Psykiaterit eqqarsaatiginninnerat: pilersaarut angisooq tarnikkut nappaatilinnut

Danmarkimi tarnimikkut napparsimasunut »digitalimik katsorsaanerit amerlanerusut« kissaatigaavut. 

Tarnikkut katsorsaanermi ukiunut qulinut Danmarkimi naalakkersuisut pilersaarutaat apriilimi 2025-mi saqqummiunneqartut taama nipeqarput, ilaatigut anguniagaalluni tarnip pissusaanik katsorsaasumit digitalikkut ikiorneqarnissaq taamaaliornikkut unitsitsinerit katsorsaanerillu ilungersunartut pinngitsoortillugit.

Skærmikkulli katsorsaanerup siunissamut ungasissumut sunniutai suussappat?

Apeqqut taamaattoq tarnip nakorsarpassuinit siuttuusunit arlalinnit sumut ingerlasoqarneranik ernumasunit maanna apeqqutigineqartalerpoq.

- Ernummatigaara digitalikkut katsorsaanermik nuannaarutiginninnitsinni sukkavallaamik atoripput, taamaalillutalu kukkusunut siammarlugu, Meeqqanut Inuusuttunullu tarnikkut katsorsaavimmi Ingerlatseqatigiiffimmi siulittaasoq Nina Tejs Jørring oqarpoq.

Isumaqatigaa internet aqqutigalugu katsorsaanermik ilisimatusarneq arlaatigut periarfissanik pilersitsisoq. Sipaarnissaq siunertaralugu, katsorsaanissat amerlisinniarlugit kiisalu tigussaasumik takkullutik katsorsaanermut assingulluni.

- Suliassaqarfimmili ilisimatusarneq naammattunik apeqquserneqarpa? Nina Tejs Jørring aperaaq.

Dansk Psykiatrisk Selskabimi siulittaasoq Merete Nordentoft assingusumik apeqqusiivoq.

- Tarnikkut katsorsaanermi video atorlugu katsorsaanerup sunniutai naammattumik ilisimasaqarfiginngivippavut, Videnskab.dk-mut oqarpoq.

- Taamaakkaluartoq anguniakkanik aalajangersaasoqarsimavoq atugaanerata annertusinissaanik – tamannalu paasiuminaatsippara.

Karen H. Kallesøe ernumannginneruvoq. Aarhus Universitetshospitalemi ilisimatusartuuvoq, namminerlu onlinemi katsorsaanermik arlaleriarluni misileraasimalluni.

Taamatut katsorsaanermi ingammik periarfissaq ataaseq takusinnaavaa appit imaluunniit nittartakkat atorlugit allattariarsorluni atorneqartut video atorlugu ingerlanneqarneranniit.

Digitaliusumik katsorsaaneq arlalitsigut nammineq takkulluni katsorsaanertulli pitsaatigaaq, oqarpoq.

Taamaattumik ernumanissamut ilumut peqqutissaqarpa?

Digitalikkut katsorsaaneq video atorlugu imaluunniit allalluni

Tarnikkut katsorsaaneq digitalinngorsarneqalereerpoq, maannalu piumaneqarnerujartorluni.

Videnskab.dk-mut akissutimini Internetpsykiatri.dk nalunaarpoq, annilaangasarnermik nikallorujussuartarnermillu nappaatillit digitalikkut pisortat neqeroorutaannik atuisartut ukiut tamaasa katsorsartikkumallutik qinnuteqartut amerlassusaat ukiut tallimat ingerlanerini marloriaammit annertunermit amerlisimasut – 2021-mi 1.800-ngajanniit 2025-mi 5.000-inngorsimasut.

Telemedicinimik aamma taaneqartarpoq.

Video aqqutigalugu ingerlanneqarsinnaavoq. Aammali app imaluunniit nittartagaq atorlugu allalluni ingerlanneqarsinnaavoq, katsorsartittut katsorsaasullu periarfissaqartillutik atorsinnaallugu. Pingaartuuvorlu periutsit immikkoortinnissaat, Karen H. Kallesøe erseqqissaavoq, sunniutaasartoq tamatigut assigiinneq ajormat.

- Internetikkut katsorsartinnissamik periarfissani apeqqutaavoq nappaat suunersoq, katsorsartittoq nappaatillu sakkortussusaa, oqarpoq.

