Naleqqap Nunavut pillugu siunnersuutaa assoralisimaartinneqartoq

Aki-Matilda Høegh-Damip siunnersuutaa Inatsisartut ataasinngornermi septembarip 28-ani oqaluuseraat. Siunnersuut Kalaallit Nunaata Nunavullu akornanni pisortatigoortumik suleqatigiinnermut ataatsimoorussamik aaqqissuussinermik pilersitsinissamik siunertaqarpoq.

Partiit tamarmik isumaqatigiissutigaat Nunavup suleqatigilluarnerunissaa, partiilli Naleraq kisiat pinnagu suleqatigiinnermi aaqqissuussat pioreersut atorneqarnissaat kissaatigaat.

Kulturimut, ilinniartitaanermut, piniarnermut/aalisarnermut angallannermullu tunngasunik imaqartoq, Kalaallit Nunaata Nunavullu akornanni Memorandum of Understanding 2022-meersoq IA-p innersuussutigaa.

Suleqatigiinnerit pioreersut pisortatigoortumik ataavartumik, naalakkersuisunik inatsisartunillu ilaasortaqartumik pilersitsinissamut tunngavissiisut, Naleraq isumaqarpoq

Naalakkersuisut siunnersuut itigartippaat, naalakkersuisunik suleqateqarnerup nukittorsarneqarnissaa pillugu isumaqatigiissummik peqartoqareernera tunngavilersuutigalugu.

Siunnersuut ataatsimiititaliami suliarineqanngikkaluarluni oktobarip 15-ianni aappassaaneerneqassaaq.

Naleqqami ilaasortaq Kuno Fencker Facebookimi allappoq Naleraq partiini kisiartaalluni Nunatta Nunavullu akornanni inatsisartuni siunnersuisooqatigiinnik pilersitsinissamik tapersersuisoq, partiillu allat tamarmik Naalakkersuisullu siunnersuut akerlerigaat.

Jens-Frederik Nielsenip oqalugiarnini naggaserlugu Naalakkersuisut sinnerlugit oqariartuuteqarpoq.

- Akisussaaffimmik tigusissaagut. Kiffaanngissuseq pillugu. Meeqqavut pillugit. Aningaasaqarnerput pillugu. Nunarsuatsinni inissisimanerput pillugu. Akornatsinni immitsinnut akisussaaffimmik tigusissaagut.

Naalakkersuisuniit kissaatigaarput Inatsisartunik suleqateqarnerput pitsaasuussasoq. Sukannersumik oqallittarnissaq kissaatigaarput. Ammasumik isumaqatiginngittarnissarput kissaatigaarput, taanna oqarpoq.

- Pisinnaatilluta atituumik isumaqatigiissusiortassasugut kissaatigaarput. Nunatsinnullu siuariartortitsisussamik aalajangiisassasugut.

Maanna Nunatsinni najugaqartunut tamanna pisussaaffigigigitsik, minnerunngitsumillu meeqqanut uagutsinnit kingornussisussanut tamanna pisussaaffigigitsik taanna isumaqarpoq.

Jens-Frederik Nielsen qujallunilu oqaluttarfimmiit aqqarpoq.

Jens-Frederik Nielsenip ukiumut aggersumut pingaarnertut neriorsuutit pingasut oqaluttarfimmiit oqaatigai.

Siullertut, Naalakkersuisut qulakkiissavaat akisussaaffeqartumik aningaasaqarnikkut politiki ingerlatissallugu.

Aappaattut, Naalakkersuisut atugarissaarnermut tunngasut innuttaasut inuunerannut qaninnerusut nukittorsassavagut, innuttaasummi tassani toqqaannarnerusumik inuiaqatigiit iluanni pissutsit malugisarpaat.

Pingajuattut, Naalakkersuisut nunarsuatsinni iliuuseqarsinnaassuserput nukittorsarniarparput, Nunatsinnilu ineriartornissamut sinaakkutissat pitsaanerusut pilersillugit

- Suliassat annikitsuunngillat. Kisianni suliassat taakku pisariaqarput. Maani nikorfalluta aaqqissuusseqqinnissat imaannaanngitsuusut nassuerutigerusunneruagut, aaqqiissutissat piunngitsut neriorsuutiginissaanninngaanniit, taanna oqarpoq.

Naalakkersuisut siulittaasuata USA pillugu inissisimaffittaaq avaqqussinnaanngilaa.

