Kalaallit Nunaata piumasaqaatai ersarissut Naleqqamit ujartorneqartut

TV-kkut isiginnaagassiat nunanut allanut ministeri Lars Løkke Rasmussen aamma nunanut allanut naalakkersuisoq Vivian Motzfeldt Washingtonimi isumaqatiginninniarnerit pissanganartut kingorna pujortariarnerat malinnaaffigaat.

Isumaqatiginninniarnerup kingorna qaffasissumik inissisimasumik suleqatigiisitaq, kunngeqarfiup sorsunnersuup aappaata kingorna, aatsaat taama annertutigisumik siooranartorsiortinneqarneranik aaqqiagiissuteqarnissamut isumaqatiginninniartussaq pilersinneqarpoq.

Tamatuma kingorna paasissutissat erseqqissut annikitsuararsuupput.

Nunanut allanut tunngasunut naalakkersuisoq Múte B. Egede tusagassiortunik ataasinngornermi katersortitsinermi, isumaqatigiinniarnerit illersornissamut isumaqatigiissutip 1951-imeersup immikkoortup isikkarnat allanngortinneqarnissaa atorunnaarsinneqarnissaaluunniit pineqarnersut Sermitsiamit aperineqarami, naatsumik akissuteqarpoq.

- Tusagassiorfiit aqqutigalugit isumaqatigiinniarneq ajorpugut, diplomatili aqqutigalugu isumaqatigiinniartarpugut, akivoq.

Akissutigineqartorli Naleqqap siulittaasuata, Inatsisartullu nunanut allanut sillimaniarnermullu ataatsimiititaliaani siulittaasup tulliata, Pele Brobergip naammaginngilaa.

– Inatsisartut 2023-mi aalajangerput Naalakkersuisut illersornissamut isumaqatigiissummi immikkoortut sorliit Kalaallit Nunaata soqutigisaanik nukittorsaanissaannik suliaqartassasut. Naqissusertariaqarpara Naalakkersuisut piffissami tassani Kalaallit Nunaata sillimaniarnermut politikki pillugu oqallinnerup aatsaat taama qitiutigilerfiani malunnartumik unittooqqasutut ullumikkut isikkoqartut, Pele Broberg Sermitsiamut oqarpoq.

– Qallunaat tungaannit tusartuartarparput Amerikamiunik oqaloqateqarneq Danmarkip USA-llu akornanni suleqatigiinnertut ingerlanneqartoq. Tamatuma saniatigut takusinnaavavut isumaqatigiinniarnerit suleqatigiisitallu, kunngeqarfik Danmark pingaarnertut peqataasutut saqqummiunneqartartoq. Tamanna Naalakkersuisut Kalaallit Nunaata siunissami inissisimaffia pillugu oqallinnermi qitiunerpaami tunuarsimaartutut isikkoqalersitsivoq. Tamanna naammanngilaq. Amerikamiut sakkutuuisa Kalaallit Nunaanniinnerat, illersornissamut isumaqatigiissutit, aningaasaliinerit, aatsitassat, isumannaallisaanermut politikki avatangiisinullu akisussaaffik eqqartorneqaraangata Kalaallit Nunaat isiginnaartuusariaqanngikkaluarpoq. Kalaallit Nunaat ataavartumik naligiimmik nerrivimmi peqataasariaqaraluarpoq.

Mingutsitsisoq soorunami akiliissaaq

Kalaallit Nunaannut aarlerinartorsiortitsisoq tuumisimavoq, kisianni amerikamiut præsidentiannik illersuisut suli kalaallit innuttaasuinut sakkortuumik iliuuseqartarput; kingullermik immikkut aallartitaq Jeff Landry inuiattut ullorsiornermi aappaagu Kalaallit Nunaat USA-p naalagaaffissuisa 51-issaattut tikilluaqquaa.