Suliassaqarfimmi ilisimatusarneq arlaleriarluni misissorneqarsimavoq, tamannalu tusarlugu eqqissiummernarsinnaavoq. 2023-mit video atorlugu nakorsiartitsinermi misileraanerit assigiinngitsut 20 atorlugit misissorneqarneranit nalunaarutigineqarluni.

- ’Telemedicin’ atorlugu namminerlu takkulluni katsorsaanerup sunniutai assigiipput.

Karen H. Kallesøep ilisimatusarnerit arlaqartut taama oqarneranik takutitsisut innersuussutigai:

Assersuutigalugu katsorsaariaaseq annertuumik atorneqartoq kognitiv adfærdsterapi (KAT) – pissusilersuutit aallaavigalugit tarnikkut katsorsaaneq – skærmi aqqutigalugu ingerlanneqaraangami taamatulli pitsaatigisarpoq, video allannerluunniit atorneqarpat. Ingammik allattariarsorluni katsorsaaneq annertuumik periarfissaqartoq paasineqarpoq, oqarpoq. Nalinginnaasumik digitaliusumik katsorsaaneq katsorsarneqartunit »taamatuulli pitsaatigisumik« katsorsartittunit ilassineqartarpoq, ingammik angerlarsimaffimminniit atornissaannik periarfissiimmat.

- Takusinnaavarput napparsimasut ilaat ullumikkut peqqinnissaqarfimmi iluamik neqeroorfigineqarneq ajortut. Imaanngitsoq katsorsaasoqarneq ajormat, neqeroorfiginissaannulli nukissaqannginnatta.

- Internet atorlugu katsorsaanikkut amerlanernut anngussinnaavugut, Karen H. Kallesøe oqarpoq.

Timi atorlugu oqariartuutit inatsisitigullu ilungersunartut

Nina Tejs Jørring isumaqataavoq tarnikkut katsorsaaneq periarfissaqarlunilu pisariaqartinneqartoq.

Ujartorpaalu apeqqutit arlaqartut ilisimatuussutsikkut akineqassasut:

· Katsorsaanerup ingerlanerani timip oqariartuutaasa paasinissaanut digitalimik katsorsaaneq qanoq sunniuteqarpa?

· Inatsitigullu ilungersunartut suneqassappat? Angajoqqaaq immaqa skærmip tunuani toqqorluni videokkut katsorsaanermi peqataasinnaavoq, naak meeqqamut katsorsaasumullu taamaallaat naatsorsuutaagaluartoq.

· Taamaatiinnartartulli imaluunniit nittartakkatigut katsorsaanermik nuanniitsunik misigisallit suneqassappat?

Ilaatigut 2025-mi Psykiatrifondenimit nalunaarusiaq innersuussutigaa, tassani suliassaqarfimmi ilisimatusarneq misissorneqarluni, taamaalilluni neriunnerup ernumanerullu akornanni inissisimalluni:

- Neriuutaavoq amerlanerit ikiorneqarsinnaanerat, Nina Tejs Jørring oqarpoq.

- Ernumaninnut peqqutaavoq unnersiutiginninnermi ima pisoqarsinnaammat inuit itinerusumik pisariaqartitsigaluartut assigiiaartumik katsorsarneqartalernissaat.

Nangillunilu nassuiaavoq:

- Amerlanernut anngussinnaaneq pitsaasuusoq qularutissaanngilaq, soorlu tarnikkut napparsimasunut annikinnerusunik annilaangasartunut, assersuutigalugu. Taakku digitalikkut katsorsaanikkut siusinnerusumik tikissinnaavavut, taamaalillutik annertunerusumik nappaateqalernissaat pinngitsoortillugu.

- Ullumikkut meeqqanik inuusuttunillu tarnikkut katsorsaanermi takusakkatta ilarpassui pissutsit piviusut silarsuaani inooqataanissaminnut ajornartorsiuteqareerput. Taamaattumik ernummatigaara digitalikkut katsorsaanermi pissutsit mumikkusukkaluakkavut ajorseriartiinnarsinnaagivut.

Katsorsartinnermi ’scrolling’

Nina Tejs Jørring nammineq katsorsaasarnerminit assersuuteqarpoq:

Niviarsiaraq nereriaatsimigut ajornartorsiuteqarlunilu imminut ajoquserumasartoq onlinemi katsorsarsimasani nammineq takkulluni katsorsartikkuminaammat.