- Suli USA-mut akerleriinneq aaqqiivigineqanngitsoq atugaraarput. Suleqatigiissitaq sulivoq. Oqaloqatigiinneq ingerlavoq. Tamanna ajunngilaq. Oqaloqatigiinneq pisariaqarpoq. Taamaattoq oqaloqatigiittoqassappat aamma illuatungeriilluni ataqqeqatigiinneq pisariaqarpoq naatsorsuutigaaralu oqaloqatigiinneq aqqutigalugu ataatsimoorfiusumik isumaqatigiissuteqarumaartoq.

- Kalaallit Nunaat innuttaasa kalaallit pigaat. Siunissarput maani Nunatsinni aalajangerneqassaaq. Uagutsinnit, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Nunarput suleqatigiinnissamut, akersuunnikkut pinnani oqaloqatigiinnikkut ingerlanneqartoq aqqutigalugu niueqatigiinnissamut aningaasaliiffigineqarnissamullu ammasoq taanna oqarpoq.

- Taamaattoq Nunarput tuniniagaanngilaq, attartugassiaanngilaq, nunallu allamiut akornanni politikikkut pissaaneqarniuunnerannut misileraassutaanngilaq.

Naalakkersuisut siulittaarsuata qinikkat politikkikkullu aalajangersimasumik avatangiisillit eqqarsarluaqqaalaarlutik pissusilersortariaqartut qinnuigai. Aammali inuit ataasiakkaat pisumi matumani pissusilersornerat pillugu saaffigai.

- Pinngitsuusutut oqartoqarsinnaanngilaq, inuit ataasiakkaat Nunarput amerikamiut erfalasuannik qallerlugu kagiliaralugu agguluttorlugu tamanut takoqqusaartunut peqataaneq.

- Taamatut pissusilersorneq nikanarsaataavoq. Akisussaassuseqanngitsuliorneruvoq. Aamma toqqissisimannginnermik pilersitsivoq.

Jørgen Boassen, 2026-mi januaarimi USA-mi Trumpimut illersuilluni aaqqissuussisoqarmat peqataasoq, pisimasinnaavaa. Tassani kaagi Kalaallit Nunaata ilusaanik ilusiligaq Amerikamiullu erfalasuannik erfalasuligaq videoliarineqarsimasoq inuit nittartakkatigut naapittarfiini siammarterneqarpoq.

Naalakkersuisut kissaatigaarput inuiaqatigiit inuit ataasiakkaat iluatsittumik inuuneqalernissamut kiffaanngissuseqarlutik inuuffigisinnaasaannik pilersitsissasugut, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Minnerunngitsumik inuiaqatigiit pilersissavagut ikiorneqarnissamut pisariaqartitsisoqalertillugu ikiorserneqarnissamut inissaqartitsisunik.

- Pissutsit isigissagaanni, inuiaqatigiittut imminut qiviartariaqarpugut. Tassunga ilaapput meeqqat angerlarsimaffimminniit avataanut inissinneqartartut. Meeqqat angajoqqaat akisussaaffigaat, taamaattoq tamatta peqatigiilluta akisussaaffigaarput toqqissisimasumik peroriartornissamut sinaakkutissat pilersissallugit.

- Meeraq angerlarsimaffimminiit avataanut inissinneqaraangat, taamatut aalajangiisarneq imaannanngitsorsuuvoq. Ilaannikkulli pisariaqartarpoq. Meeqqamut iluaqutaanerusussaq salliutinneqartuaannartassaaq. Meeraq angerlarsimaffimmiitinneqartassanngilaq persuttaaffiusartumi, nakuuserfiusumi atornerluiffiusumi sumiginnaaffiusumilu. Poortornagu tamanna oqaatigisariaqarpoq. Taamaattoq aamma poortornagu nassuerutigisariaqarparput meeqqanik angerlarsimaffiit avataannut inissiisarnerit amerlavallaarujussuartut.

Politikkikkulli aaqqiissutaasinnaasunik eqqaasaqanngilaq.

Peqqinnissaqarneq eqqarsaatigalugu isumaqatigiissummik annertusisamik pilersitsisoqassasoq Naalakkersuisut sulissutiginiarpaat.

- Peqqinnissaqarfipput tatineqarsimavoq. Tamanna nalunngilarput. Atorfinitsitassarsiornerit imaannaanngittaqaat. Sulisut arpasukaarlutik sulisariaqartarput utaqqisarnerillu sivisuallaartarput. Napparsimasut amerlavallaat nalornillutik inuusariaqartarput, uffa erseqqissumik pineqarnissartik pisariaqartinnerpaallugu.

