Nunatsinni pinnernerpaatut toqqarneqarnikuuvoq — ullumikkut atuakkanik saqqummersitsisarpoq

Laali Lyberthip meeraanermini misigisani eqqarsaatigigaangamigit pinngortitaq Nuup eqqaaniittoq takorloortarpaa: Nipaassuseq, anorersuit apullu.

- Meeqqerivimmi Nukami atuareernermilu ornittakkami Aqqalumi sila qanoq ikkaluarpalluunniit aneertitaasartugut eqqaamavara, Laali Lyberth oqarpoq.

Taamaammat silamiitittarnini nuannariuaannarsimavaa.

- Ukiup qanoq ilineranilluunniit nuannarinerpaasaqanngilanga, tamanna pissuseriinnarpara, Tysklandimut videokkut attaveqarnitsinni oqarpoq.

Ullumikkut pinngortitamit ilusilersuisorisimasaminiit ungasissumi najugaqarpoq: Tysklandimi illoqarfimmi Daunimi, Luxembourgip, Frankrigip Belgiallu killeqarfiisa eqqaanniittumi. Uini Sven Nieder inooqatiginiarlugu ukiut 15-it matuma siorna tassunga nuuppoq.

Taakku 13-inik ukiulimmik paneqarlutillu, illoqarlutillu arlalinnik saqqummersitsiveqarput. Ilaatigut Inuit Verlag, atuakkanik kalaallisuumit tyskisuumut nutserneqarsimasunik saqqummersitsisartoq, taamaalillunilu Kalaallit Nunaannit atuakkanik Tysklandimi, Østrigimi Schweitzimilu atuartartunut tyskisut oqaasilinnut 100 millioninit amerlanerusunut atuagassaqartitsivoq.

- Daunimili najugaqarneq aamma akeqarpoq, Laali Lyberth oqaluttuarpoq.

Ilaquttat, piorsarsimassuseq pinngortitarlu ungasipput.

Illarneq inunnguusigigaa

Laali Lyberth 1974-imi maajip aappaani inunngorpoq. Angutaa siorna toqusoq tassaavoq Niels Lyberth arnaalu Helle Lyberth. Meeraalluni qatanngutini nukarliit Maja Lyberth, inuusuttunnguulluni ajunaartoq, Malene Broberg aamma Aqqalu Lyberth pinnguaqatigiuartarpai. Aanamik aatamillu Erik aamma Emma Lyberthip illuata eqqaani Nuummi Qaqortumiittumi illortaatik ilagalugit pinnguartarput.

- Immitsinnut qaneqaagut, taanna oqarpoq.

- Suli taamaappugut.

Taanna qatanngutinilu naak imminnut ungasillutik najugaqaraluarlutik ullut tamangajaasa tusartarput. Meeraanerminni angajoqqaavisa atitik kukkusaannanngilaat, aammali oqaatsit sorliit atorlugit oqaluutissanerlugit paarlaattarpaat. Oqaatsinik politikkip allanngornerata nalaani meeraasutut tamarmik immikkut assigiinngitsunik oqaaseqarput.

- Qatanngutikka nukarliit Maja uangalu oqalussinnaaniassagamitigut danskisut ilinniartariaqarput, Laali Lyberth oqarpoq nangillunilu:

- Illuatungaanuunngitsoq.

Laali Lyberth meeqqat atuarfianni atuareerluni ukiumi ataatsimi sunngiffeqariarluni Nuummi ilinniarnertuunngorniarfimmi ilinnialerpoq. Naammassinngilaali. Nukkanimi annaareerlugu inuunermini ilungersungaalerpoq.

- Inuunera ajunngitsumik ingerlasimanngilaq, Laali Lyberth oqarpoq.

Ukiut taakku ilungersorfiupput.

- Tamatumali kingorna qatanngutikka allat allatut isigilerlugillu pingaartilerpakka, taanna oqarpoq.

Paninilu nukkani atsiullugu Nivikka Maya Niederimik atserpaa.

- Maja nuannaartorsuullunilu illartarnikooqaaq, uagut panigalu aamma taamaappugut.

Laali Lyberth meeraalluni ittoortorujussuullunilu imminut maluginiartorujussuuvoq. Taamaakkaluartorli 1992-imi Kalaallit Nunaanni arnat pinnerneqqusaannerannut peqataanissamut sapiissuseqalerpoq.