- Una niviarsiaraq skærmikkut arlaleriaqalunga katsorsartarsimavara, paasivaralu nammineq takkulluni katsorsarnissaq pisussaaffittut isigineqannginnerusartoq. Assersuutigalugu oqarasuaatini nakkullugu toortartaraa, Nina Tejs Jørring oqaluttuarpoq.

Assersuut ileqquuleriartortumut takussutissaavoq, oqarpoq:

- Meeqqat inuusuttullu amerlanerujartortut namminneq takkunnermiit digitalimik katsorsartinnissartik piumanerusarpaat, katsorsakkanulli attaveqarniarneq ajornarneruleriartorluni.

Tarnip nakorsaata nammineq oqarneratuut:

- Skærmikkut katsorsaagaanni timip oqariartuutai takujuminaannerusarput.

Sooq tamanna pingaartuua?

- Meeraq arlalitsigut tarnikkut ajornartorsiuteqartoq katsorsarukku tamatigut nalilertuarusuppara isitsigut isigisinnaanersugut, meerarlu pimoorussisinnaanersoq.

- Timaata oqariartuutaat tamatigut nalilersortarpakka paasiniarlugu imini anersaarineqartoq qanoq ittuunersoq. Unitsiassaagut? Kakaavisulaassaagut? Titartaalaassaagut?

- Skærmi atorneqarpat nalilersinnaanngilara.

Internet atorlugu amerlanerit katsorsarneqarsinnaasut

Karen H. Kallesøe meeqqat inuusuttullu tarnikkut katsorsarneqarneranni nakorsaavoq immikkut ilinniarsimasoq kiisalu meeqqanut inuusuttunullu psykoterapimi immikkut ilinniarsimalluni. Ukiuni kingullerni tallimani ilisimatuussutsikkut internet atorlugu katsorsaanermi suliaqarsimavoq, ingammik appit nittartakkallu atorlugit toqqaannanngitsumik ingerlanneqartuni, soorlu meeqqat inuusuttullu akornanni naakkut ingerlanerliornernik katsorsaalluni.

- Misilittakkavut pitsaalluinnarput, oqarpoq misileraanermiillu angusat erseqqissarlugit.

- Ingerlanneqartut katsorsaanermi pitsaalluarlutillu eqaannerulersitsipput, taamaalillutik napparsimasut angajoqqaallu imarisaannik namminneq ulluinnarni inuunerminnut tulluarnerpaanik suliaqarsinnaalersillugit.

Saniatigut isumaqatigiilluinnarpaa, videokkut nakorsiartitsinerit ilungersunarsinnaasut. taamaattumillu tamanut anngutsinniarnerat mianersuuttariaqarluni.

- Aammami nittartakkatigut katsorsarneqartut ilaat tassanngaannaq nerisassiulerpoq, Karen H. Kallesøq oqaluttuarpoq.

- Imaanngilaq video aqqutigalugu katsorsaaneq tamatigut iluartittartoq.

Ilisimatuussutsikkut siunertaqarnissaq pingaartuuvoq, oqarpoq.

Maannakkut telemedicinimi ilisimatusarnermi annerusumik sunniutit isiginiarneqarsimapput, soorlu tarnikkut nappaatini malunniutit ikinnerusunut nalinginnaasumillu inuunerup pitsaassusaa qaffasinnerulerluni. Isiginiarneqannginnerusimavoq suut annaaneqartarnersut isikkut attaveqarneq timikkullu oqariartuutit eqqqarsaatigalugit.

Ilisimatusarnerlu taamaattoq aamma pisariaqarpoq, oqarpoq eqqissisaallunilu:

- Tarnikkut katsorsaaneq tamakkiisumik digitalinngunngisaannassaaq.

- Katsorsagaqartarpugut imaannaanngitsunik malunniuteqartunik, digitalikkut katsorsaanermi ilanngunneqarsinnaanngitsunik, taakkulu soorunami periarfissaqartuassapput tarnip nakorsaanut imaluunniit tarnip pissusaanik ilinniarsimasunut ornigunnissaminnut, Karen H. Kallesøe oqarpoq.

- Nalinginnaasumilli uppernarsaatissalimmik katsorsaanermi napparsimasunut amerlanerusunut anngukkusuttupilussuuvunga – matumanilu nittartakkatigut katsorsaaneq sakkussat ilagisinnaavaat.