Torben M. Andersenip missingersuusiornermi isumaluarneq aningaasaqarnikkullu sangujoraarneq mianersoqqussutigai

Aallaqqaammut akileraarutitigut isertitagissaarnissaq akileraarutinillu oqilisaanerit iluarisimaarnartut ilimagineqarput. Kingornalu ileqqaarutissat annertuut nassaarineqartussanngorput. 

Torben M. Andersenimut, aningaasarsiornermik ilinniagartuumut, professorimut Kalaallillu Nunaanni Aningaasaqarnermut Siunnersuisooqatigiinni siulittaasumut pisut ingerlaneri nunap aningaasaqarnikkut politikiani ajornartorsiummik ersersitsipput.  

– 2024-mi pissutsit pitsaasutut isigineqarput, akileraarutitigut isertitsilluarnissaq ilimagineqarpoq, taakkulu 2025-mut aningaasanut inatsimmi akileraarutinik oqilisaassinermut atorneqarput. Kingornali isumalluarnissap patsisissaqannginnera paasinarsivoq, ileqqaarniutissarpassuillu nassaarineqartariaqalerput. 

– Taamaaliornikkut sangujoraarnertut ittumik pisoqarpoq, ukiumi ataatsimi sukkatsisaasoqarpoq ukiullu tulliani unitsitsisoqarpoq. Tamannalu aningaasaqarnermut naapertuuttuunngitsoq, taanna Sermitsiamut oqarpoq. 

Aningaasaqarnermut Siunnersuisooqatigiit 2026-mi ukiup affaata aappaanut nalunaarusiamut nutaamut atatillugu taamaaliorpoq.  

Tassani aningaasaqarnikkut siuariarnissaq ilimagineqarpoq, ilaatigut aalisakkat akii qaffasissut saarullinniarnerlu ingerlalluartoq patsisigalugit. Aaqqissuusseqqinnissamulli pisortallu aningaasaqarnerannut attanneqarsinnaasumut pisariaqartitsinerit taamaaginnartut, siunnersuisooqatigiit naliliipput.

Sinneqartoorutit siunissamut inissinneqartut  Torben M. Andersenip Aningaasaqarnermullu Siunnersuisooqatigiit ajornartorsiummik suussusersiillutillu taaguusiipput: missingersuusiornermi isumalluarneq. 

– Taanna nørdiulaartumik tunuliaqutaqarpoq, tassalu missingersuutinut inatsit. Piffissami ukiuni sisamani ataatsimut sinneqartoornissaq tassani piumasaqaataavoq. Ukiumi ataatsimi marlunniluunniit amigartoortoqarsinnaavoq, inernerata oqimaaqatigiinnissaa piumasaqaataaginnarpoq, taanna oqaluttuarpoq.  

Sinneqartoorutissatulli ilimagisat aningaasallu nunatta karsianut nakkavittartut assigiinngillat. 

– Missingersuusiornermi isumalluarnertut taasarput tassaavoq aningaasanut inatsimmi ukiuni siullerni amigartoornissaq pilersaarusioraanni, ukiunilu missingersuusiorfinni kingusissuni sinneqartoornissaq naatsorsuutigigaanni.   

– Taamaaliornikkut oqimaaqatigiissitsinissamik pappiaqqakkut malinnittoqartarpoq, piviusumili sinneqartoorutissatut ilimagisat naammassinngitsoorneqarnerat aarlerinarsinnaavoq, Torben M. Andersen oqarpoq. 

2027-mut aningaasanut inatsisissatut siunnersuummi 2027-mi 2028-milu amigartoornissaq siunniunneqarpoq, 2029-milu 2030-milu sinneqartoornissaq missingersuusiorneqarluni. Siunnersuisooqatigiit naapertorlugit tamanna ukiuni kingulliunerusuni aningaasanik inatsisini periutsinik tamanna malinnippoq, tassani ukiuni kingullerni sinneqartoornissamik ilimagisaqarnikkut oqimaaqatigiinnissaq qulakkeerneqartarpoq. 

Isumannaallisaatip annertunerunissaa kissaatigigaa 

Missingersuutinut inatsit ataatsimut isigalugu pisortat aningaasaqarnerannik pitsaanerusumik aqutsinermut ilapittuisimasoq, ilanngullugu Aningaasaqarnermut Sinnersuisooqatigiit nalilerpaat. Ukiulli aalajangersimasut ingerlaneranni oqimaaqatigiissitsinissaannarmik piumasaqarnermut taarsiullugu annertussusilikkanik sinneqartoornissamik piumasaqartalernissamut periarfissaq siunnersuisooqatigiit taarsiullugu tikkuarpaat. 

– Sinneqartoornissamik anguniagaq annertunerusumik isumannaannerulersitsivoq. Tamanna nunatta karsiata aningaasaqarnerata nukittorsarnissaanut ilapittuillunilu aningaasarsiornerup killup tungaanut saannerani naatsorsuutiginngisanilluunniit aningaasartuutissaqaleriasaarnermi, annertunerusumik iliuuseqarsinnaalersitsissaaq, Torben M. Andersen oqarpoq. 

