Frederik Braüner Paasisavumi ajugaanniuteqataassaaq: Sooq illoqarfigut taama isikkoqarpat?

Sooq illoqarfigut taama isikkoqarpat?

Frederik Braünerip ukioq manna inaarutaasumik allaaserisami naammassisamini tamanna misissorpaa.

Illussanik titartaasartutut ilinniagaqarsimavoq, Arctic Hubillu saqqummiussinermut unammisitsineranut Paasisavumut peqataajartorluni Nuummiippoq.

Ilisimatusarnermini inissiarsuit Kalaallit Nunaanni nutaaliortitsinermik taaneqartartup nalaani sananeqartut - ullumikkullu inooqatigiinnitsinnut qanoq sunniuteqartarnerat misissorpai.

Maanna qaqortumik nasalerluni qalumillu tuiminiittulerluni Tuapannguani blok T-miippoq. Silaqqinngikkaluartoq illoqarfimmi inissiarsuit alakkassavagut.

Taanna naapertorlugu illulioriaatsimut takussutissaannaanngillat — misiliinermut kinguneqarluartumut ersiutaapput. Taamatuttaarlu piorsarsimassuserisamik akiuussinnaanermut.

Inunnut inissaqanngitsoq

Blok T Tuapannguani 1960-ikkunni sanaartorneqarsimasut sinneruttut kingullersaraat.

Nuummi Qaqortumi, Paamiuni, Maniitsumi Sisimiunilu inissiat inissiap matuma sananeqarneratut sananeqarsimapput — quleriit naqqani qernertumik qalipaatilinnik salliligalersukkat, qaqortumik qalipatanik betoniliusunik iigallit, aappalaartunik taartunik matullit kiisalu ikkuteriaannarnik aneerasaartarfeqarlutillu nakkarnaveeqqutillit.

- Kalaallit sanaartornermik piorsarsimassusaat allanngorluinnarpoq, Frederik Braüner oqarpoq, taassumalu inissiat sanaartorneqartut assigiissagaanerisa qanoq siammasitsiginera erseqqissarpaa: Inissiarpassuit ukiualuit ingerlaneranni sananeqarput.

- Iluaqutaalluarput, pisariaqarpalli? Inuit inissaqarpallaanngillat, Frederik Braüner oqarpoq.

Ilisimatusarluni allaaserisamini University of Californiami Berkeleymi USA-miittumi, Kalaallit Nunaanni 1953-imiit 1979-imut illoqarfiit ineriartornerat taamatuttaarlu nunaqarfiit matoorarneqarnerat allaaseraa. Paamiut aallaavigaa.

- Paamiut illoqarfittut angissutsiminut naleqqiullugu sukkanerpaamik sanaartorfiunerpaagami, Frederik Braüner oqarpoq.

- Paamiut "nuttarfiussasoq" pilersaarutaavoq. Inuit nunaqarfinneersut illoqarfinnut nuttarfigissavaat, Frederik Braüner oqarpoq.

Qaaqquneqarani iserusunngitsoq

- Eqqumiilaartumik tusarusuppit? Inissiat initaannut isernikuunngisaannarpunga, Frederik Braüner inissianut Qapiarfiusaamiittunut tikkuarluni oqarpoq.

Tamanna eqqumiilaarpoq, illussanik titartaasartutut kandidatinngorniarnermini inaarutaasumik suliamini inissiat taakkorpiaat pivai.

Frederik Braüner Silkeborgimi inunngorsimasoq suliniut tamanna pissutigalugu 2020-mi siullerpaamik Kalaallit Nunaannukarpoq.

- Inissiat qanoq inunnut sunniuteqarnersut Kalaallit Nunaannilu inuiaqatigiinnut qanoq kinguneqarsimanersut pillugit atuagassianik nassaangaarsinnaanngilanga, Frederik Braüner oqarpoq.

Tamanna tunngavigalugu maanna allaaserisaq inaarutini naggaserpaa.

