Ippernat qanorsuarluunniit kaporsinnaavaat

Svenskeq Viktor Gårdman Pinngortitaleriffimmi aasaanerani ukiualuit matuma siorna sulivoq.

Sulilernermi ulluisa siulliit ilaanni Kangerluarsunnguami misissuisarfimmukarluni misissugassaminik aallerpoq. Pinngortitaleriffimmi sulisut allat ilagalugit illuaqqap silataani unnukkut immiaarartorusaarput. Seqinnarippoq isikkiviluganilu.

Viktor Gårdman sapaatip-akunnera ataaseq qaangiuttoq Kangerluarsunnguanukaqqikkami unnukkut ataatsimuulaarnissaq qilanaaraa: Silamiilluni, sullisit peeriarlugit eqqissisimaarujoornissaq. Piviusorli tassani misigaa. Piviusoq aput aakkaangat ukiut tamaasa misigineqartartoq. Nalunngereerpat:

- Tassanngaannarsuaq ippernanit hunnorujukkaanik poorneqarpunga, Viktor Gårdman oqaluttuarpoq. Taanna Pinngortitaleriffimmi ph.d-nngorniarluni maanna ilinniarpoq.

Ippeqinera soqutiginnilerneranik kinguneqarpoq. Ippernat unnaaleeqqallu sooq sumi tamaaniinnersut maanna ilisimatusarfigaa. Isini, siutini qarngup iluani allaniluunniit nuannarineqanngitsuni. Imaluunniit nammineq oqarneratut:

- Sullerngit timmisinnaasut issittumi pinngortitami ataqatigiinnermut qanoq inissisimanersut.

Pinngortitami assigiinngitsunik sulialik

Kangerluarsunnguami ilisimatusarluni misissuisarfimmut tassunga iserpugut, iggavimmilu nerisarfimmi issiaqatigiilluta. Takusat allattorsimaffiat (tuttu ullualuit matuma siorna takuneqarsimavoq) nivingavoq, atuakkat pinngortitamut tunngasut, pinnguaatit atuakkiallu unnukkut oqarasuaateqarani aliikkutassat ilisivimmiipput.

- Sullineq iguutilik (hveps, aaqq.) sumiinnersoq nalunngiliuk?, Pinngortitaleriffimmi sulisoq alla Paula Schmitz aperaaq. Taanna Viktor Gårdmanip aamma nuliaraa.

- Nillataartitsivimmiipput, oqarpoq.

Nillataartitsivik ammariarlugu nerisassaasivik matusartoq nerisassat akornanniittoq tiguaa.

Viktor Gårdmanip tiigerinik soqutiginninnini pissutigalugu Sverigemi Uppsalamiittumi Lantbruksuniversitetimut - SLU - uummasusilerituutut qinnuteqaateqaraluarpoq. Ukiulli siullerni ilinniartitsisup maluginiarpaa uumasut allat angissusiat assigiinngiiaartut. Ilinnialerneraniilli uumasunik allanik angissusilinnik soqutiginninnera ilinniartitsisuata ukioq siulleq paasivaa. Uummassusilerituunngorniartup allisitsiummi ilisarisinnaasaminik takusaqarpoq: Qalipaatigissaartut, sului meqqullit, isernartorsuarnik iserujussuallit malussarniutaallu nassutut isikkullit.

- Soorlu tassa science fictionimiiginnarluni, Viktor Gårdman oqarpoq.

Ilisimatusartup inuusuttup suut alutorinerai nalunarunnaarput. Ippernat unnaaleeqqallu pinngortitaapput alutornarluinnartut.

Ippernat sapaatit-akunnerini pingasuni uumaneranni aamma pisorpassuaqartarpoq. Tasermi manniliarineqarlutik tukeraangamik eqisaavanngortarput, taavalu timaat ippernanngoriartuaariarlutik tingisarput, naasut tungusunnitsortaannik inuussuteqartarput uumasuniillu aattortarlutik. Taava kinguaassiorniarlutik manniliortarput, toqussartillu tikillugu taakku uteqattaartarlugit.

- Immaqa eqqarsaqqissaarnerugaluarpoq, kisianni piginnaasatik taakku pigereerlugit uummartarnerat alutornartorujussuuvoq, oqarpoq.

Ippernap kapuutaa arfineq-marlunnik assigiinngitsunik suliaqartunik immikkoortoqarpoq: Pilattuutaasaq pitsaanerpaamik kapisiffissarsioriarluni ikiliisartoq; ivigaasaaqqat marluk ikimik ammatitsisartut; aammik milluaat; imerpalasumillu qisertartoq aammut issornaveersaataasartoq. Enzymet taakku sapigallit timaasa qisuariarfigisarpaat, taamalillutik ippernaniit kapitiffiup naala ungillertarpoq, aappillerluni pullalerlunilu.