Kalaallit Nunaat mingutsitsiffioqqeratarsinnaasoq

Pissutsit ilungersunartorsiorfiutillugit sakkortuumik qisuariarnermit, suleqatigiisitat sulisinnissaat pitsaanerussasoq oqartoqartarpoq.

– USA-mut tunngatillugu mianersornissaq silatusaarnerunnginnerpa taakkununnga akerliusumik iliornissamut navianartorsiortitsinermit?

– Isumaqanngilanga USA-mut akerliuneq imaluunniit USA-mut nipangiussineq taakkua arlaat toqqarneqarsinnaasut. Ajornartorsiutaavorli Kalaallit Nunaata ullumikkut erseqqissumik oqaaseqarsinnaannginnera. Ilumoorpat illersornissamut isumaqatigiissummi immikkoortup isikkarnat naapertorlugu Amerikamiut suliniuteqarnerat pissutigalugu avatangiisinik saliinermut akiliut Kalaallit Nunaannut Danmarkimulluunniit siunissami tutsinneqarumaartoq, taava isumaqatigiinniarnerni maanna ingerlanneqartuni tamanna soorunami apeqqutigineqassaaq. Najoqqutassiaq tassaasariaqarpoq mingutsitsisut saliinermut akisussaaffik aamma tigusisariaqarneranik imaqartoq.

Amerikamiut Kalaallit Nunaanni sakkutooqarfiinik atorunnaarnikunik Danmarkip saliinissaa pillugu isumaqatigiissut 2018-imi atsiorneqarpoq.

– Taamaattumik Naalakkersuisut ukiorpassuit matuma siornatigut, avatangiisinut tunngasut qanoq siunissami iliuuseqarfigineqassanersut pillugit ersarissumik periusissiortariaqaraluarput, Pele Broberg oqarpoq.

Tamassa tiffarlutit

Pele Brobergili tamaanga uniinnanngilaq.

– Apeqqut uannut qitiulluinnartoq saliinissamut akisussaaffimmit suli annerujussuuvoq. Naalakkersuisunit USA-mik suleqateqarnerup nutarterneqarneranut atatillugu kalaallit piumasaqaataat sorliit naammassineqassanersut saqqummiunneqarnissaat, maqaasivara. Avatangiisinut akisussaaffik ilaasinnaavoq. Kalaallit oqartussaaqataasarnerat allaasinnaagaluarpoq. Nunap iluani aningaasatigut iluanaarutit, ilinniartitaaneq, suliffiit kalaallillu kissaatigisaannik ataqqinninneq aamma allaasinnaapput. Taamaattumik isumaqarpunga Kalaallit Nunaat nipangersimaannartariaqanngitsoq. Akerlianik Kalaallit Nunaata nammineq piumasaqaatini soqutigisanilu saqqummiuttariaqarpai. Aammali isumaqanngilanga siunertarineqartussaq tassaaginnassasoq 1951-imi isumaqatigiissummi aalajangersakkap ataasiinnaap allanngortinnissaa.

– Kalaallit Nunaata nunap immikkoortuani naalagaaffinnit allanit isumaqatiginninniutigineqartarunnaarnissaa siunertaavoq, nunarput pillugu aalajangiisoqartillugu piviusumik naligiimmik peqataatinneqarnissaa qulakkeerneqassaaq. Danmarkimit USA-millu suleqatigiinnertut, Danmarkip USA-mut attaveqarnini pillugu oqaatigaa, Kalaallit Nunaalli pissutsit nunatsinnut attuumassuteqartut pillugit isumaqatiginninniarnernut qitiusunut suli peqataatinneqanngilaq, taava apeqqutaajunnaarpoq Kalaallit Nunaat sunniuteqarnerulersimanersoq.

– Apeqqutaaginnarpoq pissarsiarinngisarput, sooq Naalakkersuisut akuerineraat. Isumaqarpungalu apeqqut taanna naalakkersuisut kalaallinut nassuiaassutigissallugu pisussaaffigingaat, Pele Broberg oqarpoq.