Atuagaq Danmarkimi atuagaarniarfimmi 150 koruunilik Kalaallit Nunaanni pisisartumut toqqaannaq nassiullugu akitsungaatsiarsinnaavoq. Atuakkap oqimaassusaa imaluunniit ungasissumut assartorneqarnera akip assigiinngissusaanut nassuiaataasinnaanngilaq, uppernarsaatinummi akitsuutillu suliarineqarnerannut akiligassiisoqarsinnaavoq.
Kalaallit Nunaat Danmarkilu naalagaaffeqatigiikkaluartut, Kalaallit Nunaat EU-p akitsuusersuiffigisaata avataaniippoq. Taamaammat nioqqutit Danmarkimiit Kalaallit Nunaannut nassiunneqartut EU-miit annissukkatut suliarineqassapput.
Atuagaq Danmarkimi atuagaarniarfimmi 150 koruunilik Kalaallit Nunaanni pisisartumut toqqaannaq nassiullugu akitsungaatsiarsinnaavoq. Atuakkap oqimaassusaa imaluunniit ungasissumut assartorneqarnera akip assigiinngissusaanut nassuiaataasinnaanngilaq, uppernarsaatinummi akitsuutillu suliarineqarnerannut akiligassiisoqarsinnaavoq.
Kalaallit Nunaat Danmarkilu naalagaaffeqatigiikkaluartut, Kalaallit Nunaat EU-p akitsuusersuiffigisaata avataaniippoq. Taamaammat nioqqutit Danmarkimiit Kalaallit Nunaannut nassiunneqartut EU-miit annissukkatut suliarineqassapput.
- Aap, tassa EU-p akitsuusersuiffigisaata avataaniinnermut akiliutitut tunngaviusumik taaneqarsinnaavoq, Aarhus Universitetimi akitsuusersuinermi inatsisinik ph.d. aamma lektori Carsten Willemoes Jørgensen oqarpoq imalu itisiliilluni:
- Nioqqutissanimmi EU-p nunallu avataaneersut akornanni killeqarfikkut ikaarussineq uppernarsaatinik allaffissornermilu piumasaqaatinik malitseqartarpoq, taakkulu nassiussinernik pisarissersuutaallutillu akisunerulersitsisinnaapput.
Pappiararsorneq akeqarpoq
Suliffeqarfik nioqqutissamik Kalaallit Nunaannut nassiussigaangami poortukkap sunik imaqarneranik qanorlu naleqarneranik ilaatigut ilisimatsisiartussaavoq. Tamannalu suliarineqartariaqarpoq, akiligassartaalu amerlanertigut pisisup akiligassaanut ilanngunneqartarpoq.
- Nioqqutissaq akikimmat taava imaattariaqanngilaq akileraarusersuinermut immersugassat sivikinnerusumik immersorneqarsinnaasut. Poortugaq atuakkamik 150 koruuninik akilimmik imaqaraluarpat imaluunniit elekotronikkimik atugassamik akisuunik imaqaraluarpat, suliassartai assigiipajaarsinnaapput. Taamaattumik nioqqutissp nalinga annertuallaanngippat allaffissornikkut aningaasartuutit annertungaatsiartarput, Carsten Willemoes Jørgensen nassuiaavoq, erseqqissarlugulu akitsuutit aamma suliffeqarfiit assartuisartullu nassiussalerinermi akigititaat assigiinngitsuusut.
- Nioqqutissaq akitsuutitaqanngikkaluarpalluunniit nassiussinermi allaffissornermut akiligassaqarsinnaavoq. Akiligassallu taakkuukkajuttarput nioqqutissanik akikikannersunik Danmarkimiit Kalaallit Nunaannut nassiussanik akitsortitsisartut.
Kingornussaq iluarsaanneqanngisaannartoq
Kalaallit Nunaanni innuttaasut ilaata, kinaassutsimik isertuusserusuttup, malittariassat qanoq paasiuminaatsigineri misigai, nalunaaqutaq ukiunik 100-nik pisoqaasssusilik Danmarkimi nalunaaqutsiortumut nassiunniarleramiuk.
Nalunaaqutaq ilaqutariinnit kingornussatut ingerlaartoq erligineqarpoq. Tuniniagassaananilu allamut ingerlateqqitassaanngilaq, iluarsaatiinnariarlugu piginnittuanut utertillugu nassiussassaalluni.
Taamaattorli nassiussap ingerlaarnera unittoorpoq, akiliinermut allagartaq, nalunaaquttap nalinga aamma nalunaarsorneqarnermini normua apeqqutigineqarmat. Ilaqutariinni kinguaariit arlalit kingornuttarsimasaannut akiliinermut allagartassarsinissaq imaaliallaannarneqarsinnaanngilaq, nalunaaquttap nalinga aamma oqaatigiuminaappoq.
Naggataatigullu piginnittua tunniutiinnarpoq, nalunaaqutarlu iluarsaanneqarani Kalaallit Nunaannut utertinneqarpoq.
- Assersuutigalugu atuakkanik Danmarkimit Kalaallit Nunaannut nassiussineq akisoorujussuuvoq EU-mut ilaasortaanngikkaanni, Aarhus Universitetimi ph.d.-iusoq akitsuutinut inatsisinik lektoriusoq Carsten Willemoes Jørgensen oqarpoq.
Assiliisoq: Jens Hartmann Schmidt.
