Ukiuni 100-ni immamiinneq

Raajarniut Nuup amutsiviani nunamiippoq. 

Issilerpoq, aputillu nuna qipittut oqimaatsutut qallersimavaa. Raajarniutip qaaniipput angutit marluk, katillugit ukiut hunnorujut ingerlaneranni Nunatta imartaani angalasarsimasut. Taakku tassaapput Jens Tobiassen aamma Lars Mathæussen tamarmik nunaqarfimmit Saqqamit, Ilulissat avannaaniittumit, Nuussuup qeqertaasaata kujammut sammisortaaniittumit Sullorsuarmullu sammisumeersuusut. 

Jensip assaa peqingajassimalluni angallatip quleruaaniippoq. Assaa tamarmiuvoq, inuaali tamakkiisumik siaarsinnaanngillat — ukiorpassuarni qassutilerisarneri, allunaasalerisarneri issittumilu angalasarneri sunniuteqarsimapput. 14-inik ukioqarluni 1971-imi aggustip 17-ianni raajarniummut siullerpaamik ikivoq. 

- Raajarniut ataatama pigigaluarpaa, taannali maanna toqoreerluni. Taamanimiilli imaq suliffigilerpara, Jens Tobiassen oqaluttuarpoq.

Lars sanianiippoq, assanilu qulerussamut nillertumut inississimallugit. Taanna 17-inik ukioqarluni Jens peqatigalugu raajarniummut siullermeerluni – tassa Jensip angutaata raajarniutaanut ikivoq. Taamanikkut Jens 16-iinnarnik ukioqarluni angallammi naalaganngoreersimavoq. 

- Ilaatigut suleqatigiittuaannarnikuunngilagut, ukiulli ingerlaneranni naapeqatigiittuartarpugut. Ullumikkut marluulluta aataajuvugut, sulilu imaatigut angalaartuarluta, Lars Mathæussen oqarpoq.

 Videomi ataaniittumi Larsip Jensillu imarsiortuunerminni misigissutsitik oqaasinngortippaat: 

Inuusuttuaraallutilli 1970-ikkunni umiartorlutik aallartipput, atortorissaarutit nutaaliat soorlu GPS aamma itissusersiut ulluinnarsiutinngoqqajanngikkallarmatali.

Taamanikkut sumiissusersiornerit niaqqumi eqqaamaneqartarput pisassallu sarfaq, uumasut immallu misissornerisigut ingerlaarfii maluginiarlugit nanineqartarlutik.

- Qarasarput misigissutsivullu atortarpavut. Atortorissaarutit nutaaliat atorneq ajorpavut, malugissutsivulli aamma timip nukii atortarlugit, Lars Mathæussen oqaluttuarpoq.

Immap sikuata naatsorsoruminaannera, ukiup qanoq ilinerisa allanngorneri, aamma pisassiissutit naleqqussarneqarneri takusarsimavaat. Taakkununnga aalisarneq inuussutissarsiutaannaanngilaq. Kingornussarsiaavoq. Nunarsuarmik paasinneriaaseqarneq allaasoq.

Silap allanngornerata ersiutai

Ukiut 50-it missaanni imarsiortooreernerminni angalareerlutik Jens Tobiassenip Lars Mathæussenillu silap pissusiata allanngoriartornera timiminni malugisimavaat – sikuerukkiartornera ukiullu ingerlaartarnerata allanngoriartorneri, siusinnerusukkut pisarnermissut ingerlajunnaarlutik.

- Silap pissusia siornatigornit allanngorluinnarpoq. Taamanikkut oktobarip naanerani sikualereertaraluarpoq. Ukiut ilaanni allaat taamaalinerani qimussertoqarsinnaasarpoq. Ullumikkulli silap qanoq innissaa siulittuutigiuminaalluni, Jens Tobiassen oqaluttuarpoq.

Silap pissusiata allanngoriartorneri Nunatsinni inooriaatsimut ajortumik ajunngitsumillu sunniuteqartartut isumaqarput.

- Aalisartortavut maani aalalluartuupput, ingammik ukiukkut issinnera akornutaatiginagu. Immap sikuata suna tamaat siornatigut matusinnaasarpaa aalisarsinnaajunnaartarlutalu. Ullumikkut ukiut ilaanni sikumit akornusersorneqarnata aalisarsinnaasarpugut. Kisianni sila nunami maani allanngorartuaannarpoq. Maani nunami inuuneq immamit silamillu pissuteqartumik ilungersunarsinnaasarpoq, Lars Mathæussen oqaluttuarpoq.

Tamatumunnga peqatigitillugu tikkuarpaa, pinngortitap allanngorarneri suli allanngorartorujussuusarmata.

- Ilaannikkut puisit tammakarsinnaasarput, ilaannikkullu aalisakkat tammakarsinnaasarlutik. Takkuteqqittuaannarpulli inuunerlu ingerlaqqittarluni. Taamatut inooriaaseqarniaraani allannguutit kinguneri piareersimaffigisariaqarput, Lars Mathæussen oqarpoq. 

Nuissat silasiutitut 

Aalisartut silap pissusiata allanngoriartornerata saniatigut aamma teknikikkut atortorissaarutit nutaaliat tikkuarpaat. Iluaqutissartaqaraluaqalutik silap qanoq innissaata eqqoriaruminaanneranut pissutaaqataasut isumaqarput.

