Ilisimatusartoq: Inuit oqartussaasunik tatiginninnginnerat ajornartorsiutaavoq

Naalakkersuisut politikkerillu qinikkat pissaanerminnik atornerluinnginnissaat tatigisinnaavarput?

Atuaruk aamma

Isumasiuineq: Politikerit ilaat pisinnaatitaaffimminnik atornerluisarput

Taamaattariaqanngilaq, kalaallit amerlanerit taama isumaqarput. Transparency International Greenlandip isumasiuinerata tamanna takutippaa. Politikerit ilaat pissaanerminnik atornerluisut apersorneqarsimasut 65 procentii isumaqarput.

Tatiginninnginnerlu tamanna ajornartorsiutaasinnaavoq, Najaaraq Demant-Poort, suliutigaluni Ilisimatusarfimmi ph.d.-nngorniartoq ingerlatsinermik, pisortat suliffeqarfiinik tatiginninnermillu ilisimatusartoq, oqarpoq. Taannattaaq misissuinermi paasissutissanik pilersueqataasimavoq.

- Innuttaasut peqquserluttoqartarneranik pissaanermillu atornerluisoqartarneranik upperinninnerat imminermini unammillernartuuvoq. Isummersorani isiginninnikkut taamaattoqartanngikkaluarpalluunniit innuttaasut taama isumaqarnerinnaat politikkimik suliaqarnermi unammillernarsinnaavoq, taanna oqarpoq.

Taamaakkaluartorli pisortat tatigineqangaartut nalunaarusiami erserpoq. Apersorneqarsimasut 78 procentiisa politiit tatigaat. Eqqartuussiviit suliffeqarfiillu aqutsisui aamma tatigineqarluarput, Inatsisartulli, Naalakkersuisut kommunimilu politikerit ataatsimut isigalugit 63 procentinit tatigineqarput.

Malittarisassat paasiuminartuuppat?

- Pissaanermik atornerluineq peqquserlunnerillu pinngitsoortinniarlugit assigiinngitsorpassuarnik iliuuseqartoqarsimasoq Najaaraq Demant-Poort oqarpoq. Soorlu kinaassutsimik isertuussilluni nalunaarutiginninneq pillugu aaqqissuussinerit, ingerlatsinermut inatsit, tunissutisinernut politikki aamma aningaasanik peqquserluttuliortitsisoqannginnissaanut malittarisassat.

Qanorli ilinikkut pisortani atorfillit qinikkallu ilaat pissaanermik atornerluisartutut inunnit isigineqarsinnaappat?

- Aaqqissuussinerit taakkua atorsinnaanerannik upperinninnissatsinnut unamminiarnartoqarsinnaasoq isumaqarpunga, tassami inatsisit tamaasa ilisimasariaqarpagut. Tamatta inuttut ima pinngortitaavugut ikittuinnaat inatsisinik atuartarlutillu ilisimasaqartarlutik. Taamaammat inatsisilerituujunngikkaanni inatsisinut inatsisilerinermullu tunngasunik ilisimasaqarluarneq annertunngilaq, Najaaraq Demant-Poort oqarpoq.

Inuit imminnut ilisarisimalluannginnertik pissutigalugu peqquserlunnerit nalunaarutigineqarneq ajortut apersorneqartut 25 procentii isumaqartut Transparency International Greenlandip nalunaarusiaani allassimavoq. Inuiaqatigiinnilu kikkut tamarmik imminnik ilisarisimannippallaarnerat unammillernartuusinnaavoq, Najaaraq Demant-Poort oqarpoq.

- Immaqa angutip taassuma arnaq taanna ilisarisimagaa, taakkualu imminnut ilisarisimagunartut arlaatigulluunniit ilaqutariittut nalunnginnakku (inatsit, aaqq.) maleruarneqarpianngitsoq isumaqarsinnaasarpugut, taanna oqarpoq.

Tunngavilersukkamik oqaloqatigiinneq ilinniartitsinerlu

Transparency International Greenlandip Kalaallit Nunaat inatsisit akuerineqartut pillugit innuttaasunik paasissutissiisoqarnissaa naammagittaalliuuteqarsinnaanerlu pillugu peqquserlunnermik akiuinermut periusissiussasoq ilaatigut inassutigaa.

Najaaraq Demant-Poortili allatut isiginnittaaseqarpoq:

- Ilisimatuutut suliara eqqarsaatigalugu ingammik ulluinnarni pissaaneqarnerup attuumassuteqarpallaarnerullu akerleriissutaannik isumaginnittartunik tunngacilersukkamik oqaloqatigiinnissaq taakkuninngalu ilinniartitsinissaq suli pingaaruteqarnerusoq isumaqarpunga.

Inatsisit politikkikkut oqartussaasut, inatsisilerituut atorfilillu inatsisinik suliaqartut qullersaannit suliarineqartarput. Ulluinnarnili allanit, amerlanertigut assigiinngitsunut tunngasunik immikkut ilinniagaqarsimasunit, soorlu kommunimi sullissivinni sulisunit, kommunefogedinit politiinilluunniit taartaasinnaasunit, atorneqassapput.

- Piviusumimmi taakkunani sunniuteqartussaapput. Inatsisit atuutilersinneqarnerisigut iluatsilluartutut oqartoqaannarsinnaanngilaq. Kisiannili taakkua maleruarneqarunik iluatsilluarnerarneqarsinnaapput.

Oqartussat siornamut naleqqiullugu peqquserlunnermik akiuiniarnermi pitsaanerusumik suliaqartut amerlanerusut isumaqartut Transparency International Greenlandip misissuinerani takuneqarsinnaavoq.

Oqartussaasut pissaanermik atornerluinermik isumaginninnerluttuusut 2016-imi apersorneqartut 60 procentii isumaqarput. 2020-mi 50 procentit aamma 2025-mi 38 procentit taama isumaqarput.