Unnukkut atisanik, nalunnguasinik kimmikkaanillu atuisimavoq — pinnernerpaatullu toqqarneqarluni.

- Anaanama illortaavata Erla Vinterip kimmikkaaqarluni pisunnermik ilinniartippaanga. Tamanna puiunngisaannassavara!, Laali Lyberth oqaluttuarpoq.

Nunani tamalaani pinnerneqqusaannermut peqataagami Danmarkimut, Tuluit Nunaannut Sydafrikamullu angalavoq. Tassani aatsaat siullerpaamik nunanut allanut angalavoq.

- Uannut pingaaruteqartorujussuuvoq, Laali Lyberth oqarpoq, taannalu nunarsuarmi tamarmi pinnersuuneq qanoq ersersinneqartartoq aamma pinnerneqqusaateqataasut tamarmik immikkut nunartik sinnerlugu qanoq sassarnersut takullugit pissanganaqaaq.

Unamminermi qanoq inissippit?

- Eqqaamanngilara. Angusarissaarunanngilanga, illarluni oqarpoq.

Canadami ukiut pingaarutillit

Laali Lyberthip Canadami, Mexicomi USA-milu angalanermini uini siulleq Canadamiu naapippaa. Taamaammat 21-nik ukioqarluni Ottawamut nuuppoq, 34-nillu ukioqarluni avinnissartik tikillugu tassani najugaqarpoq.

- Canadami najugaqarnera uannut sunniuteqaqaaq, Laali Lyberth oqaluttuarpoq nangillunilu:

- Inuit nunallu inoqqaavisa piorsarsimassutsimikkut ileqqutoqaannik ullumikkullu iliuusinik ataatsimoortitsinissamut tunngatillugu siuarsimaneroqaat.

Laali Lyberthip inuit, nunap inoqqaavisa aamma métisimiut arnat qimarnguffianni suligami tamanna maluginiarpaa.

Tassani ilisimasatoqqat katsorsaanermut ilanngullugit arnanut neqeroorutigineqartarput. Assersuutigalugu utoqqartanit ajorunnaarsarneqartoqarsinnaavoq.

- Aamma qilaatersortoqarlunilu, anersaakkut ajuutit piiarniarlugit pujoortitsineq atorlugu ajorunnaarsaasoqartarlunilu (tuluttut smudging, aaqq.) katersuuttoqartarpoq (eqqillit oqaasiattut powwow, aaqq.), Laali Lyberth oqaluttuarpoq.

Tamanna killinneqaatigeqaara.

- Peroriartorninni nunasiaateqarunnaarsitsinissaq eqqartorneqanngilaq, aamma nammineq piorsarsimassusera suunersoq naluara, Laali Lyberth oqarpoq.

Ilaanni powwowertoqarneranut qaaqqusaasimanerminik eqqaamasaqarpoq.

- Tusaasara siulleq tassa qilaatersortut qilaatersorpalunnerat. Sunaanera nalugaluarlugu qullilillunga eqqaamavara, Laali Lyberth oqaluttuarpoq.

'Arraa!, Aamma?'

Laali Lyberth avinnermi kingorna kiisami Nuummut uterami ilaquttaminut pinngortitamullu qanittumiippoq. Allamiumik aappaqaqqinniarnani uppernarsaavoq. Taavali Sven Nieder naapippaa - asanninnerlu ilisimasatsitut nunat killinginik aporfeqanngilaq.

Sven Nieder assiliisartuuvoq, Laali Lyberthillu ataataata qatanngutissaa Angaangaq, angakkoq, assiliinermik suliaqarnerminut atatillugu malinnaaffigaa. Sven Niederip taamatut angalanermini Laali Lyberthip aqqaluaa naapippaa, taassumalu taakku marluk 2009-mi imminnut ilisaritippai.

- Inequgikujullugu eqqaamavara, taanna oqarpoq.

Ukiut marluk qaangiummata naapeqqipput. Tamatumalu kingorna suna tamarmi sukkaannaq ingerlavoq:

- Sivitsunngitsoq aappariinniarluta aalajangerpugut, sapaatillu-akunneri pingasut qaangiummata Tysklandimut nuuppunga, Laali Lyberth oqaluttuarpoq.