Pisariaqartitsineq aamma ungasissumut sammisunik ilungersunartoqarnera eqqarsaatigalugu isigineqassaaq.  

Innuttaasut utoqqaaneruleriartorput, politikilu taamaaginnartinneqarneranni 2030-kkut naanerisa missaanni nunatta karsia ukiumut 400-500 million koruuninnik amigartoortarnissaa nalunaarusiami oqaatigineqarpoq. 

– Pisortat aningaasaqarnerannik tatisineq annertusiartussaaq, taamaammallu kinguaariit maanna inuusut aningaasanik atugassanik sanarfinissamut aamma ilapittuisariaqarput, taanna oqarpoq.

Suliaqartitsineq Tasiilami aallartissinnaasoq  

Aningaasaqarnerup siunissamut isumannaarnerata annertuup ilaa amerlanernik suliffeqartitsinermut tunngavoq. 

Siunnersuisooqatigiit nalunaarusiami aaqqissuussinermik inuusuttut suliffissarsiornermi ikiorsiissutinik tigusisartut suliaqartitsinermi peqataasussaatitaanissaat siunnersuutigaat. Tassa aaqqissuussinermi kommunimit aqunneqartumi inuiaqatigiinnut iluaqutaasumik suliassaqartitsineq, inuusuttut ilinniagaqalernissamut nalinginnaasumilluunniit suliffeqalernissamut ingerlaqqinnissaannut ikiuisussaq. 

Assersuutigalugu inuusuttut 25-t angullugit ukiullit siunnerfigineqarsinnaanerat, Tasiilallu aaqqissuussinermik misileraaviusinnaanera, siunnersuisooqatigiit oqaatigaat.  

– Piffimmimi tassani inuussutissarsiornikkut periarfissat pitsaasorsuunngillat. Suliaqartitsinerillu inuiaqatigiinni innuttaasunullu illoqarfimmi najugaqartunut aaqqeeqataasinnaanerat oqaatigineqarsinnaavoq, Torben M. Andersen oqarpoq. 

Taassuma saliineq iluarsaassinerillu periarfissatut taavai. Piffimmi pissutsit apeqqutaallutik suliassat assigiinngissinnaapput. Inuusuttullu suliffivimmik suliffeqalernissaannik kajumilersinneqarnissaat neriunarpoq.  

Taakkununnga imminut akilersinnaassappat, inuusuttut suliffissaqartariaqarnerat pisariaqassaaq?  

 – Ungasinnerusoq isigalugu tamakkununnga periarfissaqassaaq. Tamannali sioqqullugu pissarsissagaanni iliuuseqarnissaq aalaakkaasumillu suliartortarnermut piareersarneq ingerlanneqarsinnaavoq. 

Inuusuttut sulianik namminersortut aningaasarsiorfigisinnaasaannik suliaqassappata, tamanna namminersortuni suliffiit kilineranik inerneqarsinnaanngila? 

– Aap. Tamannaliuna sulianik sunik sammisaqartitsinissamut tunngatillugu nalilersortuagassaq, suliffissatigullu periarfissanut atatillugu allanngortittarlugu. 

Soraarnerussutisiaqarnermik aaqqissuusseqqinnermi iluanaarutaasinnaasoq  

Aningaasaqarneq nukittunerulersinniarlugu aalaakkaanerulersinniarlugulu sakkussat assigiinngitsorpassuit atorneqarsinnaasut, Torben M. Andersen oqaluttuarpoq.  

– Ukiut soraarninngorfiusut kinguartinnerat suliffissaqartitsinermut aningaasaqarnermullu annertoorujussuarmik sunniuteqartarpoq. Sunniut taanna qularnaatsuuvoq. Aaqqissulli taanna nuannarineqartuunngilaq, Torben M. Andersen oqarpoq.  

– Ilinniarsimassusertaaq suliffissaqartitsinermi pingaaruteqarpoq. Innuttaasut eqimattat ilinniagaqarnatilluunniit suliffeqanngitsut annikinnerpaamiitinnissaat pingaaruteqarpoq, taanna nangippoq.  

Sulisut utoqqaat pikkorissullu sivisuumik suliffeqaannarpata, Tasiilami piffinniluunniit allani inuusuttunut suliffeqanngitsunut suliffissat ikinnerulissanngillat? 

– Piffiit ilaanni tamanna ajornartorsiutaasinnaavoq. Kalaallilli Nunaanni taamaanngilaq. Tamaani sulisussat, maannakkut avataanit pissarsiarisartakkavut amigaataapput. Taamaammallu suliniutit makku aningaasaqarnermut pitsaasumik sunniuteqarnissaannut tunngavissagissaarpoq, Torben M. Andersen oqarpoq.