- Tamakkua ammasumik eqqartortariaqarpagut, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Atorfinitsitassarsiornerit sulisunillu atorfimminniiginnartitsisarnissaq nukittorsartariaqarpagut. Suliffiullu iluani qaffakkiartorsinnaaneq periarfissagissaarnerutittariaqarparput. Nappaassuarmut kræftimut tunngasuni tulleriiaarinerusumik periuseqarluni suleriaaseqarnissaq qulakkeertariaqarparput, misissueriaatsit katsorsaariaatsillu sukkanerusumik ingerlanneqartalissapput.

Tarnikkut nappaatit timikkut nappaatitulli pimoorutsigalugit iliuuseqarfigisassavagut.

- Peqqinnissaqarfik pitsaasoq katsorsaanermut tunngassuteqaannanngilaq. Toqqissisimasuunissamut aamma tunngassuteqarpoq. Napparsimasoq toqqissisimasoq. Ilaqutariit toqqissisimasut. Aamma inuiaqatigiit toqqissisimasut.

Ulluinnarni inuuniarnermi aningaasartuutit qaffakkiartuinnartut Jens-Frederik Nielsenip nassuerutigaa.

- Ilaqutariippassuit tamanna ulluinnarni inuunerminni malugillualereerpaat pisiniarfinni nioqqutissanik pisiniaraangamik.

- Nunarsuatsinni niuerniarfiit maanngaanniit aqussinnaanngilagut. Ukarainemi sorsuttut maanngaanniit aqussinnaanngilagut. USA-p, Israelip Iranillu akornanni eqqissiviilliortut maanngaanniit aqussinnaanngilagut. Inuussutissat akii nunanit allaneersut maanngaanniit aalajangiiffigisinnaanngilagut.

- Taamaattoq qanoq iliuuseqarsinnaanerluta akisussaaffimmik tigusisinnaavugut.

Suliniutit pissakinnerusunut tunngasut Naalakkersuisut sulissutigiumaaraaat taassuma oqaatigaa. Soraarninngorsimasut. Aningaasarsiakinnerusut. Ilaqutariit meerartallit.

Aningaasat ataasiaannakkamik tunniussassat pissutsit tamakkerlugit aaqqiivigisinnaanngikkaat kisianni maannangaaq pissutsinut tigussaasumik ikiuutissatut atorneqarsinnaasut taassuma nassuerutigaa.

Naalakkersuisut siulittaasuat inbuiaqatigiinni ineriartorneq eqqartorlugu nangippoq.

– Ilinniarneq pingaaruteqarluinnarpoq. Taamaattumik meeqqat atuarfiat nukittorsarneqaqqillunilu aaqqissuunneqartariaqarpoq. Naalakkersuisuni naatsorsuutigilluinnarparput meeqqat atuarfiat pillugu inatsisip malunnaatilimmik allannguivigineqarnissaa pillugu siunnersuuterput Inatsisartut ataatsimiinneranni matumani akuerineqarumaartoq, taanna oqarpoq.

Naalakkersuisut siulittaasuata inuiaqatigiinni ineriartorneq eqqartorlugu nangippoq.

– Ilinniarneq pingaaruteqarluinnarpoq. Taamaattumik meeqqat atuarfiat nukittorsarneqaqqillunilu aaqqissuunneqartariaqarpoq. Naalakkersuisuni naatsorsuutigilluinnarparput meeqqat atuarfiat pillugu inatsisip malunnaatilimmik allannguivigineqarnissaa pillugu siunnersuuterput Inatsisartut ataatsimiinneranni matumani akuerineqarumaartoq, taanna oqarpoq.

Nuna najorusupparput imminnut pilersorsinnaasut amerliartuinnartut najugarisinnaasaat, kikkullu tamarmik tapersersoqatigiinnissaannut inissaqartitsisoq, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Atugarissaarnissamulli akornutaassanngilaq.

– Aamma nunami pilersitassatsinni kinaluunniit kiserliortussanngorlugu qimassanngilarput.

– Arlarput nappaammik eqqorneqarpat, ikiorserumallugu naapinneqartassaaq. Ikiortariallit ikiussavagut.

– Meeraq toqqissisimanani alliartortinneqartoq, inersimasunit iliuuseqarumasunit orninneqartassaaq. Utoqqaq inuunini sivisooq atorlugu inuiaqatigiinnik napatitseqataasimasoq, ataqqinnittumik kiinnerfigineqartassaaq. Inoqativut innarluuteqartut peqatigiinnitsinnit ajattorneqartassanngillat, akuutinneqarnissaminut piviusorsiortumik periarfissinneqartassaaq.

