Taxartilluni Kalaallit Nunaat paasisaqarfigigaa

Nicholas Elliott nunamut tikissimanngisaminut apuukkaangami nunap inatsisartoqarfianut pulaarnissaq pingaartinnerpaasaanut ilaavoq.

Tamannalumi qaammatit 20-it ingerlanerini 33-eriarluni iluatsittarsimavaa.

Tikeraarnerit amerlanersai Europami pisarsimapput, taamaattorli angalasarnermini Canada Jamaica-lu aamma iluatsissimavai. Taasaq kingulleq inummut tassunga immikkuullarissumik isumaqarpoq. Elliott Tuluit Nunaanni inunngorlunilu peroriartorsimavoq, taassumali angutaa Jamaicamiunik siuaasaqarpoq.

Taassuma marsimi angalanermini tikeraaqattaarnermini Kalaallit Nunaat Inatsisartullu killiffigai. Tamaaniitillunilu Inatsisartunut isernissaq qanoq ajornanngitsiginersoq qanorlu annertutigisumik tikeraakkaminik tikilluaqquneqarnini assut tupaallaatigai.

Kisianniliuna tuluk nalinginnaasoq, politikeriunanilu politologitut ilinniarsimanngitsoq nunat assigiinngitsut inatsisartoqarfiinut pulaaqattaassalluni sooq taamak annertutigisumik piffissamik atuisoq?

Akissutissaq tassaavoq alapernaassuseq.

- Nunarsuaq imminut qanoq ataqatigiissuseqarnersoq paasiniassallugu nuannarilluartuuara. Aamma inuit kulturillu assigiinngitsut ilisimasaqarnerulerfigissallugit nuannarilluarpara. Atuakkanillu atuaannarnissaq internetsiluunniit atorlugu ilisimasassarsiornissaq uannut naammanngilaq. Inuit ilumoortut naapikkusuttarlugillu oqaloqatigerusuttarpakka, Nicholas Elliott oqaluttuarpoq.

Taassuma nunat assigiinngitsut 63-it tikeraarsimalereernikuullugillu nunani allani najugaqartarsimavoq, russillu oqaasiinik Moskvami ilinniarsimalluni. Ulluinnarni ilisimatusarfimmi artorfeqarlunilu qarasaasiatigut atortorissaarutit atorlugit ilinniartitseriaatsit aammalu alimmasissumik ilinniartitsisarneq ilinniartitsissutigisarpai.

Nunat inatsisartoqarfiinik soqutiginninnera Tuluit Nunaanni Inatsisartut Londonimi pulaartillugit aallartippoq. Tassaniitillunimi inatsisartoqarnerup politikki kisiat oqaluttuassartarinngikkaa, kisiannili aamma nunap oqaluttuassartaa, kulturia aammalu inui pillugit paasisassarsiortoqarluarsinnaasoq paasivaa.

Taamaammat aalajangerpoq: Siunissami nunani tikitamini, pinerit tamaasa inatsisartoqarfiinut pulaarnissani iluatsinniartassallugu.

Politikkiinnaanngitsoq

Taamatut tikeraartarluni aallartikkamili ilaatigut Belgien, Island, Savalimmiut Europamilu nunani kangillerni tikeraarnikuuvoq.

Taamaattorli inatsisartoqarfinni pulaarneq Nicholas Elliottip oqaluttuarsiarisartagaata affaannaraa.

Inuiaqatigiimmi paasisaqarfigissagaanni taava aamma aqqusinermut avalalluni inuit tassani najugaqartut oqaloqatigineqartariaqartut taanna isumaqarpoq.

- Inatsisartoqarfiit tassanilu ilaasortat kisiisa najoqqutarineqarsinnaanngillat. Tassami politikerit nunaminni pitsaaqutaannarnik oqaluttuarumasarput. Nunaminni suut ingerlalluarnersut, aammalu nunaminni naalakkersuisut inatsisartullu qanoq iliortarnersut oqaluttuartarput. Inuilli nalinginnaasut oqaloqatiginerisugut aamma ajornartorsiutaasut pillugit paasisaqarnerusoqarsinnaavoq.

Elliott taamaammat periusissaminik nunamut tunnganerulaartumik nassaarsimavoq:

Taxartartumik nassaarnikkut.

- Taxartartumik nassaarnissaq pitsaanerpaasarpoq. Taxartartummi piviusoq qanoq misigineqartarnersoq, aammalu inuuneq qanoq misinnarnersoq oqaluttuussinnaavaatit.

Nuummiinnerminili taamatut iliorpoq.

Nuummi Polenimiu aquttoralugu

Elliottip Nuummiinnermini taxartartoq Polenimiu ilaaffigalugulu oqaloqatigilerpaa, taanna Kalaallit Nunaannut nuunnerullunilu kalaallimik nuliaqarpoq.

Oqaloqatigiinnerminni Nuummi inuuneq pillugu sivisuumik oqaloqatigiipput, kulturikkut assigiinngissutaasut eqqartorneqarlutillu Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni pissutsit qanoq innersut ilanngullugit eqqartorneqarput.

Elliottip oqaloqatigiinnertik immikkut ittumik soqutiginaateqartutut misigivaa. Taassumani nammineq nulia Polenimiuuvoq. Taxartartup nammineq avataaneersuulluni Kalaallit Nunaannut tikinnini inooqataalersimaninilu oqaluttuaralugulu ilaqutariit kalaallit akornanni inooqataalersimanini qanoq innersoq oqaluttuaraa.

Oqaloqatigiinnerup taassuma Elliott inatsisartoqarfimmut pulaarnerinnarmi ilisimalersinnaasaanut sanilliullugu allaanerusumik aamma sammiveqarpoq.