Ilaqutailu oqarput, Arraa! Aamma? Aammali sinnerlugu nuannaarput. Asanningaartormi takusinnaavaat. Ima asannitsigisoq pequttani tamaasa tunillugit.

- Taava illoqarfimmut 8000-inik innuttaasoqartumut innermik anitsisartumiittumut pivunga, Laali Lyberth oqaluttuarpoq.

Laali Lyberth ukiualuit matuma siorna perululluni napparsimavoq. Inalugarsuarmini anniaateqarpoq, anniartangaaramilu issiasinnaannginnami innangangaatsiartarpoq. Ullumikkut ajunnginneruvoq, misigisanili naapertorlugu inuussutissaqarluartumik nerisarnikkut timigissartarnikkullu peqqissuunissaq qanoq pingaaruteqartigisoq ilikkarsimavaa. Tamannalu ilaqutariinni naleqartitat ilagaat.

Aamma taakku pingasut tammaarsimaaqatigiittarput. Tamannali Kalaallit Nunaanni tammaarsimaartarnermit allaanerulaarpoq, Laali Lyberth oqarpoq.

- Tyskland angeqaaq, kisianni aamma tyskit 83 millioniummata sumiluunniit tammaarsimaarsinnaanngilatit. Pinngortitami unnuiniaruit piffissamik inniminneeqqaassaatit, Laali Lyberth qungujulluni oqarpoq.

Taanna Kalaallit Nunaata pinngortitaanit ungasikkaluarluniluunniit sumiiffissaminiilluinnarluni misigivoq:

- Ulluni seqinnarissuni aneerasaartarfitsinni siaasaagaangatta maaniinneq nuannertaqaaq, Laali Lyberth oqarpoq.

- Tysklandimi atuakkanik nittarsaassinerni atuagassianik saqqummersitsisarfik kalaallillu piorsarsimassusaat sinnerlugit angalagaangatta ima eqqarsartarpunga: ‘Taamaaliorsinnaajumallunga pilliuteqarsinnaavunga.’

Tamannami tulluusimaarutigisarpaa.

Angakkok tyskisut

Laali Lyberth Sven Niederilu illuminni quleriit aappaanni saqqummersitsivimmik ingerlatsipput. Inuit Verlag 2025-mi pilersinneqarmalli atuakkanik saqqummersitsiviup Lana Hansenimit ‘Sila’, Maria Bach Kreutzmannimit , Ujammiugaq Engellimit, Robin Fenrir Mansa Hillestrømimit aamma Qivioq Nivi Løvstrømimit ‘Bestiarium Groenlandicum’ saqqummersinneqarsimallutillu ‘Stella Polaris’ Ulloriarsuaq saqqummerseqqinneqarsimavoq. Silap pissusiata allanngoriartornera pillugu atuakkiaavoq assiliartalik Laali Lyberthip Sven Niederillu Nomi Baumgartl filmiliortorlu Yatri Niehaus suleqatigalugit suliarisimasaat. Atuagaq nersornaammik Deutschen Fotobuchprisimik nersornaaserneqarnissamut 2016-imi innersuunneqarpoq.

Laali Lyberth ullumikkut saqqummersitsisartuugaluarluni atuakkanik atuarumatuujujuaannarsimanngilaq. Daunimi atuakkanik atuaqatigiittartut klubbiannut aatsaat qaaqqusaagami atuakkat "inuup ilorpiaanik allanngortitsisinnaanerat" paasivaa.

- Inuit Verlag Leipziger Buchmesse-mut (Tysklandimi atuakkanik nittarsaassinerit nunanit tamalaanit peqataaffigineqartartut annersaata tullianut) ukioq manna marsimi peqataammat inuit 100-nit amerlanerusut ’Bestiarium Groenlandicum’-ip atuffassissutigineqarneranut takkupput, Laali Lyberth oqaluttuarpoq.

Nittarsaassineq affaa qaangiutinngitsoq atuakkat tuniniagai tamarmik nungupput. Saqqummersitsineq matummat ilisarititsissummik allagartartaarussimavorluunniit. Aamma tyskimik assilialiortartumik Julia Lenartzimik suleqateqarnermikkut qalut aappaluttut sanatissimasaat nungupput. „Greenland is not for sale“ (Kalaallit Nunaat tuniniagaanngilaq, aaqq.) taakkunani allassimavoq.

