Ilisimatusartut siunnersuutaat aaku

Neriulluarnissamik qujamasunnissamillu sungiusarneq timitta peqqissusaanut iluaqutaasartoq, Norgemi peqqissutsimut aqutsisoqarfimmi Folkehelseinstitutet misissuinermi paasineqarpoq. Inersimasut misissuinermi peqataasut tarnikkut iluarusunnissamik ingerlataqarnermi timimikkut aseruuttuulaartinneqarput. Sammisaminnit nukittunerulissapput pitsaasunillu misigisaqarnerullutik.

Maja Eilertsen nammineq nakorsiartarfimmi nakorsaavoq, inuppassuillu assigiinngitsumik inissisimasut inuunerullu pitsaassusaata sunniutai takusarpai. Ilisimatusaammi nutaami pingaarnertut allaaserisaqarpoq. Inuunerup pitsaassusaanik peqqissutsimillu ilisimatusarneq pissanganartuusoq isumaqarpoq.

- Inuunerup pitsaassusaanik pitsanngorsaasoqarsinnaava, timikkut peqqissutsimut aamma sunniuteqartumik?

Apeqqut taamaattoq Maja Ellertsernip ilisimatusaataani qitiuvoq. Ukiorpassuarni uippakajaarneq timimi aseruuttoornernik pilersitsisartoq ilisimatusarnerup takutikkaa oqarpoq.

- Sammisanili inuunermik pitsaanerulersitsisussani peqataanermi takuneqarsinnaavoq tamanna akiuussutissatut sunniuttartoq, aseruuttoornerillu annikillisillugit, nassuiaavoq.

Ilisimatusaatigineqartoq nunani tamalaani ilisimatuussutsikkut atuagassiami International Journal of Applied Positive Psychologymi saqqummersinneqartumi, ilisimatusaatinit allanit 25-nit paasissutissanik tunngaveqarpoq. Inuit nunarsuarmi assigiinngitsuneersut 1.600-t sinneqartut taanna peqataaffigaat.

Sianissutsip timillu imminnut atanerat nassuiarpaa:

- Uippakajaaraangatta hormoni kortisolimik taaguutilik pilersinneqartarpoq. Matumani akiuussinnaassuseq sunnernerlunneqartarpoq aseruuttoortitsillunilu.

- Aseruuttoorneq tamanna nappaatinut kroniskiusunut (katsorsavinneqarsinnaanngitsunut) amerlanernut tunngaviusarpoq, Maja Eilertsen oqarpoq.

Aseruuttoornerit taamaattut takussutissaqarneq ajorput.

Ukiukkut taartarnerani nikallorujussuarnermik eqqugaannginnissarput pingaartuusoq oqarpoq.

- Ullup qaamarnga pitsaasumik inuunissamut pisariaqartipparput. Taartarnera timimut sianissutsimullu sakkortusarpoq. Taamaattumik sammisat inuunerup pitsaassusaanik iluaqutaasut pingaartupilussuupput.

Sammisat inuunerup pitsaassusaanik nukittorsaasut uippakajaannginnerulersitsisarput, taamaalilluni nukissanik tigooraasut annikinnerulerlutik nukissamik tunisisut annertunerulersarput, Maja Eilertsen oqarpoq. Qanorli iliuuseqarsinnaavugut?

Nipilersorneq pinngortitarlu

Maja Eilertsen ilisimatusaamminit allamit tallimanik siunnersuutissaqarpoq, ulluinnarni nuannaarnermut tunngasunik:

• Maannamiinnissaq.

• Timit atorluartaruk.

• Ilinniartuarit. Ineriartorit, pikkoriffigisaqalerit, tunniusimaffissannillu nassaarit.

• Attaveqaatinik pilersitsigit. Inoqatinnik attaveqarnitit piorsartuakkit, qanittumiittut ungasinnerusumiittullu.

• Tunissuteqarit, tapiigit, ikiuigit tapersersuillutillu. Nukivut avammut sammitillugit allat ikiorniarneranni nammineq inuunerissaatigisarpavut.
  

- Tamanna pinngoqqaarnitsinniippoq. Assersuutigalugu misiginngikkutsigu arlaanut atalluta, timip uippakajaalernissamut illersuutaa atuutilersarpoq, Maja Eilertsen oqarpoq.

Pingortitarsuarlu nakorsaatitsialaavoq.

Ilisimatusarnerni Maja Eilertsenip suleqataasalu paasissutissanit aasimasaanni tigussaasunik arlalinnik iliuuseqarnissamik siunnersuuteqarpoq. Tassaasinnaavoq qujamasunnermik sungiusarnerit nipilersukkanilluunniit tusarnaarnerit.

- Ilisimasaapput nutaajunngitsut. Immaqali nakorsiartarfimmi atorneqarluartariaqarput?

Pinngortitarsuarmi misigisat iluaqutaanerannut arlalinnik tunngavissaqarpoq, Helga Synnevåg Løvoll Norgemi Voldami ilisimatusarfimmi timersornermut asimiinnermullu ingerlatsivimmi professori oqarpoq.