- Tupinnaqaaq! Ippernarmi mikisoq qanoq ililluni aammik nassaarnissani nalunngilaa? Ippernanummi atuarfeqanngilaq, Viktor Gårdman oqarpoq.

Allisitsiut nerrivimmiippoq. Victor Gårdmanip ippernat assigiinngitsut marluk, Aades nigripes aamma Simulium vittatum, allisitsiummiittut pussuguteeqqat atorlugit nikisittarlugit misissorpai. Ippernat unnaaleeqqallu Kalaallit Nunaanni takussaanerpaapput.

Ippernanik nungusaaniarluni iliuuseqarujussuartoqartariaqanngitsoq

- Ikinngutima nunaqqatiginikuusama eqqumiigiunnarsivaannga, Viktor Gårdman oqarpoq.

Sverigemi illoqarfimmi Norrköpingimi inuusuttuulluni breakdancertarlunilu skateboardertarpoq. Maannali puumut plastikkimut nyloninik kamaasianik ikkussuisarpoq.

- Atortorissaarutinik immikkut ittunik peqaraluarpoq, ukuli pitsaanerupput, oqarpoq. Nylonimik kamaasiat ippernanik misissugassaminik katersuinermini issingersissutitut atortarpai.

Viktor Gårdman ilisimatusarnermini ippernat unnaaleeqqallu assigiinngitsut qanoq amerlatigisut Kalaallit Nunaanniinnersut, nunallu sortaaniinnersut paasiniarpai. Suliniummut atatillugu Tasiilami, Ilulissani, Maniitsumi, Narsami, Kangerlussuarmi Aasiannilu misissuinikuuvoq. Inerniliinera paatsoorneqarsinnaanngilaq:

- Maniitsoq ippernaqarnersaavoq, oqarpoq. Silallu ukiullu qanoq ilinera apeqqutaasartoq ilanngullugu oqaatigalugu.

Ippernat unnaaleeqqallu qanoq sunniuteqartarnersut pingaarnertut paasiniarpaa. Tassa ippernat taama amerlatiginerat uumasut naasullu sorliit iluaqutigisarpaat?

Victor Gårdmanip nutaarsiassat nuanniitsut ingerlateqqissallugit nuannarivallaarneq ajorpaa, taamaakkaluartorli:

- Ippernat taama pingaaruteqartiginngillat, oqarpoq.

Nunap ilaani ippernat timmissat aasiaallu nerisarpaat, taamaattumik Viktor Gårdmannip uumasut taakkua aqajaruisa imaat anaallu misissoqqissaarsimavai. 2024-mi misissugassanik katersineraniit paasisai tassaapput nerineqarneq ajornerat.

Taamaattumik uumasut taakkuninnga nerisaqarnissamik isumalluuteqanngillat. Sooq taama ippernaqatigineranut nassuiaatissaalluarpoq.

Unnaaleeqqat mannii imermi tukertarput, tassanilu aalisakkanit nerineqarsinnaasarlutik. Sulunillutillu tingigaangamik uumasoqatigiiaanut pingaaruteqarpallaarunnaartarnerat paasinarsivoq. Tassa Kalaallit Nunaanni sumiiffippassuarni uumigineqarnerat eqqaassagaanni.

- Imaanngilarli ippernanik nungusaaniarluni iliuuseqarujussuartoqassasoq, Viktor Gårdman oqarpoq.

Viktor Gårdmanip ippernat Kalaallit Nunaanni pinngortitami qanoq pingaaruteqartiginerat pillugu erseqqissumik akissuteqarsinnaannginnini iluaagaa, aammali paasisaqarnerulerusussuseqalerneranut pissutaavoq:

- Ilisimatusartutut nutaanik apeqqutinik eqqarsaasersorsinnaanera nuannaraara: Sooruna taama amerlatigisut nerineqarneq ajortut?

Pisarineqartartut naammanngitsut

Viktor Gårdman sullerninit kiineqartarpoq. Maajimi katinnerminnut atatillugu Madagaskarimut angalanerminni sullernit pillugit atuakkiornissaminut piffissaqarpoq.

- Pisuttuaannarsinnaajunnaarnikuuvunga, arlaannik misissuerusulertuaannarpunga, oqarpoq.

Ippernarniut netsi illuanik tigullugu erruivik aappaani paaralugu seqinnarimmut anivoq. Ipparnaarsaammik kiinnani pooqqavaa tujuuluaraannaallunilu. Ippernat ukiuni pingasuni ilisimatusarfigineri kapitinnissani soqutigiunnaarsimavaa.

