USA-p, Danmarkip Kalaallit Nunaatalu akornanni isumaqatigiissutissap atsiorneqarnissaa Naalakkersuisut tallimanngormat tamanut nalunaarutigaat. Isumaqatigiissummut missingiut suli tamanut saqqummiunneqanngikkaluartoq innuttaasut isummersortippagut.
Lars Heilmann.
Assi: Ane-Marie Petersen
Lars Heilmann, Kommuneqarfik Sermersuumi atorfilik.
Danmarkip, Kalaallit Nunaata USA-llu isumaqatigiissutertik sapaatip-akunnerani matumami atsioqatigiissutiginissaa siunniuppaat.
Suliap maanga killinnera qanoq isumaqarfigaajuk?
- Tassa tusarpakka malinnaaffigalugillu. Amerikap, Danmarkip Kalaallit Nunaatalu atsioqatigiinniarnerat soqutiginarpoq. Atsiorneqarnissaa imarisaalu pissaganarpoq, sulimi saqqummiunneqannginnami. Kisianni atsioqatigiinnissaq eqqarsaatigalugu, kiisami pisoqarpoq.
Isumaqatigiissut tamanut suli saqqummiunneqanngilaq, suli takunngilarput. Illit qanoq imaqarnissaa neriuutigisinnaaviuk?
- Kalaallit Nunaata siunissaa ilaajumaartoq neriuutigaara. Imarisai Kalaallit Nunaannut tunnganerusut, tassa innuttaasut oqartussaassuseqarnerunissaat.
Isumaqatigiissutip atsiorneqarnissaa tassa maanna pilersaarutigineqarpoq. Killiffik eqqarsaatigalugu pisorpassuaqarnikuuvoq. Suliap maanga killinnera qanoq oqaasertalersinnaaviuk?
- Imarisaata saqqummiunneqarnissa pissangangineruara, Nunatsinnut tunnganerusut.
Isumaqatigiissut atsiorneqareerpat ilinnut qanoq sunniuteqassangatippiuk?
- Pinngitsoorani nunaqqatinnut sunniuteqassaaq. Atsiornerup atuutilernissaa pissanganarpoq. Oqartussaassuseqarneq kalaallit amerlanerit pigissagaat, toqqissisimanerunissaq neriuutigissuara.
Abel Karlsen.
Assi: Andreas Wille
Abel Karlsen, Ilulissani aalisartoq.
Isumaqatigiissummik atsiortoqartussanngorpoq, tamanna qanoq oqaasissaqarfigaajuk?
- Kalaallit Nunaanni innuttaasuusugut ukiuni kingullerni toqqissisimanngilagut. Maannakkut taama isumaqatigiittoqartussanngornera assut toqqissiallannarpoq.
Sooq toqqissiallannarpa?
- Imarisaa paasisaqarfiginngilara. Nunalli taakkua suleqatigiissutissamik atsiortussanngornerat assut toqqissiallaatigivara, pissutigalugu illersornissamut tunngasunik imaqarnissaa naatsorsuuteqarfigigakku.
Naalakkersuisunut ilaasortat ilaatigullu aamma Inatsisartuni illuatungiliuttut isumaqatigiissutissatut missingiummik atuarsimallutik ilaatigut allapput. Isumaqatigiissut innuttaasunit takuneqarani pissaanilissuit akornanni atsioqatigiissutigineqartussanngorpoq. Tamanna qanoq oqaasissaqarfigaajuk?
- Uanga isumaqarluinnarpunga imarisaa Nunatsinni innuttaasunut ilisimatitsissutaaqqaartariaqaraluartoq. Tamatumalu kingorna aatsaat atsioqatigiissutaassagaluartoq. Atsiortussanngornerat ajorinngilara imarisaali atsiukkallu uannut innuttaasunullu sunniutissai takoqqaarusunnaraluarput.
Isumaqatigiissummi suup qulakkeerneqarnissaa kissaatigaajuk?
- Qaqugumulluunniit aarlerinanngittumut inissinnissarput uanga taanna kissaatiginerpaavara. Kingumut qiviassaguma aarlerisarnikuuvunga, oqaatigineqartartummi sakkortusimaqaat.
Hansine Petersen.
Assi: Andreas Wille
Hansine Petersen, Majoriami Ilulissani ilinniartitsisoq.
Isumaqatigiissummik atsiortoqartussanngorpoq, tamanna qanoq oqaasissaqarfigaajuk?
- Atsioqatigiissutigineqartussap imarisaa nalullugu innuttaasuulluni nuanninngilaq. Pissutigalugu soorlu uanga atsiugassaqaruma imaa paaseqqaarusuttarpara sumununa atsiulersunga? Nunat taakkua pingasut atsiortussanngorneranni innuttaasunut tusarniutaaqqaannginnera nuannarinngiivippara.
Isumaqatigiissummi suup qulakkeerneqarnissaa kissaatigaajuk?
- Nalulluinnarpara suna atsiorneqalernersoq. Kisianni nangiarnartutut taasinnaavara, pissutigalugu Trumpip nunarput ukiuni kingullerni soqutigilluinnartarpaa, oqallittut malinnaavigisarneranni imatut paasivara, Kalaallit Nunaata nunanut allanut, pissaanilinnut, inissisimanerata qitiusumik inissisimanera pillugu soqutigisarigaa. Kisianni eqqartorneqanngitsoq tassaavoq innuttaasut. Suniarpaatigut? Isumaqatigiissut ulluinnarni inuunitsinnut sunniuteqarnerlussappat soorunami nuannissanngilaq toqqissisimanaranilu.