Tassa taamak akuleriiaarilluni angalanermini paasisassarsiortarnini aaqissortarpai: Nunami tikeraakkamini politikkikkut aaqqissuussaaneq paasisaqarfigerusulluaraangamiuk inuit politikkimik suliaqanngitsut aammalu politikerinik sullissinngitsut ilanngullugit tusarnaarnissaat pingaartitarivaa.

- Nunamut sumulluunniit tikeraaraangavit aatsaat taamaaliornikkut inunnut tassaniittunut tassani najugaqarneq akuunerlu qanoq ittuunersoq malugisinnaalertarpat, taanna oqarpoq.

Kalaallit Nunaat naatsorsuutigisaminit allaaneruneraraa

Nicholas Elliott Kalaallit Nunaat tikeraanngikkallaramiuk ilisimasani killeqartorujussuusimasut isertorani oqaluttuarpoq. Taamatuttaaq Tuluit Nunaanni ikinngutaasa nalunngisaasalu ilisimasaat aamma killeqartorujussuusimapput.

- Inuit oqarfigisarpaannga: Sooq Kalaallit Nunaannukassavit? Sikuinnarsuuvormi.

Piviusorli allaanerulluinnartoq taassuma paasilertorpaa. Inuiaqatigiit Londonimut sanilliullugit qanoq ikitsiginersut Elliottip tupaallaatigisaasa ilagaat, taamatuttaarlu illoqarfiit akornanni aqqusineqannginnera, taamaalillunilu timmisartut umiarsuillu qanoq pinngitsoorneqarsinnaanngitsiginersut aamma tupaallaatigaa.

Taamaattorli nunap qanoq issusia, qanorlu tigussaasumik aaqqissuussaanera ilisimasaqarnerulerfigiinnanngilaa. Inatsisartoqarfimmimi pulaarnermini Danmarkimut attaveqarneq qanoq ittuunersoq, namminersornerulluni oqartussaasimaneq, namminersorluni oqartussaaneq, aammalu namminiilivinnissamik oqallittoqartarnera paasisaqarfigisaasa ilagaat. Pissutsillu ajornaatsuinnaannginnerat nammineq tuluulluni ilisarsiffigilluarsimavaa.

- Tuluit Nunaanni, Skotlandimi aamma Walesimi pissutsinut eqqaanartorujussuuvoq. Assersuutigalugu tuluk Tuluit Nunaanni nunap immikkoortui assigiinngitsut imminnut ataqatigiinnersut oqaluttuaqqugukku paasiuminaallilertussaaq. Tamanna aamma Kalaallit Nunaannut Danmarkimullu tunngatillugu malugaara.

Silap qanoq issusia paasisaasa aamma ilagaat. Nuummi qimattussanngoramiuk anorersuarnera pissutigalugu timmisartut tamarmik unipput, Elliottilu taamaalilluni pilersaarutaasumit sivisunerusumik Nuummiittariaqalerpoq.

Isorartussuseq silallu pissusaa angummut tulummut tassunga qanoq annertutigisumik sunniuteqarnersut tamanna erseqqissaavoq.

- Kalaallit Nunaat pillugu sumininnguilluunniit paasisakka; inatsisartoqarfimmi silataanilu pisut tamarmik uannut alutornarput.

Inatsisartuni matu ammasoq

Inatsisartoqarfimmi pulaarnini immikkuullarissutut misigisaanerarpaa. Illup angissusaa tassani pinngilaa – Inatsisartut 31-nik ilaasortallit, maannamut Elliottip tikeraarsimasaanni minnerpaanut ilaasut pinngilai – kisianni ammasuunermik tikilluaqqusaanermillu misigisani pivai.

Pulaarnermini tiguartisimangaarami assiliinissani puigorsimavaa. Taamaammat pulaareernermi kingorna inatsisartoqarfimmi sulisumut saaffiginnikkami iseqqinnissaminut tikilluaqqusaasimavoq.

- Upperiuminaapporluunniit. Inatsisartoqarfiit allat oqaannarsinnaagaluarput: Ilinnut piffissamik atuereerpugut. Taamaattorli tassani iseqqinnissannut akuerisaavunga.

Tamatumuuna iseqqikkami assiliivoq, pisorlu immini Elliottimut ammasuunermut, inatsisartoqarfimmi misigisaminut, assiliaavoq.

Misigisaq taanna nunamini pissutsinut sanilliullugu allarluinnaavoq. Tassami Londonimiit Nuummut angalasinnaalluni marloriarlunilu isernissaminut tikilluaqqusaasinnaalluni paarlattuanik aggerfimmini House of Commons-imi ilaasortat naapikkuminaalluinnarput, taakkumi arlaleriarluni naapinniartarsimagaluarpai.

- Uanga aggerfinni, Inatsisartuni ilaasortanit ataatsimut isigalugu isiginngitsuusaarneqartarpunga.

Inatsisit politikkikkullu oqallittarnerit kisimik Elliottimut pingaaruteqaannanngillat, aammali qinikkat innuttaasullu akornanni attaveqaqatigiissinnaneq pineqarpoq. Tassunga tunngatillugu tuluit politikerit pitsaanerusumik iliorsinnaasut inerniliivoq.

– Inuimmi attaveqatiginissaat pisariaqarpoq.

Taamaammallu inatsisartoqarfiit 33-it paasisassarsiorfigereerlugit sooq Londonimiit aqqussua tamaat Kalaallit Nunaannukassalluni aalajangersimanersoq aperineqaruni akissut annikitsunnguuvoq:

- Sooq taamaaliussanngilanga?