Diplomatimi inissiat pingaaruteqarput. Illuliortariaatiguinnanngittoq kisianni avammut aamma oqariartuuteqarneranut. Diplomatimi inissiat atajuartussatut sananeqarnikut, oqaatsit atorsinnaanngisaannik naqissusiisarput: tassalu aningaasaliinikkut, pingaartitsinikkut aammalu inissisimaannarnissamik siunertaqarnikkut.
USA-p Nuummi Sinniisoqarfimmik 2020-mi pilersitsimat, taamanikkut sulisut ikittunnguupput, aammalu piffissaq tassaniit maannamut Arktisk Kommando-p ajunngitsumik neqerooruteqarnerani, inissiaataani allaffeqarfeqarsimavugut. Sinniisoqarfik ammaqqinneqarnera Kalaallit Nunaata issittumilu inuiaqatigiinnut suleqateqarnerput nutaamik qitiutinneqarneranut takussutissaavoq, taamaattorli taanna alloriarneq siulliuinnarpoq.
Diplomatimi inissiat pingaaruteqarput. Illuliortariaatiguinnanngittoq kisianni avammut aamma oqariartuuteqarneranut. Diplomatimi inissiat atajuartussatut sananeqarnikut, oqaatsit atorsinnaanngisaannik naqissusiisarput: tassalu aningaasaliinikkut, pingaartitsinikkut aammalu inissisimaannarnissamik siunertaqarnikkut.
ILLIT ISUMMAT
USA-p sinniisuata Kenneth Howeryp isumaliutersuutitut una allataraa.
USA-p Nuummi Sinniisoqarfimmik 2020-mi pilersitsimat, taamanikkut sulisut ikittunnguupput, aammalu piffissaq tassaniit maannamut Arktisk Kommando-p ajunngitsumik neqerooruteqarnerani, inissiaataani allaffeqarfeqarsimavugut. Sinniisoqarfik ammaqqinneqarnera Kalaallit Nunaata issittumilu inuiaqatigiinnut suleqateqarnerput nutaamik qitiutinneqarneranut takussutissaavoq, taamaattorli taanna alloriarneq siulliuinnarpoq.
Sapaatip akunnera una Nuummi illoqarfiup qeqqani sinniisoqarfiup allaffeqarfittaarnerata ammaanersiornera nalliuttorsiutigaarput. Tamanna isiginiaraanni eqqarsartoqarsinnaavoq allaffeqarfik nutaamut nuuginnartoq. Taamaattorli alloriarneq tulliuttoq unaavoq, tassa ukiut qulikkuutaanni kingullerni attaveqatigiinneq ineriartorneranut aamma pingaaruteqarneruleriartorneranut takussusiinera.
2020-imili nalunikuunngilarput allaffeqarfik annerusoq pisariaqartitatsinnut neleqquttumut nuunnissarput pisariaqartikkumaaripput. Kalaallit Nunaannullu marloqiusamik attaveqarnerup annertusiartortup nukittorsarneqarnissaanut kissaaterput, aningaasarsiornikkut, ilinniartitaanermik ilisimatusarnikkullu suleqatigiinnermik, kiisalu inuiaqatigiit akornanni qaninnerusumik attaveqarnerneq nukittorsaanissaanut. Taamaattumik piujuartumik inissisimaffissamik ujaasineq aallartinnikuuarput, Nuummilu illoqarfiup qeqqarpiaani inissisimaffik 2023-imili toqqarsimavarput, 2025-illu aallaqqaataani sumiiffik attartornissaa inissisimallugu.
Maannalu ukiuni arlalinni piareersarsimalluta allaffeqarfimmut iserterpugut, tamannalu inissisimaffik piujuartitsisumik ersersitsivoq: Kalaallit Nunaanni inuiaqatigiit, aammalu atorfeqarfiit suleqatigiinnissaannut piffissami sivisuumi piumassuseqarneq.
USA Kalaallit Nunaanni kinguaariinnut amerlasuunut atassuteqartarsimavoq, ilisimatusarnikkut aammalu illersornissamut suleqatigiinnikkut, kultoorikkut paarlaasseqatigiinnikkut, inuiaqatigiillu akornanni ataqatigiinnikkut. Ukiuni kingullerni piffissaq tamakkerlugu diplomatiskimik maani peqataasarnerput pissutigalugu Kalaallit Nunaanni naalakkersuisunut, kommuninut, innuttaasunullu suliassaqarfippassuit akimorlugit attaveqarnerput nukittorsarsimavarput.