Qapiarfiusaami inissiat suli iserfigisimannginnera ilisimatuutut periaasianut takussutissaalluarpoq. Illussanik titartaasartut qaaqqusaanatik takkuttartutut tusaamaneqarput, taanna oqarpoq. Sanaartukkanik alutorinninnermikkut inuit najugaannut suliffiannullu isertarput.

Taarsiullugu nammineerluni qaaqquneqarnissani utaqqivaa — kingusinnerusukkullu Paamiuni Nuummilu inissiarsuarni arlalinni najugaqartunit qaaqquneqarpoq.

Misissuinera Paamiuni, Maniitsumi Nuummilu inissianik nalinginnaasunik angerlarsimaffeqarsimasunik apersuinernik imaqarpoq.

- Oqaluttuaq nammineq misigisaqarsimanngitsutut oqaluttuarerusunngilara, Frederik Braüner nassuiaavoq.

Apersugaasa amerlanersaat illoqarfinnut nuttartoqarnissaanik politikki atulersinneqarmat meeraapput.

Inissiarsuarnut siullerpaamik nuunnertik oqaluttuaraat. Nutaarluinnarmik allaanerulluinnartumillu najugaqalernertik. Pinnguaqatigisartakkatik qanittumiittut — aammali nipiliorfiungaartut. Angajoqqaallu atugarissaartuaannanngillat.

Najugaqartut namminneq oqaluttuaat misissuineranut pingaaruteqarluinnarput — aatsaallu maanna allattorneqarlutillu toqqorsivimmut ilanngunneqarput.

- Inuit inissiat qanoq isumaqarfigineraat tassanilu inuuneq qanoq innersoq qaqutiguinnaq aperineqartarneri pissutigalugit.

Inuit isumassarsiullaqqissuusut

Blok 2-10 sanioqqukkatsigit Frederik Braünerip oqarasuaatini angallattagaq tigoriarlugu iluarsaassisut assilivai.

- Danskit nutarteriniarnermik pilersaarusiortuugaluartut inuit inissiat imminnut naleqqussarpaat, Frederik Braüner oqarpoq.

Aalisakkat panertinniarlugit nivinngarneqartarput, tuttullu nassui illuliat titartaasartut takisuunik torersuusunillu ilusilersorsorisaasa aneerasaartarfiini nivingasarput.

- Inuit isumassarsiullaqqissuupput - ... naleqqussarsinnaassuseqarlutillu, Frederik Braüner oqarpoq ukiunilu tallimani USA-mi najugaqareernermi kingorna oqaatsit danskisoortut eqqaaniaqqaartarpai.

- Inuunermut uppernarsaataasut isumaqarpunga. Naak nutaaliaaneruleriartupiloortoqaraluartoq piorsarsimassutsikkut immikkuullarequtit atajuaannartut, taanna oqarpoq.

Ilisimatusarnerani inuit naapinneri nuannernerpaapput, taanna isumaqarpoq. Paamiuni misissuinermini kaffisoriartoqqusaasarlunilu, tusarnaariaqqusaasarlunilu katittorsiornermut qaaqqusaasarpoq.

- Inussiarnersumik ilassilluarneqarpunga, Frederik Braüner oqarpoq.

Misileraanerusoq

Frederik Braünerip inaarutaasumik allaaserisamini Kalaallit Nunaanni illoqarfiit G50-ip G60-illu nalaani ineriartornerat misileraanertut isigisariaqartoq tunngavilersuutigaa:

Illoqarfiit nutaaliaasut naqqaniit sanaartorneqarumapput. Qanorli taamaaliortoqarsinnaanera ilisimaneqanngilaq.

- Takorluukkat Danmarkimiit Kalaallit Nunaannut poortukkatut tikiunneqarsimasut oqaluttuarneqakkajuppoq. Tamannali ilumuunngilaq, Frederik Braüner oqarpoq, taassuma misissuinermini Nuummi Katersugaasivik Allagaateqarfillu aamma Københavnimi Naalagaaffiup allagaateqarfia misissuiffigisarsimavai.

