Isumasiuineq: Politikerit ilaat pissaanermik atornerluisut
Misissuinerup nutaap takutippaa inuit politiit, eqqartuussiviit suliffeqarfinnilu pisortat Inatsisartuni, Naalakkersuisuni kommunalbestyrelsinilu politikerinit tatiginerugaat.
Isumasuiuinermi akissutigineqartuni 65 procentii, politikerit ilaat pissaanermik atornerluisuunerannik isumaqartut. 25 procentillu amerlanerit taamaaliortartut isumaqarlutik.
Toqqorsivimmit assi: Oscar Scott Carl
Transparency International Greenlandip isumasiuinerata nutaap takutippaa Kalaallit Nunaanni innuttaasut amerlanersaat peqquserlulluni iluanaarniartarneq ajornartorsiutitut isigingaat .
Kalaallit Nunaanni innuttaasut 866-it apeqqutinik arfinilinnik peqquserlulluni iluanaarniapiluttarneq, pissaanermillu atornerluinermik qanoq misigisaqarsimanerannik ukiakkut 2025-mi apeqqutinik akissuteqarput.
Taama Transparency International Greenland tusagassiuutinut nalunaarummi allappoq.
Apeqqut siulleq imaappoq: Qanoq nalinginnaasumik tatiginnitsigivit, suleqatigiit suliaqarluartut aammalu ajunngitsumik pissusilersussasut,
ISUMASIUINEQ
Kalaallit Nunaanni innuttaasut 900-ngajaat 15-iniit 85-illu akornanni ukiullit misissuinermi peqataapput, taakkulu nuna tamakkerlugu avannaaniit kujammut, nunaqarfinni illoqarfinnilu assigiinngitsuni ukioqatigiiaanninngaannersuupput.
Paasissutissanik katersineq nittartakkatigut/oqarasuaatikkut angallattakkatigut apeqqutit oqarasuaatikkullu apersuinerit atorlugit ingerlanneqarpoq. Ilisimatusarfimmi adjunktitut ph.d-nngorniartoq Najaaraq Demant-Poort 2025-mi oktobarimiit decembarimut misissuivoq.
suliamik ingerlannerini? Naalakkersuisunut, Naalakkersuisut atorfilittaannut, Inatsisartunut ilaasortanut, kommunimi qinikkanut, eqqartuussivinni sulisunut, politiini atorfilinnut aammalu suliffeqarfinni aqutsisunut.
Politiit tatigineruneqarput, 78 procentinit tatigineqarlutillu tatigineqarluinnarput. Eqqartuussiviit suliffeqarfiillu pisortaat aamma tatigineqarluarput, Inatsisartunilu, Naalakkersuisuni kommunimilu politikerit tamarmik 63 procentinit tatigineqarput. Akissuteqartuni 25 procentii, politikkerinut annikittumik tatiginnipput, immaqaluunniit tatiginninngilluinnartuupput.
Apeqqummut "Qanoq ukunani pissaanermik atornerluinermik ajornartorsiortoqartigineranik ajornartorsiortoqartigisoraajuk? Politikerini, atorfilittani“ politikerit ilaat pissaanerminnik atornerluisartut akissuteqartut 65 procentii isumaqarput, 25 procentiilu isumaqarput amerlanerit taamaaliortartut.
- Peqquserlulluni iluanaarniartarnerup aammalu pissaanermik atornerluinerup oqartussaaqataanissamut tatiginninneq suujunnaarsittarpaa. Innuttaasut peqquserlulluni iluanaarniartarnermut isummerfigininnerat uagutsinnut sakkussaalluarpoq. Misissuinerup inerneri suleqqinnissatsinni atussavagut, qilanaaraarpullu inernerit pillugit oqalliseqqinnissaq. Transparency International nunarsuarmi anguniagaqarpoq, inuiaqatigiit pisuussutaasa illersorneqarnissaat aammalu kikkut tamarmik iluaqutissaannik agguarneqassasut, Transparency International Greenlandimi siulittaasoq Inuk Lundblad oqarpoq.
Whistleblowereqarnissamut aaqqissuussaq
Apersorneqartut aamma ima aperineqarput: "Ilaat isumaqarput, peqquserlulluni iluanaarniartarnerit / suliat pissaanermik atornerluinermut tunngasut
nalunaarutigineqanngisaannartartut. Illit misilittakkatit malillugit, suut peqqutaasoraagit suliat tamakka nalunaarutigineqartannginnerinut?"