Assersuut ilaat tassaavoq nerisassiornermut atuakkiaq nunat tamalaat akornanni nersornaaserneqarsimasoq “A Taste of Two Worlds”, Arctic Education Alliance aqqutigalugu suliarineqarsimasoq – USA-p suliniut nuannaralugulu tapersernikuusaa. Tassani ilinniartut aammalu suleqatigiit Kalaallit Nunaanniit Maine-meersullu ataatsimoorlutik nerisassiornermik suliaqarlutik oqaluttuarlutillu pilersitsipput, ileqqut ataatsimoorussat aammalu kultorikkut kinaassutsinik immikkuullarissunik ersersitsillutik.
Assersuut alla tassaavoq Kalaallit Nunaanni Pinngortitamut Avatangiisinullu Naalakkersuisoqarfiup USA-milu Inuussutissarsiornermut Pisortaqarfiup suleqatigiinnerat. Tassani USA-miit nunap immikkoortuini immikkut ilisimasallit Kalaallit Nunaannut tikisinneqarsimapput, sumiiffinnilu assigiinngitsuni suleqatigisat suleqatigalugit suliniuteqarsimallutik. Soorlu Sermermiuni sinerissap qanittuani aserfallatsaaliuineq, Sisimiuni Nuummilu piujartitsisumik aqquserngit ineriartortinneratigut, kiisalu nunap immikkoortui illersorneqartuni aqutsineq pillugu ataatsimoorluni pikkorissartitsinikkut.
Ilisimatusarnerup iluanni ‘Greenland Telescope’ Pituffik Space Base-imiittumi, Kalaallit Nunaat, Danmark, Taiwan aammalu USA suleqatigiillutik annertuumik angusaqarsimapput. Tassani siullerpaamik ‘soqannginnersaq taartoq’ qallunaatut taaneqartartoq ‘sort hul’, assilinera suliarisimavaat, aammalu relativitets teori naliginnaasup misilerarneqarneranik siuarsaasimallutik. USA aamma Kalaallit Nunaat Joint Science Education Project-imut ataatsimoorlutik tapersersorneratigut, 2007-imiit Kalaallit Nunaanniit, USA-miit, Danmarkimiit aammalu Savalimmiuniit gymnasiami atuartut misissueqqissaarnikkut issittumi ilisimatuut kinguaariit tulliut pikkorissarneqarneranut aammalu ilinniartinneqarneri ingerlanneqartarsimapput.
Peqatigiilluta ilinniartitaanermut suliniutit nutaat aallartissimavagut, suliffeqarfiit suleqatigiinneri nukittorsarlugit, takornariaqarneq annertusarlugu aammalu issittumi ilisimatusarnermi suliassaqarfiit nutaat misissoqqissaarlugit. Paarlaasseqatigiinnikkut Kalaallit Nunaanniit USA-mut aammalu USA-miit Kalaallit Nunaannut pikkorissarnerit ingerlattarsimavagut, aamma nunatta marluusut akornanni toqqaannartumik timmisartuussinerit ammaanneqarnerat nalliuttorsiutigisimavarput. Kiisalu Pituffik Space Base-mi kiffartuussinissamut isumaqatigiissut isumaqatigiissutigeqqissimavarput, Kalaallit Nunaanni inuiaqatigiinnut annertunerusumik iluaqutisseerusulluta aammalu suliffissaqartitsinermut pilersitseqataarusulluta.
Nunat allat aamma takusinnaalernikuuaat Kalaallit Nunaat toqqaannartumik diplomatiskimik qaninnerusumik suleqatigalugu qanoq pingaaruteqartiginersoq. Taamaattumik ilisimatusarnikkut, aningaasarsiornikkut ineriartortitsinikkut, niuernikkullu suleqatigiinnerulernissaq pillugit, Nuummi ukiuni kingullerni sinniisoqarfiit nutaat ammaasimallutik. Nuannerpoq maani Kalaallit Nunaanni illoqarfiit pingaarnersaanni diplomatiskimik inuiaqatigiit ineriartornerat takusinnaallugu. Sumiiffimmi qanoq pingaaruteqartiginersoq ersarissumik takuneqarsinnaavoq.