- Pinngortitamiilluni qorsuusumiinnerup nammineq iliuuseqanngikkaluarluta arlalitsigut sunnertaraatigut ilisimatusarnerup ilaani takutinneqarpoq.

Illup iluaniikkaluaraanni pisattat akuutissalersorneqanngitsut, soorlu qisuit, ajunngitsumik sunnertaraatigut aamma oqarpoq. Aamma igalaaniit qorsooqqissumut isikkiveqarneq aamma sunniuteqarsinnaasarpoq.

- Inuiassuit oqaluttuarisaanerata kingusinnersaani sivisunngitsumi illup iluaniinnerujartorsimavugut asimiinnata. Apeqqutaalerpoq avatangiisinut nutaanut taakkununnga naleqqussarsinnaasimanersugut, imaluunniit ilisimaarisatsinnit suli itsaq inuttut illuta, Helga Synnevåg Løvoll oqarpoq.

- Silarlukkaangat nalinginnaasumit aniniarneq ajornakusoornerusarpoq, Helga Synnevåg Løvoll oqarpoq.

Pujorneratigut, marulloqarneratigut siallerneratigullu puigorsinnaasarparput ilumut asimiinneq nuannarigipput, oqarpoq.

- Immaqa eqqarsartoqartarpoq aneerniarluni atisalersornissaq pisariusoq. Qanorli isumaqarfigineqartarpa? Tamanna sungiusarneqarsinnaavoq, Helga Synnevåg Løvoll oqarpoq.

Neriulluarnerup sungiusarnissaanut uteqqeriarutta.

- Pisariitsoq pineqarpoq. Pinngortitamiinnerup iluarinissaa ilinniarneqartariaqarpoq, timmissat qalipaatillu maluginiarlugit. Aamma qulisimagaluartoq qilammi nunamilu tamatigut assigiinngisitaartoqartuarlunilu qalipaaterpassuaqartarpoq, Helga Synnevåg Løvoll oqarpoq.

Inuunerup aaqqissuuteqqinniarnerani pinngortitap ikiorsinnaavaatigut, oqarpoq.

- Pineqarpoq takussallugu pinngortitamut pituttugaalluinnartuusugut paasillugulu inuttut inuunissaq suunersoq. Pinngortitamik atuisuunikkut inuummarinnerulersarpugut angerlarsimasutullu misigaluta.

- Ataffiginerullugu misigineqartarpoq, Helga Synnevåg Løvoll oqarpoq.

Taartarnera isumaqarpoq tamanna akueralugulu arlaanut nuannersumut atortariaqaripput.

- Taartumiinneq ilummut isiginiarnissamut qaaqqusivorlusooq, Ukiup allanngorarnera malinnerullugu inuunissaq pineqarpoq, Helga Synnevåg Løvoll oqarpoq.

Pinngortitaq Japanimi nakorsaatinngorsimavoq

Arlalitsigulli aallartinniarnermi ajanneqalaartariaqartarpoq. Soorlu Maja Eilertsenip eqqartugaanisuut inuit amerlanerit pinngortitap nakorsaataasinnaaneranik takunnilernissamut nakorsiartarfik aallartiffiusinnaanngila?

Asiap kujataani pinngortitamik attaveqarneq timikkullu peqqissuseq imminnut atasut ukiorpassuarni ilisimatusaatigineqarsimavoq, Helga Synnevåg Løvoll oqarpoq.

- Ilisimatusarnermit taassumannga ilisimasat maanna Japanimi nalinginnaasumik nakorsaatit atorlugit katsorsaanermut ilanngunneqartalersimavoq, oqarpoq.

Saniatigut erseqqissarpaa arlalitsigut nakorsap oqaasii naammanneq ajortut.

- Isumaqarpunga taamatut iliuuseqarnermi pinngortitami angalaartitsisartut silamilu ilitsersuisut sulinermi taamaattumi akuutinneqartariaqartut, Helga Synnevåg Løvoll oqarpoq.

Inuppassuit pinngortitamik atuereersut immaqa iluamik misigineq ajoraat tikkuarpaa. Assersuutigalugu inuppassuit orpippassuakkut arpattarput nipilersuutinik tusarnaajutigisarput.

Nammineq Norgemi asimi angalaartitsisartutut ilinniarsimavoq, saniatigullu Shinrin Yokumi ilinniaqqissimalluni aamma ’orpippassuarni uffarnermik’ taasaminik. Assersuutigalugu pinngortitami eqqumalluarnissaq ilinniarneqartarpoq.

Helga Synnevåg Løvollip Kinami ShinrinYokup uissuumminartumik misissornera tikkuarpaa, inernerisa takutillugu inuit peqqissusaannik ingerlatsivimmi ilisimatusarnermi paasineqartunut eqqaanartunik: Peqataasut kortisoleqassusaat annikinnerulersartoq taamatut asimiissimagaangamik.

- Naggataagullu: Nammineerlutit ikinngummik ilaserinnigit. Meeqqat inersimasullu pineqarput. Taava asimi misigisassarsiorneq aamma inooqateqarnermut tunngalerpoq.

©Forskning.no. Stephanie Lammers-Clarkimit danskisuunngortinneqartoq.