- Silasiornissarluunniit eqianarsinikuuvoq, siullermik sila qiviaannarlugu nuissat qiviaannarlugit aa, sila taamaalinialerpoq. Taava taamaalissooq, massakkut silasiorniarsarineq nalunarsinikuuvoq.  Ullutsinni silap pissusianut app-it amerlaqigamik, taakkulu assigiimmik ilimasaaruteqanngisaannarlutik, Jens Tobiassen oqarpoq. 

Allannguullu angisooq maluginiarnartoq alla tassaavoq ajutoorsinnaanerup siornatigornit annertusisimanera.

- Ullumikkut ajutoornissamut ulorianartorsiornerit annertunerusut isumaqarpunga. Inuppassuit piffissarujussuaq oqarasuaatiminnut angallattakkamut aamma inoqatinut attaveqaqatigiittarfinnut atortarpaat aamma sulitillutik. Siornatigut imaq suliassallu aallunneqarnerusaraluarput.

Umiartornermi oqaluttuat ilaat nuannersoq  ataani videomi  takusinnaavat: 

Nakkutiginnikkunnaarneq kingunerlorujussuarsinnaavoq, ingammik suliffimmi isumannaatsuunissamut tamakkiisumik nakkutilliinissamik piumasaqaateqarfiusumi.

- Imarsiorneruna ulorianarunnaarsinnaanngitsoq. Mianersortuartariaqarpugummi, Lars Mathæussen oqarpoq.

Naak suliaq tamanna eqqarsaatigilluaqqaartariaqarlunilu eqqumaffigisariaqaraluartoq, ilaannikkut qasuerluni illarneq nuannaarutigineqarsinnaasarpoq, ingammik motoori qaminneqarsimatillugu imarlu avatangiisaat qatsungatillugu.

Ataataq umiartornermik ilinniartitsisutut

Jens Tobiassen aamma Lars Mathæussen Nuummi Angallatinut Naalaganngorniat ilinniarfianni ilinniarsimapput.

Peroriartorneranni aalisarneq kinguaariinni arlalinni ileqqutoqqanik suli tunngaveqarluarpoq. Amerlasuut angallatini umiatsiaaqqanilu mikinerusuni aalisartarput, tassanilu misilittakkat periaatsinit pingaarnerullutik. Assaat atorlugit utoqqaanerusullu oqaluttuaat naapertorlugit imarsiorneq ilinniarneqartarpoq. Taamaattorli nutaanngorsaaneq 1960-ikkunni eqqukkiartuaarneqalereerpoq.

Kutterit anginerusut tunisassiorfiillu nutaat 1960-ikkunni 70-ikkunnilu siuariartortillugit, Jens Tobiassen nukappiaraalluni angummi raajarniutaani angalaqataasarpoq, tassanilu suliassat naqqanit ilinniarlugit.

- Qulingiluat missaannik ukioqartunga ataatama ullaaralaakkut itersartarpaanga. Oqarfigisarpaanga issingigassalioqqullunga, taava akileriilluta ullaakkorsiortarpugut. Taava aalisariarluni aallannginnermini oqarfigisarpaanga qalut raajarniarnermi atorneqartartut suliarissagikka. Tamakkuninnga suliaqarneq nuannarisorujussuugakku, Jens Tobiassen taama eqqaamasalersaarpoq.

Sivitsunngitsoq atuariartorfissanngortarpoq, tamannalu Jensip qilanaarinerpaasanngilaa. Ullaakkummi angummi peqatiginissaa qalunillu suliaqartarneq nuannarinerugamigit. Qulingiluat missaannik ukioqartoq angutaata aalisarnerup qanoq ingerlasarneranik akisussaaffigisassanillu ilinniartippaa, soorlulusooq taamanikkut nalusimanngikkaa ernini ullut ilaanni imaani inuussutissarsiuteqalerumaartoq.

Lars Mathæussen meeqqat atuarfiannit aamma atuarunnaajaarpoq. 

- 14-inik ukioqarlunga atuarunnaarlunga raajarniartarneq pingaarnerutilerpara. Ukiulli ingerlaneranni raajarniarneq aalluttuaannarnikuunngilara, Lars Mathæussen oqarpoq.

Nuummi Angallatinut naalaganngorniarfimmi naammassigamik angutit inuusuttut taakku marluk imminnut qimapput. Taamaakkaluartoq ingerlavigisaminni naapittuaannarput. Imarsuaq pinnguartarfittut ilinniarfittullu peroriartorfigaat. Nunatta imartaa suliffiinnaasimanngilaq, kajungerfiujuaannarami. Inuunertik aalisarnermut tunniussimavaat – anorersuartumi qatsungasumilu.

Taakkua marluullutik allanngoriartornermut takunnittuupput: sinerissamut qanittumi umiatsiaararsorluni aalisarnermit raajarniutinik anginerusunik angallateqalernermut, assassorluni misilittakkanit teknologimut nutaaliaasumut pigisaqalernermut. Ineriartornerup peruttulernerani ilaatigut allanngortoqanngilaq - tassaasunik immamut ataqqinnineq ilisimasanillu ingerlatitseqqittarneq.