Apeqqummut tamatumunnga akissutit sisamararterutaat "naluara“-mik akissuteqarput. Akissutigineqartut pingasunik pissutissaqarput. 25 procentii inuit imminnut nalunngippallaarnerannik akissuteqarput. 24 procentii pinerlunniarlutik iluanaarniarneq, pissaanermillu atornerluinerup sumut nalunaartoqartarnissaanut nalornissuteqarput. 22 procentiilu nalunaaruteqarunik kingunissai sioorassutigaat.
- Tamanna ernumanarpoq, Inuk Lundblad oqarpoq nangillunilu:
- Inatsiseqarpoq whistleblowerinik illersuisumik, inatsilli taanna ilisimaneqanngilluinnarpoq.
Oqartussat pinerlulluni iluanaarniartarnermik akiuiniarnerat, ajunngitsutut nalinerneqanngilaq ukiulli ingerlanerini pitsanngoriartoqarsimavoq. Oqartussat pissaanermik atornerluineq iluamik iliuuseqarfigineq ajoraat 2016-imi akissutit 60 procentii isumaqarput. Kisitsit 2020-imi 50 procentimiippoq, 2025-imilu 38 procentimut appariarsimalluni.
Inuit amerlasuut ilisimavaat, suiaassuseq aallaavigalugu pissaanermik pissaanermik atornerluisoqartartoq
TRANSPARENCY INTERNATIONAL GREENLANDIP SIUNNERSUUTAI
Isumasiuineq tunngavigalugu Transparency International Greenland ima innersuussivoq:
· Kalaallit Nunaat Naalagaaffiit Peqatigiit peqquserlunnermut akiuiniarnermut isumaqatigiissutaanut ilanngutissasoq
· Kalaallit Nunaat peqquserlunnermut akiuiniarluni periusissiaqassasoq
· Inatsisit akuerineqartut pillugit innuttaasunik paasissutissiineq naammagittaalliornissamut periarfissat pillugit
· Suliffinni peqquserlunnermik pinaveersaartitsinermut politikki nutarterneqaraangat arnanut angutinullu assigiinngisitsineq eqqarsaatigineqartariaqarpoq
· Naalakkersuisut, Inatsisartut aamma kommunalbestyrelset ilaasortaminnut ileqqoreqqusamik sakkortuumik atuutilersitsinissaq aalajangissagaat.
Apeqqutini kingullerni marlunni suiaassuseq aallaavigalugu pissaanermik atornerluineq sammineqarput
Ima allassimavoq: "Peqquserlunnikkut iluanaarniarnermut atoqatiginninniarneq aamma ilaavoq, inuk pissaanermik tigumminnittoq (ilinniartitsisoq, pisortaq, sungiusaasoq assigisaaluunniit) pissaanini killissamik qaangiinermi atoqatiginninniarluni, piumanngisamik attuuanninnermi, arnarniarfiginnilluni/
anguterniarfiginnilluni, assigisaannilluunniit iliuuseqarsinnaavoq.
Qanoq akulikitsigisumik nunatsinni tamakku pisarsoraagit?“ aamma "Qanoq akulikitsigisumik imaluunniit nalunngisanniit tusarnikuuiuk, pisortani atorfiliup nassuerutigigaa arlaat pingaarnerutinniarlugu – atoqatigiinnissamik periarfissiisinanappata?"
Apeqqummut siullermut 46 procentii akissuteqanngillat taamatuttaaq apeqqutip aappaanut 41 procentii akissueqaratik. Akissuteqartuni takuneqarsinnaavoq 52 procentii isumaqartut, atoqatiginninniartarneq nalinginnaasumik imaluunniit nalinginnaasorujussuarmik pisartoq.
Pingajorartingajaat namminneq ilisarisimasamilluunniit pisortani atorfilimmit kinguaassiuutitigut piumaffigineqarsimanerarput. Akissutit 13 procentiisa taama pisoqakkajunnera, pisoqartuaannarneranulluunniit akissuteqarput.
Inuit 4000-it innuttaasunik nalunaarsugaasivimmeersut nalaatsornerinnakkut toqqarneqarput, namminnerlu aalajangerpaat kalaallisut, qallunaatut tuluttulluunniit akissuteqassanerlutik.