Kalaallit Nunaanni illoqarfiit ineriartornerat danskit nutaaliornermik nuannarisaqarnerat – tassa 1930-kkunniit 1970-ikkut tungaanut Danmarkimi illulioriaatsinik eqqarsaatiginninnerannik sanaartornerannillu – paasinninnissamut pingaaruteqarluinnartoq taanna tunngavilersuivoq.

Illut Kalaallit Nunaanni Teknikkikkut Suliniaqatigiiffimmit (GTO) sananeqartut ilusilersorneqarnerat, sanaartornermi periutsit atorneqarnerannullu Danmarkimi kingusinnerusukkut sanaartornermut sunniuteqangaarput.

- Kalaallit Nunaat illussanik titartaasarnermi oqaluttuarisaanermi maannamut naleqqiullugu pingaaruteqarnerungaarmat oqaluttuaq tamanna Danmarkimi atugarissaarnermut naalagaaffik paasiniarlugu pingaaruteqarpoq, Frederik Braüner oqarpoq.

Danmark akisussaaffimmik qimarratiginnissinnaanngitsoq

Frederik Braüner illussanik titartaasartutut ilinniagaqarsimagaluarluni Paamiuni, Nuummi, Maniitsumi Sisimiunilu inissiat sanaartukkatut isigiinnarnagit eqqarsaatitut betonimit sananeqarnerannit oqimaannerujussuartut isigisariaqarigut isumaqarpoq.

- Sanaartorneqarnerat pissutigalugu Kalaallit Nunaat allanngorluinnarpoq, taanna oqarpoq.

Oqariartaatsit tunngavilersuutigalugu atortagaasa ilaat tassaavoq 'atugarissaarfiusussamik nunanngortitsiniarneq'. Isumaliutersortartumit Robert Painemit oqaatigineqartoq. Oqariartaaseq taanna nunasiaateqariaatsit assigiinngitsut immikkoortinniarlugit atortarpaa.

- Nunasiaateqarneq nunasisunik nutaanik pilersitsinikkut imaluunniit pisuussutinik piiaanikkut pinngilaq, kisianni atugarissaarnermut tunngatillugu nunasiaateqarnermi pisuussutinik tunniussinikkut pivoq, Frederik Braüner nassuiaavoq.

Robert Paine naapertorlugu piorsarsimassutsikkut najoqqutassianik pilersitsineq — tassa inuiaqatigiit aalajangersimasut ilusilersornissaat siunertaavoq.

- taamaammat illoqarfeeqqami inissiarsuit qulit assigiit sanileriiaarlugit inissisimasut takugaanni, piorsarsimassutsikkut pissaaneqarnerulernissaq inuiaqatigiillu Danmarkimisut ittut ilusilersorneqarnissaat eqqarsaatigineqartarput.

Aningaasaqarnermut ilisimatuup danskip Mogens Boserupip nunat immikkoortiterneqarnerat „pissutsit atuuttut pinngitsaaliinerannik“ taavaa.

Illimmi qanoq taaviuk?

- Pinngitsaaliinerinnaasoriaara, Frederik Brauner, Naalagaaffeqatigiinnerup ajortortai pillugit Danmarkimi oqallinnermi aamma oqaaseqartartoq, oqarpoq.

Danskisut Amerikami ilisimatusartutut Kalaallit Nunaanni illussanik titartaasartut oqaluttuarisaanerat pillugu misissuinissamut pisinnaatitaanerluni suliniummi ingerlanerani eqqarsaatigisarsimavaa.

- Atuakkakkali naapertorlugit paasisaqarnerujartorninni danskit aamma kukkussutigineqartut misissorlugit oqaluttuarisaanerup iluarsinissaa akisussaaffigigaat paasiartulerpara, taanna oqarpoq.

Allaaserisani kikkunnut atugassaanersoq eqqarsaatigeqqissaarsimavaa.

- Oqaluttuaminik oqaluttuartut oqaluttuaminni qanoq pisoqarsimaneranut uppernarsaatissaraat, taanna oqarpoq erseqqissallunilu:

- Suut ajunngitsuusimanerannik oqaluttuunneqarnissarput pingaaruteqartoq isumaqarpunga, tamannalu Kalaallit Nunaata Danmarkimit akuerisariaqarpaa.