Carsten Willemoes Jørgensenip pisimasumik taassuminngaqqissaaq misissuisimanngilaq, taamaattumillu suna akorngutaasimanersoq oqaatigisinnaanagu, tikkuarpaali iluarsaassinissaq siunertaralugu nioqqutissat EU-mut eqqussorneqartut akitsuusersuinikkut immikkut periuseqarfigineqartut.
- Nioqqutissaq Danmarkimut iluarsaanneqariarluni piginnittumut EU-p avataaniittumut utertinneqaraangat, nalinginnaasumik eqqussineq pineqanngilaq. Pisut taamaattoqqissaat immikkut periuseqarfigineqarput, kisianni nassiussinerup aallaqqaataaniilli eqqortumik nalunaarsorneqarnissaa pingaaruteqaqaaq.
Nalunaaquttap kukkusumik akitsuuserinikkut periuseqarfigineqarsimasinnaanera nassuiaataasinnaavoq.
Kina akisussaasuua?
Carsten Willemoes Jørgensen naapertorlugu akileraartarnermut oqartussat paasisariaqarpaat kina inuk imaluunniit suliffeqarfik Danmarkimi eqqussuisutut allassimasoq nassiussanullu akisussaasuunersoq.
- Taamaammallu oqartussat eqqussuisutut nalunaarsorneqarnermut normumik apeqqutilliissapput. Tamanna suliffeqarfinnut mikinerusunut immaqa eqqussuisutut nalunaarsorneqarsimanngitsunut imaluunniit nioqqutissanut EU-p avataaniittunut akitsuuserinermut tunngatillugu immikkut ittumik misilittagaqanngitsunut ajornartorsiutaasinnaavoq.
Aammattaaq nioqqutissaq eqqortumik akitsuuserisut nalunaarsuiffiani nalunaarsorneqartariaqartarpoq, tassanilu nioqqutissat assigiinngitsut tusindilippassuit allattorsimaffiat atorneqarpoq.
- Nioqqutissanut normut 15.000-it missaanniipput, taamaattumik assartuisarfimmit nassiussanik isumaginnittumit nioqqutissanut normu aalajangerneqaraangat kukkusoqartarsimasinnaanera ilimagisinnaavara. Akitsuutip suuneranik paasissutissat kukkusut nioqqutissap qanoq pineqarneranut kinguneqarsinnaapput. Ajornerpaamillu pisoqarpat nioqqutissaq EU-mut eqqunneqarsinnaassanngilaq.
Taamaattumik nassiussat nalillit Danmarkimut iluarsaassassatut nassiunneqassatillugit assartuisartutut ingerlatsisunik atuinissaq innersuussutigaa.
- Soorunami tamanna akeqarpoq, akileraaruserisunulli allagartalersuinermi akiliilluni ikiorneqarneq imminut akilersinnaavoq, taamaalilluni aamma kukkusoqarnera pissutigalugu nassiussap uniinnannginnissaa pinngitsoortinneqarsinnaalluni.
Nalunaaqutaq Japanimeersoq avaqqutserujussuartoq
Innuttaasoq allaaserisami pineqartoq, Japanimi nalunaaquttaaqqamik pisigami ajornartorsiummik allamik misigisaqarpoq. Japanimi tuniniaasoq toqqaannartumik Kalaallit Nunaannut nassiussisinnaanngimmat nalunaaqutaaraq Danmarkimi ilaqutaasumut nassiunneqarpoq, taassumalu kingorna ingerlateqqittussaavaa.
Danmarkimulli apissinnermi akiitsuusiinissaq piumasarineqarpoq. Naak piginnittup kingusinnerusukkut uppernarsarsinnaagaluaraa nalunaaqutaaraq Kalaallit Nunaannut apuussimassasoq, akileraarutilli akiliutigisai utertinneqarsinnaasimanngillat.
Aamma tamatumani Carsten Willemoes Jørgensenip akitsuutinut nalunaarsuinerit ilisimannginnamigit qanoq pisoqarsimanera nalilersinnaanngilaa. Kisianni nassuiarpaa nioqqutissap nalinginnaasumik Danmarkimut eqqunneqartutut nalunaarsorneqarnerra imaluunniit aallaqqaataaniilli EU-miit ingerlateqqitassatut nalunaarsorneqarsimanera apeqqutaasoq.
- Nioqqutissaq Japanimeersoq Danmarkimut eqqunneqarpat EU-milu nalinginnaasumik kaaviaartitsinermut killilersugaanngitsumut ingerlaneqarpat akitsuusermeqarnissaa piumasarineqassaaq. Kingusinnerusukkut Kalaalli Nunaannut ingerlateqqinneqarluni nassiunneqarpat, taaava imaanngilaq akileraarut automatiskimik utertinneqarumaartoq.
Nioqqutissap EU-miinnerani akitsuummik akiliinnginnissamut periarfissiisunik immikkut periuseqarpoq, eqqussinermili nioqqutissap qanoq pineqarsimanera aalajangiisuuvoq.
- Nioqqutissaq Kalaallit Nunaannut nassiussassatut siunniunneqarpat, nalinginnaasumik Danmarkimut eqqussassatut pinnagu EU aqqusaarlugu ingerlanneqarsinnaanersoq misissorneqartariaqarpoq.
Siunnersuutaa pingaarnerpaaq tassaavoq nioqqutissap nassiunneqannginnerani akitsuuserinermi suleriutsit misissorneqartassasut. Ingammik Danmarkimi iluarsaanneqartussatut nassiussassat imaluunniit nioqqutissat EU-p avataanit Kalaallit Nunaannut ingerlaqqittussat.