- Trumpip tamanna ajornarunnaarsippaa, Laali Lyberth oqarpoq nangillunilu:

- Inuit tapersersuillutillu misiginneqataapput, atuagassiaatitsinnillu Kalaallit Nunaanneersunik soqutiginnilluarlutillu assiliartai oqaaseqarfigisarlugillu Inuit eqqumiitsuliortut pillugit paasisaqartarput.

Sioorasaareernerata kingorna saqqummersitsivik pillugu Tysklandimi tusagassiuutini ilisimaneqarluartuni arlaleriarluni apersorneqarsimavoq. Kisiannili maluginiarneqarneq ingerlalluarnerluunniit pingaartitarinngilai.

- Angerlarsimaffitsinniittunut attaveqarneq; takuneqartutut, tusaaneqartutut paasineqartutullu misiginissaat uannut pingaarnerpaavoq, Laali Lyberth oqarpoq.

Laali Lyberth maannakkut Inuit Verlagip saqqummersitassaanik tulliuttunik, tassa Niviaq Korneliussenip atuakkiaanik ‘Homo Sapienne’-mik aamma Pauline Knudsenip atuakkiaanik ‘Arnarulunnguaq’-mik, ulapputeqarpoq. Sørine Steenholdtip atuakkiaa 'Zombiet Nunaat' aamma saqqummertussaavoq, maannalu ilusilersuisartumit suliarineqarpoq.

- Oqaatsimut ’uppak’-mut oqaaseq sorleq atussanerlugu nutserisorlu oqaloqatigiissutigeqaarput , Laali Lyberth atuagaq pillugu oqarpoq nangillunilu:

- Tyskisut oqaaseq ’uppak’ pillugu assigiinngitsorpassuarnik oqaaseqarput, atuartartullu atuakkami allaatigineqartutut isumaqartinneqartariaqarput.

Oqaasipiluilli kisiisa nutserisorlu oqaloqatigiissutigisanngilaat. Aammali kalaallit piorsarsimassutsikkut oqaasiisa, soorlu angakkup, atuartartunut tyskinut paasitinnissaat pingaartippaa.

Siooragisat akioruk

Laali Lyberthip Inuit Verlagip kalaallit atuakkiortut eqqumiitsuliortullu nunani tamalaani suli ilisimaneqarnerunissaannut ikiuussinnaanissaa neriuutigaa. Kalaallit Atuakkiortut qanimut suleqatigai, oktobarimilu Frankfurtimi atuakkanik nittarsaassinermut taakku sinnerlugit peqataassaaq.

- Inuit Verlag atuakkiat pingasut tassaasut 'Zombie Nunaat', 'Bestairum Groenlandicum' aamma 'Stella Polaris Ulloriarsuaq' atuffassissutigissavai - imallu iluatsitsitigigama Ujammiugaq Engellip tikilluni 'Bestiarum Groenlandicum' atuffassissutigissavaa, Laali Lyberth pilersaarutit pillugit oqarpoq.

Aammattaaq ilusilersuisartoq kalaaleq Arnajaraq Støvlbæk, Sisimiuni najugalik, atuagassiorfiup ilisarnaataanut ilusilersuisoq suleqatigaa.

- Nammineq oqaluttuatoqqanik oqaluttualiatsinnillu oqaluttuartarnissarput pingaaruteqartoq isumaqarpunga, Laali Lyberth oqarpoq.

Apeqqummi ataaseq uteqqiaffigaa:

- Nunasiaataasimanngikkaluaruttamita? Canadami inuit, nunap inoqqaavisa aamma métisiusut arnartaat naapitakka nunasiaataasumimita inuusimanngikkaluarunik? Naleqartitat suut annaavagut, suut 2026-mut ingerlateqqissimassavagut naleqartitallu suut suli pigaagut?

Kalaallisut qilaatersornermik uaajeernermillu paasisaqarnerunissani takorloorpaa.

- Saqqummersitsivinnut atassuserusussinnaallugulu atuffassigaangatta takutitsissutigisinnaavara. Uangaasariaqanngilaq, kisianni taamaattoqarsinnaavoq, Laali Lyberth oqarpoq.

Imminut maluginiartutut niviarsiaraanini qaangerpaa. Maannalu annilaangagisani misilerartarpai.

- Siooragisat akioruk, taanna oqarpoq.

Immaqa tamanna qalumut naqiterneqarsinnaassaaq.