Unikkallartoqareersoq ataatsimiinneq aallarteqqinneqarpoq, Naalakkersuisullu siulittaasuannit Jens-Frederik Nielsenimit ammaanersiornermi oqalugiaat tullinnguuppoq.

Innuttaasut naalakkersueqataanerat oqaluuseralugu oqalugiaatini aallarnerpaa:

– Tamat oqartussaaqataanerat pappialamik taasiviinnaanngilaq, partiinut kisimi tunnganngilaq oqalugiarnermullu aamma kisimi tunnganngilaq, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq nangillunilu:

– Tamat oqartussaaqataanerat tassaavoq inuit akornanni isumaqatigiissuteqartarneq, pissaaneqarneq ilumut unammillerneqarsinnaasartoq, aalajangiiffigisimasat oqallisigineqarsinnaaffiat nunalu ingerlanneqassasoq innuttaasunut ataqqinninneq aqqutigalugu. Tamanna tulluusimaarutissaraarput. Mianerissavarput. Aamma pisussaannartut isigisassarinngilarput.

Akerliussutsimik takutitsisut Inatsisartut ataatsimiittarfiata silataani katersuupput, politikerillu taakku ilassiniarlugit unikkallarput.

Inuit 25-it missaanniipput.

Akerliussutsimik takutitsisut Danmarkimi meeqqat kalaallinik angajoqqaallit amerlanerujussuai pillugit akerliussitsimik takutitsipput.

- Meeqqagut angerlartinneqarlik, taakku nilliapput.

Akerliussutsimik takutitsisut oqaaseqartuat politikerit pinngitsaaliilluni arsaarinnittarnerit spiralilersuisimanermut suliatut inatsisitigullu ataataqanngitsut pillugit suliatut pimoorutsiginngikkaat naammaginagu oqarpoq.

Naalakkersuisut kingusinaannginnerminni iliuuseqarnerusariaqarput, akerliussutsimik takutitsisoq oqarpoq.

Naalakkersuisoq Mariane Paviasen Jensen (IA) Naalakkersuisut sinnerlugit akerliussutsimik takutitsisunut oqalugiarpoq.

Mariane Paviasen akerliussutsimik takutitsisunik ataasinngorpat naapeqateqarnissaminut qilanaarluni ilaatigut oqarpoq.

Politikerit anillallutik akerliussutsimik takutitsisut naapinniassammatigit ataatsiminneq unitsikkallarneqarpoq.

Ataatsimiinneq nal. 11:45 aallarteqqinneqassaaq

Inatsisartut suliassaasa pingaarnerit siullersaat tassaavoq Inatsisartut siulittaasuattut atorfiup pingaarutillit inuttalernissaa.

Partiit naalakkeruisooqatigiit Kim Kielsen (attaviitsoq) Vivian Motzfeldt (D) tullersortigalugu siulittaasuuginnassasoq innersuuppaat.

Partiit naalakkersuisoqatigiit Kim Kielsenip sulinera naammagisimaaramikku Inatsisartuni siulittaasuuginnassasoq innersuutigigaat Pipaluk Olsenip Demokraatineersup oqaluttarfimmi oqaatigaa.

Naleraq siulittaasumut qinersinissami peqataanianngitsoq Naleqqamit oqaaseqartartoq Jens Napãtôk’ oqaluttuarfimmi oqarpoq.

Inatsisartuni siulittaasup Inatsisartut ataatsimoortillugillu tusarnaartassagai pingaaruteqartoq Erik Jensen illuatungiliuttutut partiit aappaaniit Siumumiit oqarpoq. Erik Jensenip saaffiginnissutit akineqarnissaat kissaatigaa, Siumullu qinersinermi aamma peqataanianngitsoq oqaatigaa.

Teknikkikkut ajornartorsiuteqarmat ilaasortat nikuittarnerisigut taasisoqarpoq. Kim Kielsen 17-init qinerneqarlluni siulittaasutut ingerlaqqippoq.

Paartiit naalakkersuisoqatigiit Mimi Karlsen (IA) Aqqalu C. Jeremiassen (A) aamma Per Berthelsen (D) siulittaasoqarfimmi ilaasortassatut siunnersuuutigaat.

Aki-Matilda Høegh-Dam siulittaasoqarfimmi ingerlaannassasoq Naleqqamit siunnersuutigineqarpoq.

Siulittaasoqarfimmi ilaasortassatut siunnersuutit akuereineqarput.

