq ataaseq sioqqullugu tamanut tusarniaassutigineqarpoq, illoqarfimmilu akerliussutsimik takutitsinerit kingorna aallartipput. Avatangiisinik illersuiniaqatigiit Urani Naamik akulikitsumik allagartarsualerlutik akerliunertillu suaartaatigalugu piffissami tassani innuttaasunik ataatsimiisitsinerni arlalinni akerliussutsimik takutitsisarput.
Avaaraq Bendtsen taamaalinerani Danmarkimut Narsamullu paarlakaattumik nuttarpoq, sapinngisaminillu tapersersuisarluni.
Avaaraq Bendtsen timinik paniinnarnikunik itsarnisanik, assaannarmik kiinarpalianik kiisalu nassaarisanik Nunatta Katersugaasiviani Nuummi takuneqarsinnaasunik assut soqutigisaqarpoq, taakkulu tupigusuutigalugillu alutorsaatigai.
Assi: Birgitte Kjeldsen
Ilisimaneqartutut Inuit Ataqatigiit qinersinermi ajugaallutillu uranimut inatsisissaq akuersissutigineqarpoq. Taamaakkaluartoq Australiamiut suliffeqarfiutaat aatsitassarsiornermik suliaqartoq tunniutiinnanngilaq. Suliamik suliassanngortitsillutillu innuttaasunut ataatsimiisitsisarneq ingerlateqqippaat.
Avaaraq Bendtsen itsarnisarsiuutut atuanngiffeqarluni ukiut marluk matuma siorna angerlarsimasoq taamaalioqqipput. Avaaraq Bendtsen illoqarfiup innuttaasa aatsitassarsiortullu saanni oqalugiassasoq illoqarfimmi akerliussutsimik takutitsisoqarnerani aalajangerneqarpoq.
- Inuusuttuunera tuluttullu oqalussinnaanera tunngavilersuutigaat. Meeraallungalimi suliaq peqataaffigisarpara, taanna oqaluttuarpoq.
Avaaraq Bendtsen tusagassiortunit arlalinnit tamatuma kingorna attavigineqarpoq, tassanngaanniillu suliaq ingerlaqqippoq. Taassuma suliniaqatigiiffimmi siulittaasunngornissaa pitsaasuusoq Urani Naamik-mi ilaasortat arlallit isumaqarput.
– Tamanna kissaataanngikkaluarpoq, taanna eqqaamasalikkersaarpoq.
– Qaqqaq angerlarsimaffillu pillugit ernumassuteqarnanga inatsimmilli allanngortitsisoqarsinnaanera aatsitassarsiorfiullu ammaqqinneqarsinnaanera ernumassutiginagumi inuusutoorusullungalu inuunera inuuffigerusuppara.
But somebody gotta do it (akisussaaffimmi arlaata tigusariaqarpaa. aaqq.) taanna eqqarsarpoq.
Pereersut ilinniutigisinnaagigut
Avaaraq Bendtsenip Nuummi Nunatta Katersugaasiviani suliffimmik misiliinini decembarip 15-ianni naammassissavaa. Ulloq aggersoq siooragaa.
– Maaniinnera assut nuannarivara, taanna oqarpoq.
Taamaattorli Narsami ukioq manna juullisiussaaq, tamannalu qilanaaralugu tuppallersaatigaa.
Siunissaq eqqartorneqartillugu Kalaallit Nunaata ukiuni kingullerni allanngoriartoqarnera politikkikkullu annertuumik unammillernartoqarnera eqqarsaatiginngitsoorneqarsinnaaneq ajorput.
Nunat tamalaat akornanni politikkikkut ukiuni kingullerni marlunni pisoqangaatsiarpoq. Illersornissamullu isumaqatigiissut aqqutigalugu USA-p sakkutooqarfinnik marlunnik nutaanik pilersitsinissamut akuersissummik septembarimi pissarsivoq. Sakkutooqarfiit ilaat Narsamiit angallammik nalunaaquttap akunneranik ataatsimik angalanissamut ungasitsigisumi, Qinnguanullu suli qaninnerusumi, Narsarsuarmi inissinneqassaaq.
Tamatuma saniatigut Avaaraq Bendtsenip nunagisaani Australiamiut aatsitassarsiortut suliffeqarfiata uranimik piiaaneq pillugu inatsisip allanngortinneqarnissaa taarsiissutissatulluunniit 76 milliardit koruunit tikillugit akilerneqassasut suli piumasaraa.
Urani Naamik-up ukioq manna februaarimi Narsami akerliussutsimik takutitsineranit assilisaq.
Assi: Nammineq pigisaq
Avaaraq Bendtsen itsarnisarsiuutut ilinniarnermini ikinngutigisani qaninnerpaaq ilagalugu, ikinngutaata Kalaallit Nunaannut siullermeerluni angalanerani – Thulekulturip iliveqarfianik siullermeerluni naapitsinerani.
Assi: Nammineq pigisaq
Avaaraq Bendtsen itisuumik anersaarpoq, qimminilu Suufu natermi qasuersaarfimmi sinittoq qissimillugu.
– Ilinniarnera naammassereerukku Narsamut angerlarusuppunga, suliniutinik assigiinngitsunik sumi tamaani aallartitsillunga, illoqarfimmi katersugaasivimmi sulillunga utoqqaliartorlungalu. Ernumassuteqarnanga Narsami innuttaasoqatikka pinngortitarlu piffissamik atuiffigerusuppakka, taanna oqarpoq.
– Ilumoortumik oqaatigissagaanni Amerikamiut sumi tamaaniinnerat Kuannersuillu suli oqaluuserineqartuartarnerat pissutigalugit siunissap qanoq isikkoqarnissaa siulittoruminaappoq. Artornarpoq, taanna oqarpoq.
Taamaakkaluartoq illoqarfigisaminut avatangiisaanullu illersuiniarluni suliniuteqarluni Urani Naamik-mi peqataajuassaaq.
– Inuunerup ima ittup ingerlatiinnarsinnaanissaa qulakkeertariaqarparput. Annilaangassuteqarata siuaasatta ileqqulersuutigisimasaat allat ingerlatiinnarsinnaallugit paarnaqutinik katersisinnaasariaqarpugut, aalisarsinnaasariaqarpugut, taanna oqarpoq.
Avaaraq Bendtsen Qinnguani, pinngortitami, itsarnisarsiorluni assaalluni misissuinerni Nuummilu suliffimmik misiliinermini itsaq pisimasunut atassuteqarluarnerpaasutut misigisarpoq. Oqaluttuarisaanermi pisimasut sukumiisumik misissornerisigut tamatta iluaqutigisinnaagigut isumaqarpoq.
– Oqaluttuarisaanerup kukkunissap qanoq pinaveersaartinnissaanik ilinnartippaatigut. Maanna kinguaassatta eqqarsaatiginissaannut piffissanngorpoq. Uagut kisitta pinnata, kinguaariilli tullinnguuttut eqqarsaatigalugit.