Naalakkersuisunut ilaasortat ilaatigullu aamma Inatsisartuni illuatungiliuttut isumaqatigiissutissatut missingiummik atuarsimallutik ilaatigut allapput. Isumaqatigiissut innuttaasunit takuneqarani pissaanilissuit akornanni atsioqatigiissutigineqartussanngorpoq. Qanoq neriuuteqarpit?
- Pissaanilinnit aqunneqannginnissarput, kiffaanngissuseqarluta Kalaallit Nunaanniinnissarput kinguaattalu kiffaanngissuseqarumaarnissaat neriuutigiuaannarpara. Tamanna pillugu allanngortoqaqqunanngeqaaq.
Willads Korneliussen, siusinaartumik soraarnerussutisialik.
Danmarkip, Kalaallit Nunaata USA-llu isumaqatigiissuteqarnertik sapaatip-akunnerani matumami atsioqatigiissutiginissaa siunniuppaat.
Suliap maanga killinnera qanoq isumaqarfigaajuk?
- Kalaallit Nunaata isumaqatigiissutigilinngilaa. Danskit naalagaaffiata USA-mut isumaqatigiissutigilerpaa. Danskit naalagaaffiat annaanniarlugu. Kalaallit Nunaat annerusumik uani pineqanngilaq. Peqataatinneqaannarpoq, sunniuteqarnavianngillat. Danskit soqutigisaat kisimik pineqassapput.
Taamatut isumaqarninnut suna tunngivigaajuk?
- Takusinnaasakka aallaavigalugit Nunarput nammineernerulerusulluni oqalukkaluartoq danskit naalagaaffiat sukataaginnaavippoq sunut tamanut. Isumaqatigiissut iluatsinniassagamikku Nunatsinnut suna tamaat maanna tunniunnialerpaat, tassa namminneq soqutigisatik annaanniarlugit.
Danskit suna soqutigisarigamikku?
- Danskit naalagaaffiata nukittunerpaamik inissisimanissaa, NATO-mi iligiit sakkuliullugit, anguniarpaa. Danskinuku naalagaaffiat Nunarput sakkuliullugu nukittunerpaamik inissisimalerniarsarisut. Danskit naalagaaffiat soqanngilaq. Aningaasaateqaranilu tunisassaateqanngilaq.
Isumaqatigiissutip imaa suli tamanut saqqummiunneqanngikkaluarpoq, taamaattoq Willads Korneliussenip suna siunertarineqarnersoq eqqoriarsinnaavaa.
Isumaqatigiissut tamanut suli saqqummiunneqanngilaq, suli takunngilarput. Illit qanoq imaqarnissaa neriuutigaajuk?
- Takorlooruminaatsittorujussuuara. Kisianni oqareernittuut danskit naalagaaffiata Issittumi inissisimallualernissaa annerusumik pineqarpoq. Nunarput kisimiitsillugu isumaqatigiissusiortissinnaanagu nalunngilaat, isumaqatigiissummummi sunniuteqarnaviannginnamik. Danmarki annerusumik iluanaaruteqartinneqarnaviannginnami.
- Neriuppunga Nunatsinnut iluaqutaasussamik tigussaasunik isumaqatigiissusiortoqassasoq. Danskit naalagaaffianuinnaanngitsoq.
Kalaallit Nunaannut suut iluaqutissaasinnaanerannik assersuuteqarsinnaavit?
- Illersornissaq uani pineqarpat, sinerissamik nakkutilliinerup pitsanngoriarnissaa neriuutigaa. Nunatsinni nakkutilliisussatut piukkunnarnerpaat tassaagaluarput Canadamiut sinerissami nakkutilliisut (Canadian Coast Guard, aaqq.). Tassa taakku SAR-i eqqarsaatigalugu isumaqatigiissuteqarfigisassaraluagut. Danskit naalagaaffiata saperpaa, taakku Issittulerineq naluaat. Issittulerillaqqinnerpaaq akiatungitsinniippoq, tassa Canada. Suleqatissaraluagut.
Isumaqatigiissutip atsiorneqarnissaa tassa maanna pilersaarutigineqarpoq. Killiffik eqqarsaatigalugu pisorpassuaqarnikuuvoq. Suliap maanga killinnera qanoq oqaasertalersinnaaviuk?
- Nunarput Donald Trumpimiit tatineqarnikuusoq ulloq manna tikillugu isumaqanngilanga. Tatineqarnikuunngilagut. Danskinuna naalagaaffiat tatineqarnikuusoq, taamaalilluni Nunarput aatsaat ukkatarilerpaa. Trump eqqortumik oqarami, tassa Danskit naalagaaffiata Kalaallit Nunaanni suliassani naammassinikuunngilaa. Imaallaat Danskit naalagaaffiata suliassani aatsaat takulerpaa.
Isumaqatigiissut atsiorneqareerpat ilinnut qanoq sunniuteqassangatippiuk?
- Naluara uannut toqqaannaq sunniuteqarsinnaanersoq. Apeqqutaavoq NATO-p isumaqatigiissut akuerissaneraa, taakkumi avaqqunneqarlutik isumaqatigiissusiortoqarnera akuerinavianngilaat.