Inatsisartuni siulittaasup Kim Kielsenip (attaviitsup), ukiaanerani ataatsimiinneq ammarpaa.

Folketingimi siulittaasoq Søren Gade, ataatsimiinnermi malinnaasoq, tikilluaqquaa.

Kielsen tikilluaqqusinermini piffissami unammillernartorsiorfiusumi suleqatigiinnissamik kaammattuivoq.

Siunnersuutit aatsaat taama amerlatigisut nassiunneqarsimasut, siunnersuutillu ilaat taamaammat upernaakkut ataatsimiinnissamut kinguartinneqarsimasut ilanngullugu aamma oqaatigaa.

Folketingimi siulittaasoq Søren Gade Inatsisartut ataatsimiinnissaasa ammarneqarnerani peqataaniarluni Nuummiippoq.

Folketingimi siulittaasut Inatsisartut ataatsimiinnerisa ammarneqarneranni aappassaa peqataavoq, Søren Gadellu ataqqinaatigalugu ileqqunngorumaartorlu neriuutigalugu Sermitsiamut oqaluttuarpoq:

– Maaniinnera ataqqinaatigaara. Siorna siullerpaamik qaaqquneqarpunga, qaaqqusissummullu akuersissallunga qularutiginngilara, Søren Gade oqarpoq.

Taassuma Nuummukarnermini nuliani Marianne ilagalugu, sapaatip-akunneratalu naanera tamaat Nuummiissallutik oqaatigaa.

– Nuummim sapaatip-akunnera naanersiussavarput, Inatsisartullu ataatsimiinnerisa ammarneqarnissaa qilanaaraara, kingornalu Kim Kielsen neriartoqatigissavarput.

Piffissaq sumut aamma atussaviuk?

– Arlalippassuariarlunga maaniinnikuuvunga, nuannerluinnartunillu pisuttuartarfeqarpugut, taamaammat kamippagut nunakkoorutit nassaratsigit Kalaallit Nunaanni sapaatip-akunnera naanersiorluassamaarpasipparput, Søren Gade oqarpoq.

Siallerunnaamivoq, politikerillu maanna oqaluffiliarput.

Naalakkersuisut siulittaasuat Jens Frederik Nielsen Inatsisartunilu siulittaasoq Kim Kielsen saarliupput.

Aalisarnermut, piniarnermut, nunalerinermut imminullu pilersornermut naalakkersuisoq Peter Borg (D) Inatsisartut ukiaanerani ataatsimiinnerisa aallartinneranni pisarnertut naalagiaqataanermut peqataanngilaq.

Uanga nammineerlunga politikkimi sulinera upperisamut attuumassuteqatsinnginnakku taamatut iliorpunga, naalakkersuisoq Peter Borg oqarpoq.

Taamatulli periuseqarneq ataqqillugu oqaatigaa.

Soorunami ataqqivara taamatut periuseqartoqarnera, kisianni uanga upperisamut arlaannut attuumassuteqannginnera pissutigalugu siulianili naalagiaqataaneq ajorpunga, oqarpoq.

Ileqqoq malillugu Hans Egedep illuaniit Annaasisitta oqaluffianut politikkerit ingerlaaqatigiittarput.

Nuummili silarluppoq, siallerneranilu Hans Egedep illuata silataani bussit, politikkerit oqaluffimmukaatissallugit piareersimapput.

Inatsisartuni ilaasortat aningaasaqarnermut, tungiuinermut inuussutissarsiutinullu tunngasunut siunnersuutinik qaammatit tullerni marlunni oqaluuserisassaasuassanngillat.

Inatsisartut ukiakkut ataatsimiinnerat ullumikkut aallartissaaq.

Politikerit Hans Egedep Illuanit Annaassisitta Oqaluffianut ingerlaaqatigiissapput, tassanilu naalangiassallutik. Naalangiareernerup kingorna Inatsisartunut ingerlaaqatigiittoqassaaq.

Ataatsimiinneq nal. 11.00 aallartissaaq, ullumilu oqaluuserisassat amerlanngillat.

Inatsisartuni siulittaasussamik taasisoqassaaq, kiisalu siulittaasup tullia siulleq, aappaat, pingajuat sisamaallu aamma taasissutigineqassallutik.

Tamatuma kingorna Naalakkersuisut siulittaasuat, Jens-Frederik Nielsen (D), Inatsisartut ukiakkut ataatsimiinnerat ammarlugu oqalugiassaaq.

Ammaanermi oqalugiutigineqartoq ataasinngorpat oqallisigineqassaaq.