- Amerlasuunik toqutsinikuugama utertitserusuppunga, oqarpoq.

Ippernat arnavissat kisimik aammik milluaasarput. Aak namminneq iluaqutigineq ajorpaat, manniisaliuna pisariaqartikkaat. Uumasut aavi imermik akoqartorujuupput, ippernallu imeq avissaarteriarlugu ippernassanut aak ingerlateqqittarpaa. Issittumi ippernat uumasorpassuit akornanniinngillat. Taamaammat manniliornissaminnut aak pisariaqartinnerpaanngilaat. Taquassatulli isigineqarsinnaavoq.

Ilisimatusartup Viktor Gårdmanip Kalaallit Nunaanni ippernat 10.000-it aamma 20.000-t akornanniittut pisarisimallugit missingerpaa, taakkulu tamarmik ilisimatusarnermut atorneqartussatut toqunneqarnikuullutik.

- Naammattunik pisaqannginnerarlunga oqarfigineqartuaannarpunga, oqarpoq.

Viktor Gårdman ulloqeqqasioreerami ippernarniutini imaariartorlugu illuaqqamiit anivoq. Ippernarniutaat seqersartumik isiginnaarummut assersuuneqarsinnaapput, imaluunniit indianerit toqqi mikisuaqqat. Iluaniippoq akuutissat atorlugit amip tipaanut kiagussunnitsumulluunniit eqqaanartunngorlugu sanaaq.

Ippernat kuldioxidimut kajungerisarput, kilometerillu ataatsip missaani ungasitsigisumiit anersaartornerput naamasinnaavaat. Ippernanit orninneqarusunngikkaanni aqqaamasoqarsinnaavoq.

Ippernalli qamaniaraanni ippernarniutit kuldioxidimik immerlugit iliorarneqarsinnaapput, soorlu Viktor Gårdman taamaaliorniartoq. Ippernarniutai marluk gassit puuannut atassuserneqaqqapput, taakkualu ilaat marluk akuutissanut sukkunik, imeq seernartumillu akulinnik imaqarput. Akuukkap kemiskiumik qisuariarluni kuldioxidimik supuulersarpoq. Ippernarniutit qanilliartorneranni tipai sakkortusiortorput, tungusunnitsumik seernartumillu tipeqarput.

Ippernat netsimut katersorniarlugit iluani milluaasoqarpoq. Taanna ippernanik ulikkaarpoq. Viktor Gårdmasnip sukkasuumik qilerpaa, puumullu qorsummut nammataminut ilillugit. Ippernat pisani amerlagisassaanngikkaluartut naammagai.

- Ukioq manna ippernaqarpallaanngilaq, oqarpoq.

Kalaallit Nunaata nunataa isorartummat ippernarpassuaqarpoq. Imermi ineriartortarput, taserarpassuaqarmat, kooqarluarmat tatsillu amerlammata maani ippernarpassuaqarpoq. Nalinginnaasumik. Ukioq mannali aputikinnerunera pissutaalluni nuna panerneruvoq. Aamma kialluni, taamaammat taseqqat tatsillu paqqersimapput. Ippernanut tamanna iluaqutaanngilaq, taakkumi mannii imermi tukertarput.

Kangerluarsunnguami sullerngit assigiinngitsut 400-t missaanniittut Viktor Gårdman oqarpoq.

Sullerngit 1200-t missaanniipput. Amerlarpalussinnaagaluarlutik amerlanngillat. Kalaallit Nunaanni uummasoqatigiiaat amerlanngikkaluartut ippernat qanoq pissusilersortarnerannut ilisimatusarfigissallugu piukkunnarluartuuvoq.

Taamaattumik ph.d-nngorniarnermini virusit suut ippernaniinnersut aamma misissorpaa, aamma ippernat amerlanerulerlutillu ikinnerulersarnerannut suut pissutaasarnersut. Ilisimatusartut taamaaliornikkut silap pissusaata allanngoriartornera ippernanut qanoq sunniuteqarnersoq, nappaatillu suut taakku aqqutigalugit tuniluuttarnersut siumut oqaatigisinnaanerulersarpaat. Ilisimatusaalli aamma allamik siunertaqarpoq:

- Ilisimatusarnermut tapersiiginnarnanga, Kalaallit Nunaanni innuttaasut ippernat aasaanerani qinngarisartakkatik pillugit paasisaqarnerunissaat siunertaraara.

Ippernalli Viktor Gårdmanip pooqattaaniittut tamanna misiginavianngilaat. Nuummut uteruni qerititsivimmut toqqaannartumik ikineqassapput, tassani toqussapput – Viktor Gårdmanillu aqaguani misissoqqissaassavai.