Nalunngilara inuppassuit sinniisoqarfittaarput annertussusaa pillugu oqaaseqartarsimasut. Inissiamut tassunga angeqisumut illoqarfiup qeqqani inissisimasumut aningaasaliinerput ersersippaa, Kalaallit Nunaata pingaaruteqarnera, uummaarinnera aammalu pisinnaassuseqarnera. Nuannaarutigaarput maanna naammattumik inissaqalersimagatta, kalaallinik suleqateqartarnerup tamakkiisumik tapersersornissaanut – ullumikkut aamma siunissami. Suli suliassaqarpugut inissiap iluani, angerlarsimaffippulli nutaaq pitsaanerpaamik inissisimalernissaanut sanaartornerit ingerlakkumaarpagut. Qulakkeerniarlugu uagut issittumi naalagaaffiusutut ataatsimoorluta nunap immikkoortuani allanngorartumi aammalu pingaaruteqarnerulersumi nunap immikkoortuani unammilligassat ataatsimoorluta akiorniarlugit.
Atortorissaarutit annertusarneqarnerisigut inuiaqatigiinnut suli pitsaanerusumik sullissisinnaalerpagut. Diplomatiskimik atorfimmi sunaluunniit tunngaviusumik suliassaa tassaavoq konsuletut suliassanik suliaqarneq. Inissamik annertunerusumik, aammalu amerlanerusunik sulisoqalernitsigut kalaallit ilaat USA-mut angalanissamik pilersaaruteqartut visa-mik neqeroorfigisinnaalissavagut. Taamaalilluni Københavnimut visamik apersorneqarnissamut angalaneq akisoorujussuaq ajornakusoornarsinnaasorlu avaqqunneqarsinnaanngussaaq. Aammalu Amerikamiut Kalaallit Nunaanni najugaqartut amerliartuinnartut, suliartortartut imaluunniit takornariartut, pitsaanerusumik sullissinnaalissavagut, Nuummi pilertortumik pas-inik konsularimullu tungaasunik neqeroorfigisinnaalerlugit.
Pingaarnertut neriuutigaara sinniisoqarfittaaq tamatsinnut katersuuffigisarumaaripput. Qilanaaraara inissiaq nutaaq kalaallit amerikamiullu ataqatigiiffigalugu aammalu avitseqatigiiffigisarumaaraat, kiisalu paaseqatigiinnikkut periarfissanillu assigiinngittunik pilersitsiffigisarumaaraat. Sumiiffik kalaallit amerikamiullu eqqumiitsuliortut, ilisimatuut, suliffeqarfinni aqutsisut, politikerillu naapittarfiat, ilinniartut paarlaasseqatigiinnermut periarfissanik nassaarfigisinnaasaat, amerikamiullu assigiinngitsunut sullissinermik periarfissanik tunisiffigisartagassaat. Taamatut alloriarpugut qujamasuuteqarluta iliuuseqarnikkut – Kalaallit Nunaanni naalakkersuisuit suleqatiginneranut, danskit oqartussaassuisa suleqatigineranut, Kalaallillu Nunaannilu inuiaqatigiit peqataatinneqarneranut.
Kalaallit Nunaata nunanut allanut, isumannaalisaanermut, illersornissamullu periusisissiani kissaatigineqarpoq Kalaallit Nunaat nunat tamalaat akornanni diplomatiimi annertunerusumik peqataatinneqassasoq. Aammalu niueqatigiinnikkut, angallannermut, illersornisamut allallu pillugit USA-mik suleqateqarnerussasoq. Periusissiami oqariartuut: “Nothing About Us Without Us” - Uagut pineqartilluta, uagut avaqqunneqassanngilagut. Tusaavassi. Sumiiffimmilu nutaami matumani saaffiginnissinnaanerput annertusiartortillugu Kalaallit Nunaanni naalakkersuisut inuillu akornanni suleqateqarnerup annertusarnissaa qilanaaraarput.
Nuannaarutigaarput maaniinnerput.
